https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86پهلوان - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T00:55:36Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=9213&oldid=prevSamei در ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۱2025-05-19T14:11:57Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=9213&oldid=9179">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=9179&oldid=prevKarimian در ۱۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۹2025-05-18T11:19:32Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l28">خط ۲۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۸:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مردم شناسی]]</ins></div></td></tr>
</table>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=9178&oldid=prevKarimian در ۱۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۹2025-05-18T11:19:03Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۱۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[پهلوان]]،''' عنوانی برای مردان دلیر و توانا و کشتیگیران و زورگران و رزمآوران جسور و بیباک نبردگاهها. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[پهلوان]]،''' عنوانی برای مردان دلیر و توانا و کشتیگیران و زورگران و رزمآوران جسور و بیباک نبردگاهها. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:پهلوان موسی خمیس گرزدین وند، پهلوان ایرانزمین در اوایل دورهٔ قاجاری.jpg|بندانگشتی|پهلوان موسی خمیس گرزدین وند، پهلوان ایرانزمین در اوایل دورهٔ قاجاری،برگرفته از سایت ویکی پدیا،قابل بازیابی از [https://fa.wikipedia.org/wiki/پهلوانان_صاحب_بازوبند_پهلوانی_ایران پهلوانان_صاحب_بازوبند_پهلوانی_ایران/https://fa.wikipedia.org/wiki/]]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پهلو و [[پهلوان]] را به پهلو، (Pahlaw)شاخهای از قوم پارت که مردانش به توانایی و دلیری شهرت داشتند، منسوب کردهاند<ref>کریستنسن، آرتو. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه غلامرضا رشید یاسمی، تهران: 1367ش، 124- 125.</ref>. قوم پارت پس از [[سلوکیان]] حکومت [[پارتیان|پارتی]] یا اشکانی (250 پ م- 226م) را تشکیل دادند. شالوده این حکومت بنابر تحقیقی بر دوایری از قدرت استوار بود که در مرکز هر دایره فرمانروایی با عنوان [[پهلوان]] و در کانون همه دوایر قدرت پادشاهی و مذهب قرار داشت که روی هم هسته اصلی قدرت حکومتی را شکل میدادند<ref>خالقیمطلق، جلال. «بیژن و منیژه و ویس و ورامین»، '''''ادب پهلوانی'''''. نوشته موذنجامی، تهران: 1379ش، 312.</ref>. مردانگیها و رشادتها و جنگ و گریزهای این گروه پهلوانان «سنّت پهلوانی» را در ایران پدید آورد که بر زندگی عامه مردم و حماسههای ملی ایران تأثیر گذاشت<ref>زرینکوب، عبدالحسین'''''. جستجو در تصوف ایران'''''. تهران: 1363ش، 320.</ref>. گروهی نقّال خنیاگر معروف به گوسانها حافظ و راوی افسانههای پهلوانی این دسته پهلوانان پارتی و انتقال آن به دوره ساسانی بودند<ref>مشکور، محمدجواد. '''''پارتیها یا پهلویان قدیم'''''. تهران: 1350ش، 1/487.</ref><ref>تفضلی، احمد. '''''تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام'''''. تهران: انتشارات سخن، 1378ش، 76.</ref>. سنت پهلوانی در [[ایران]] یک دوره تحوّل و تطّور از عصر اساطیری تا عصر حماسی و تاریخی را پیموده است. پهلوانان دوره اساطیری، مانند گرشاسب، بزرگ پهلوان دین زردشتی، نمونه زمینی ایزدان و الهگانی بودند که در جامه پهلوانان انساننما رفتار و کرداری ایزدگونه و ابر انسانی داشتند<ref>بهار مهرداد، '''''از اسطوره تا تاریخ'''''. به کوشش ابوالقاسم اسماعیلپور، تهران: 1376ش، 23- 627.</ref>. رستم نیز، بنابر نظری، در آغاز اصل و جوهری ایزدی داشت و از ایزدان هند و ایرانی به شمار میآمد، و پس از عصر [[اوستا]] و در دورهای دیگر و در ناحیه سیستان به [[پهلوان]] بزرگ حماسی تبدیل شد<ref>بهار مهرداد، '''''از اسطوره تا تاریخ'''''. به کوشش ابوالقاسم اسماعیلپور، تهران: 1376ش، 229- 230، 236.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پهلو و [[پهلوان]] را به پهلو، (Pahlaw)شاخهای از قوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پارتیان|</ins>پارت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>که مردانش به توانایی و دلیری شهرت داشتند، منسوب کردهاند<ref>کریستنسن، آرتو. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه غلامرضا رشید یاسمی، تهران: 1367ش، 124- 125.</ref>. قوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پارتیان|</ins>پارت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>پس از [[سلوکیان]] حکومت [[پارتیان|پارتی]] یا اشکانی (250 پ م- 226م) را تشکیل دادند. شالوده این حکومت بنابر تحقیقی بر دوایری از قدرت استوار بود که در مرکز هر دایره فرمانروایی با عنوان [[پهلوان]] و در کانون همه دوایر قدرت پادشاهی و مذهب قرار داشت که روی هم هسته اصلی قدرت حکومتی را شکل میدادند<ref>خالقیمطلق، جلال. «بیژن و منیژه و ویس و ورامین»، '''''ادب پهلوانی'''''. نوشته موذنجامی، تهران: 1379ش، 312.</ref>. مردانگیها و رشادتها و جنگ و گریزهای این گروه پهلوانان «سنّت پهلوانی» را در ایران پدید آورد که بر زندگی عامه مردم و حماسههای ملی ایران تأثیر گذاشت<ref>زرینکوب، عبدالحسین'''''. جستجو در تصوف ایران'''''. تهران: 1363ش، 320.</ref>. گروهی نقّال خنیاگر معروف به گوسانها حافظ و راوی افسانههای پهلوانی این دسته پهلوانان پارتی و انتقال آن به دوره ساسانی بودند<ref>مشکور، محمدجواد. '''''پارتیها یا پهلویان قدیم'''''. تهران: 1350ش، 1/487.</ref><ref>تفضلی، احمد. '''''تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام'''''. تهران: انتشارات سخن، 1378ش، 76.</ref>. سنت پهلوانی در [[ایران]] یک دوره تحوّل و تطّور از عصر اساطیری تا عصر حماسی و تاریخی را پیموده است. پهلوانان دوره اساطیری، مانند گرشاسب، بزرگ پهلوان دین زردشتی، نمونه زمینی ایزدان و الهگانی بودند که در جامه پهلوانان انساننما رفتار و کرداری ایزدگونه و ابر انسانی داشتند<ref>بهار مهرداد، '''''از اسطوره تا تاریخ'''''. به کوشش ابوالقاسم اسماعیلپور، تهران: 1376ش، 23- 627.</ref>. رستم نیز، بنابر نظری، در آغاز اصل و جوهری ایزدی داشت و از ایزدان هند و ایرانی به شمار میآمد، و پس از عصر [[اوستا]] و در دورهای دیگر و در ناحیه سیستان به [[پهلوان]] بزرگ حماسی تبدیل شد<ref>بهار مهرداد، '''''از اسطوره تا تاریخ'''''. به کوشش ابوالقاسم اسماعیلپور، تهران: 1376ش، 229- 230، 236.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره حماسی، پهلوانان انسانهایی بودند که نیرو و رفتاری جاودانه و افسانهآمیز داشتند. دوره حماسی ایران با کاوه و پادشاهی منوچهر آغاز شد و با کشته شدن رستم و آغاز پادشاهی بهمن، پسر اسفندیار پایان یافت. کاوه و پسرش کارن، اسفندیار و رستم نمونههایی از پهلوانان این دوره حماسی بودند<ref>صفا، ذبیحالله. '''''حماسهسرایی در ایران'''''. تهران: امیرکبیر، 1363ش، 208- 209، 477.</ref>. در این دوره پهلوانان از اقتدار پادشاهی یا فرّ کیانی، یعنی قدرت معنوی شاهان، پاسداری میکردند. پهلوانان دودمان پهلوانی سیستان، و در آن میان رستم، پاسدار فرّ کیانینیز بودند<ref>Davidson, Olga, M., Poet and Hero in the Persian Book of kings. London: 1994, 114.</ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره حماسی، پهلوانان انسانهایی بودند که نیرو و رفتاری جاودانه و افسانهآمیز داشتند. دوره حماسی ایران با کاوه و پادشاهی منوچهر آغاز شد و با کشته شدن رستم و آغاز پادشاهی بهمن، پسر اسفندیار پایان یافت. کاوه و پسرش کارن، اسفندیار و رستم نمونههایی از پهلوانان این دوره حماسی بودند<ref>صفا، ذبیحالله. '''''حماسهسرایی در ایران'''''. تهران: امیرکبیر، 1363ش، 208- 209، 477.</ref>. در این دوره پهلوانان از اقتدار پادشاهی یا فرّ کیانی، یعنی قدرت معنوی شاهان، پاسداری میکردند. پهلوانان دودمان پهلوانی سیستان، و در آن میان رستم، پاسدار فرّ کیانینیز بودند<ref>Davidson, Olga, M., Poet and Hero in the Persian Book of kings. London: 1994, 114.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l13">خط ۱۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شماری از پهلوانان در سلک عارفان و عیاران و جوانمردان نامدار یا اهل شعر و موسیقی بودند. پهلوان محمود خوارزمی، معروف به پوریای ولی (د. 722ق/ 1322م) از عارفان بزرگ و پیر و مرشد پهلوانان و کشتیگیران زورخانه،<ref>نفیسی، سعید'''''. سرچشمه تصوف در ایران'''''. تهران: 1343ش، 143- 144.</ref><ref>زرینکوب، عبدالحسین'''''. جستجو در تصوف ایران'''''. تهران: 1363ش، 352.</ref> و پهلوان محمد ابوسعید از هنرمندان کامل در شعر و موسیقی و آواز،<ref>واصفیهروی، '''''بدایع الوقایع'''''. به کوشش الکساندر بلدروف، تهران: 1349ش، 1/489- 516.</ref><ref>علیشیر نوایی، میرنظامالدین'''''. تذکره مجالس النفألس'''''. به کوشش علیاصغر حکمت. تهران: 1363ش. 52، 89- 90، 264.</ref> نمونههایی از این جمع پهلوانان به شمار میروند. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شماری از پهلوانان در سلک عارفان و عیاران و جوانمردان نامدار یا اهل شعر و موسیقی بودند. پهلوان محمود خوارزمی، معروف به پوریای ولی (د. 722ق/ 1322م) از عارفان بزرگ و پیر و مرشد پهلوانان و کشتیگیران زورخانه،<ref>نفیسی، سعید'''''. سرچشمه تصوف در ایران'''''. تهران: 1343ش، 143- 144.</ref><ref>زرینکوب، عبدالحسین'''''. جستجو در تصوف ایران'''''. تهران: 1363ش، 352.</ref> و پهلوان محمد ابوسعید از هنرمندان کامل در شعر و موسیقی و آواز،<ref>واصفیهروی، '''''بدایع الوقایع'''''. به کوشش الکساندر بلدروف، تهران: 1349ش، 1/489- 516.</ref><ref>علیشیر نوایی، میرنظامالدین'''''. تذکره مجالس النفألس'''''. به کوشش علیاصغر حکمت. تهران: 1363ش. 52، 89- 90، 264.</ref> نمونههایی از این جمع پهلوانان به شمار میروند. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره قاجار، شاه به سرآمد و بزرگ پهلوانان و پهلوانان پایتخت لقب «پهلوانباشی» و بازوبند پهلوانی اعطاء میکرد. پهلوان حسن بَد اُفت در اوایل سلطنت ناصرالدین شاه و پهلوان یزدی بزرگ در اواخر سلطنت او لقب و منصب پهلوانباشی داشتند<ref>پرتو بیضایی، حسین. '''''تاریخ ورزشهای باستانی ایران'''''. زورخانه. تهران: 1337ش، 80.</ref>. رئیس محلهها را هم در قدیم معمولاً از میان این گروه پهلوانان خوشنام برمیگزیدند و آنان را «پهلوان محله» یا «باباشمل محلًه» مینامیدند<ref>بلوکباشی، علی. «پدیدهای به نام لوطی و لوطیگری در حیات اجتماعی تاریخ ایران»، '''''فرهنگ مردم'''''. بهار 1383ش، س3، ش8 و 9، 103.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره قاجار، شاه به سرآمد و بزرگ پهلوانان و پهلوانان پایتخت لقب «پهلوانباشی» و بازوبند پهلوانی اعطاء میکرد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>پهلوان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>حسن بَد اُفت در اوایل سلطنت ناصرالدین شاه و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>پهلوان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>یزدی بزرگ در اواخر سلطنت او لقب و منصب پهلوانباشی داشتند<ref>پرتو بیضایی، حسین. '''''تاریخ ورزشهای باستانی ایران'''''. زورخانه. تهران: 1337ش، 80.</ref>. رئیس محلهها را هم در قدیم معمولاً از میان این گروه پهلوانان خوشنام برمیگزیدند و آنان را «پهلوان محله» یا «باباشمل محلًه» مینامیدند<ref>بلوکباشی، علی. «پدیدهای به نام لوطی و لوطیگری در حیات اجتماعی تاریخ ایران»، '''''فرهنگ مردم'''''. بهار 1383ش، س3، ش8 و 9، 103.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از دیرباز پهلوانان با پارهای نشانها شناخته میشدهاند. در میان این نشانها میتوان به «جامه پهلوانی»، «کلاه پهلوانی»، «نگین پهلوانی»،<ref>لازار، ژیلبر. «پهلوی، پهلوانی در شاهنامه»، '''''سیمرغ'''''. 1351ش، ش5، 48- 49.</ref> «تنبان چرمین»،<ref>واعظیکاشفی سبزواری، ملاحسین. '''''فتوتنامه سلطانی'''''. به کوشش محمدجعفر محجوب، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1350ش، 310.</ref> یا «تنکه پهلوانی»،<ref>پرتو بیضایی، حسین. '''''تاریخ ورزشهای باستانی ایران'''''. زورخانه. تهران: 1337ش، 34.</ref> «نَطع چرمی» و امروزه «لُنگ کسوت»<ref>پرتو بیضایی، حسین. '''''تاریخ ورزشهای باستانی ایران'''''. زورخانه. تهران: 1337ش، 83-84.</ref><ref>انصافپور، غلامرضا. '''''تاریخ و فرهنگ زورخانه'''''. تهران: مرکز مردمشناسی ایران. 1353ش، 300- 301.</ref> اشاره کرد. برداشتن و همراه ''داشتن قمه یا خنجر'' نیز در قدیم در میان پهلوانان عیار پیشه جوانمرد مرسوم بوده است<ref>نفیسی، سعید'''''. سرچشمه تصوف در ایران'''''. تهران: 1343ش، 147.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از دیرباز پهلوانان با پارهای نشانها شناخته میشدهاند. در میان این نشانها میتوان به «جامه پهلوانی»، «کلاه پهلوانی»، «نگین پهلوانی»،<ref>لازار، ژیلبر. «پهلوی، پهلوانی در شاهنامه»، '''''سیمرغ'''''. 1351ش، ش5، 48- 49.</ref> «تنبان چرمین»،<ref>واعظیکاشفی سبزواری، ملاحسین. '''''فتوتنامه سلطانی'''''. به کوشش محمدجعفر محجوب، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1350ش، 310.</ref> یا «تنکه پهلوانی»،<ref>پرتو بیضایی، حسین. '''''تاریخ ورزشهای باستانی ایران'''''. زورخانه. تهران: 1337ش، 34.</ref> «نَطع چرمی» و امروزه «لُنگ کسوت»<ref>پرتو بیضایی، حسین. '''''تاریخ ورزشهای باستانی ایران'''''. زورخانه. تهران: 1337ش، 83-84.</ref><ref>انصافپور، غلامرضا. '''''تاریخ و فرهنگ زورخانه'''''. تهران: مرکز مردمشناسی ایران. 1353ش، 300- 301.</ref> اشاره کرد. برداشتن و همراه ''داشتن قمه یا خنجر'' نیز در قدیم در میان پهلوانان عیار پیشه جوانمرد مرسوم بوده است<ref>نفیسی، سعید'''''. سرچشمه تصوف در ایران'''''. تهران: 1343ش، 147.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پارتیان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''''مآخذ''''' ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''''مآخذ''''' ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-9176:rev-9178:php=table -->
</table>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=9176&oldid=prevKarimian در ۱۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۰۸2025-05-18T11:08:43Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=9176&oldid=7595">نمایش تغییرات</a>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=7595&oldid=prevSamei در ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۱2025-05-09T18:41:55Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=7595&oldid=1393">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=1393&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''پهلوان،''' عنواني براي مردان دلير و توانا و كشتيگيران و زورگران و رزمآوران جسور و بيباك نبردگاهها. پهلو و پهلوان را به پهلو، [1]شاخهاي از قوم پارت كه مردانش به توانايي و دليري شهرت داشتند، منسوب كردهاند.<sup>1</sup> قوم پارت پس از سلوكيا...» ایجاد کرد2024-08-18T22:34:59Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''پهلوان،''' عنواني براي مردان دلير و توانا و كشتيگيران و زورگران و رزمآوران جسور و بيباك نبردگاهها. پهلو و پهلوان را به پهلو، [1]شاخهاي از قوم پارت كه مردانش به توانايي و دليري شهرت داشتند، منسوب كردهاند.<sup>1</sup> قوم پارت پس از سلوكيا...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''پهلوان،''' عنواني براي مردان دلير و توانا و كشتيگيران و زورگران و رزمآوران جسور و بيباك نبردگاهها. <br />
<br />
پهلو و پهلوان را به پهلو، [1]شاخهاي از قوم پارت كه مردانش به توانايي و دليري شهرت داشتند، منسوب كردهاند.<sup>1</sup> قوم پارت پس از سلوكيان حكومت پارتي يا اشكاني (250 پ م- 226م) را تشكيل دادند. شالودة اين حكومت بنابر تحقيقي بر دوايري از قدرت استوار بود كه در مركز هر دايره فرمانروايي با عنوان پهلوان و در كانون همة دواير قدرت پادشاهي و مذهب قرار داشت كه روي هم هستة اصلي قدرت حكومتي را شكل ميدادند.<sup>2</sup> مردانگيها و رشادتها و جنگ و گريزهاي اين گروه پهلوانان «سنّت پهلواني» را در ايران پديد آورد كه بر زندگي عامة مردم و حماسههاي ملي ايران تأثير گذاشت.<sup>3</sup> گروهي نقّال خنياگر معروف به گوسانها حافظ و راوي افسانههاي پهلواني اين دسته پهلوانان پارتي و انتقال آن به دورة ساساني بودند.<sup>4</sup> سنت پهلواني در ايران يك دورة تحوّل و تطّور از عصر اساطيري تا عصر حماسي و تاريخي را پيموده است. پهلوانان دورة اساطيري، مانند گرشاسب، بزرگ پهلوان دين زردشتي، نمونة زميني ايزدان و الهگاني بودند كه در جامة پهلوانان انساننما رفتار و كرداري ايزدگونه و ابر انساني داشتند.<sup>5</sup> رستم نيز، بنابر نظري، در آغاز اصل و جوهري ايزدي داشت و از ايزدان هند و ايراني به شمار ميآمد، و پس از عصر اوستا و در دورهاي ديگر و در ناحية سيستان به پهلوان بزرگ حماسي تبديل شد.<sup>6</sup> <br />
<br />
در دورة حماسي، پهلوانان انسانهايي بودند كه نيرو و رفتاري جاودانه و افسانهآميز داشتند. دورة حماسي ايران با كاوه و پادشاهي منوچهر آغاز شد و با كشته شدن رستم و آغاز پادشاهي بهمن، پسر اسفنديار پايان يافت. كاوه و پسرش كارن، اسفنديار و رستم نمونههايي از پهلوانان اين دورة حماسي بودند.<sup>7</sup> در اين دوره پهلوانان از اقتدار پادشاهي يا فرّ كياني، يعني قدرت معنوي شاهان، پاسداري ميكردند. پهلوانان دودمان پهلواني سيستان، و در آن ميان رستم، پاسدار فرّ كيانينيز بودند.<sup>8</sup> <br />
<br />
پهلوانان دورة تاريخي را ميتوان به 3 دسته تقسيم كرد: 1- پهلوانان تاريخي كه از ميان اميران و سپهسالاران برخاسته بودند و موضوع و مضمون داستانهاي تاريخي شدهاند، مانند اسكندر در ''اسكندرنامة'' نظامي و چنگيزخان در ''شهنشاهنامة'' تبريزي؛ 2- پهلوانان ديني- تاريخي، مانند حضرت اميرمؤمنان حضرت علي(ع) و سيدالشهدا اميرحمزه كه موضوع داستانهاي حماسي تاريخي- ديني ''خاوراننامة'' ابنحسام و ''صاحبقراننامه'' بر مبنای قهرمانیهای این دو شخصیت مذهبی شكل گرفتهاند.<sup>9</sup> <br />
<br />
در دورة تاريخي طولاني عصر اسلامي ايران پهلوانان بيشماري در هر دوره و زمان و در هر شهر و جامعه از ميان اقشار مختلف مردم برخاستهاند كه هر يك در عرصههاي زندگي اجتماعي خود به نحوي نقش داشتهاند. مثلاً در سدة نخست هجري قمري در خانوادة هفتگانة «اهل بيوتات» مرداني از پهلوانان، مانند فيروز سيستاني، پهلواني در عصر امارت سردار عرب اموي، عبدالرحمن ابن اشعث (د. 850ق/ 704م) در سيستان، شهرت داشتند.<sup>10</sup> يا در سدة 6ق/ 12م پهلوان فيله همداني<sup>11</sup> و در سدة 8ق/ 14م پهلوان اسد، حاكم كرمان<sup>12</sup> و همچنين پهلواناني ديگر در دورههاي بعد در شمار اين گروه از پهلوانان بودند. <br />
<br />
در '''''فتوتنامة سلطاني''''' در شرح 8 طايفة «اهلزور» به كارهاي پهلواني مخصوص زورگران مانند مردگيري، سنگشكني، داربازي، سنگ آسيا برداشتن و پيل زور كردن اشاره ميكند.<sup>13</sup> امروزه نيز پهلواناني مانند پهلوانان زمان مؤلف '''''فتوتنامه''''' در ميدانهاي شهر و روستاي ايران با برپايي نمايشهاي پهلواني، قدرت بدني و زور بازوي خود را به مردم با چنین زورآزمانیهایی نشان ميدهند.<br />
<br />
شماري از پهلوانان در سلك عارفان و عياران و جوانمردان نامدار يا اهل شعر و موسيقي بودند. پهلوان محمود خوارزمي، معروف به پورياي ولي (د. 722ق/ 1322م) از عارفان بزرگ و پير و مرشد پهلوانان و كشتيگيران زورخانه،<sup>14</sup> و پهلوان محمد ابوسعيد از هنرمندان كامل در شعر و موسيقي و آواز،<sup>15</sup> نمونههايي از اين جمع پهلوانان به شمار ميروند. <br />
<br />
در دورة قاجار، شاه به سرآمد و بزرگ پهلوانان و پهلوانان پايتخت لقب «پهلوانباشي» و بازوبند پهلواني اعطاء ميكرد. پهلوان حسن بَد اُفت در اوايل سلطنت ناصرالدين شاه و پهلوان يزدي بزرگ در اواخر سلطنت او لقب و منصب پهلوانباشي داشتند.<sup>16</sup> رئيس محلهها را هم در قديم معمولاً از ميان اين گروه پهلوانان خوشنام برميگزيدند و آنان را «پهلوان محله» يا «باباشمل محلًه» ميناميدند.<sup>17</sup> <br />
<br />
از ديرباز پهلوانان با پارهاي نشانها شناخته ميشدهاند. در ميان اين نشانها ميتوان به «جامة پهلواني»، «كلاه پهلواني»، «نگين پهلواني»،<sup>18</sup> «تنبان چرمين»،<sup>19</sup> يا «تنكة پهلواني»،<sup>20</sup> «نَطع چرمي» و امروزه «لُنگ كسوت»<sup>21</sup> اشاره كرد. برداشتن و همراه ''داشتن قمه يا خنجر'' نيز در قديم در ميان پهلوانان عيار پيشة جوانمرد مرسوم بوده است.<sup>22</sup> <br />
<br />
<br />
'''''مآخذ: '''''<br />
<br />
1. كريستنسن، آرتو. '''''ايران در زمان ساسانيان'''''. ترجمة غلامرضا رشيد ياسمي، تهران: 1367ش، 124- 125.<br />
<br />
2. خالقيمطلق، جلال. «بيژن و منيژه و ويس و ورامين»، '''''ادب پهلواني'''''. نوشتة موذنجامي، تهران: 1379ش، 312.<br />
<br />
3. زرينكوب، عبدالحسين'''''. جستجو در تصوف ايران'''''. تهران: 1363ش، 320.<br />
<br />
4. مشكور، محمدجواد. '''''پارتيها يا پهلويان قديم'''''. تهران: 1350ش، 1/487، نيزنك: تفضلي، احمد. '''''تاريخ ادبيات ايران پيش از اسلام'''''. تهران: انتشارات سخن، 1378ش، 76.<br />
<br />
5. بهار مهرداد، '''''از اسطوره تا تاريخ'''''. به كوشش ابوالقاسم اسماعيلپور، تهران: 1376ش، 23- 627.<br />
<br />
6. همو، 229- 230، 236.<br />
<br />
7. صفا، ذبيحالله. '''''حماسهسرايي در ايران'''''. تهران: اميركبير، 1363ش، 208- 209، 477.<br />
<br />
8. Davidson, Olga, M., Poet and Hero in the Persian Book of kings. London: 1994, 114.<br />
<br />
9. صفا، همانجا، 343، 390.<br />
<br />
10. ملكالشعراي بهار، محمدتقي. «جوانمردي»، در '''''آئين جوانمردي'''''. نوشتة هنري كربن، تهران: 1352ش، 110. <br />
<br />
11. رشيدالدين فضلالله. '''''جامعالتواريخ'''''. به كوشش بهمن كريمي، تهران: اقبال، 1362ش، 1/498- 499.<br />
<br />
12. خواندامير، غياثالدين بن همام. '''''حبيبالسير'''''. به كوشش محمد دبيرسياقي، تهران: 1362ش، 3/316، 365.<br />
<br />
13. واعظيكاشفي سبزواري، ملاحسين. '''''فتوتنامة سلطاني'''''. به كوشش محمدجعفر محجوب، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1350ش، 330- 336.<br />
<br />
14. نفيسي، سعيد'''''. سرچشمة تصوف در ايران'''''. تهران: 1343ش، 143- 144؛ زرينكوب، همانجا، 352.<br />
<br />
15. واصفيهروي، '''''بدايع الوقايع'''''. به كوشش الكساندر بلدروف، تهران: 1349ش، 1/489- 516؛ عليشير نوايي، ميرنظامالدين'''''. تذكرة مجالس النفألس'''''. به كوشش علياصغر حكمت. تهران: 1363ش. 52، 89- 90، 264.<br />
<br />
16. پرتو بيضايي، حسين. '''''تاريخ ورزشهاي باستاني ايران'''''. زورخانه. تهران: 1337ش، 80.<br />
<br />
17. بلوكباشي، علي. «پديدهاي به نام لوطي و لوطيگري در حيات اجتماعي تاريخ ايران»، '''''فرهنگ مردم'''''. بهار 1383ش، س3، ش8 و 9، 103.<br />
<br />
18. لازار، ژيلبر. «پهلوي، پهلواني در شاهنامه»، '''''سيمرغ'''''. 1351ش، ش5، 48- 49.<br />
<br />
19. واعظكاشفي سبزواري، همانجا، 310.<br />
<br />
20. پرتوبيضايي، همانجا، 34.<br />
<br />
21. همو، 83- 84؛ انصافپور، غلامرضا. '''''تاريخ و فرهنگ زورخانه'''''. تهران: مركز مردمشناسي ايران. 1353ش، 300- 301.<br />
<br />
22. نفيسي، همانجا، 147.<br />
<br />
علی بلوکباشی<br />
----[1]. Pahlaw</div>Samei