https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C 2026-06-21T14:11:01Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=4909&oldid=prev 2025-04-30T10:48:46Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۴۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l21">خط ۲۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بهارعلی فتحی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بهارعلی فتحی</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:رسانه ها و ارتباطات]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ارتباطات]]</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=4908&oldid=prev 2025-04-30T10:48:27Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۴۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[کتابخانه سلطنتی]]،''' کتابخانه‌های پادشاهان، شاهزادگان و امیران ایرانی. ظاهراً نخستین [[کتابخانه سلطنتی]] ایران متعلق به سلسله شیعی و ایرانی آل‌بویه بود که در قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری به مدت یکصد سال بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارس، اصفهان، </del>ری، و عراق عرب حکومت می‌کردند. بزرگ‌ترین کتابخانه آل‌بویه متعلق به عضدالدوله دیلمی (حک: 338- 372ق / 949- 982م) در شیراز بود. وی هر کتابی را که در زمان خودش در رشته‌های مختلف علمی منتشر شده بود در کتابخانه قصر خود گردآوری کرده بود&lt;ref&gt;رجبی محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌های». '''''دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران'''''. تهران: انتشارات کتابخانه ملی ایران، جلد 1، ص.399. &lt;/ref&gt;. نوح بن منصور سامانی (حک: 366- 387ق / 977- 997م) نیز کتابخانه بی‌نظیری در ماوراءالنهر و سلطان محمود غزنوی کتابخانه بزرگ و باشکوهی در غزنه فراهم آورد. وی کتاب‌های بسیاری را که از سرزمین‌های دیگر غارت می‌کرد، بدانجا می‌فرستاد&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1347، 2/4، 18.&lt;/ref&gt;. در دوره خوارزمشاهیان نیز سلطان اتسز خوارزمشاه (حک: 521-551ق / 1127-1156م) کتابخانه‌ای فراهم کرد که بیشتر آن را نسخه‌های منحصر به فرد تشکیل می‌داد&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/43.&lt;/ref&gt;. درخشان‌ترین دوره در هنر کتابت و تأسیس کتابخانه در ایران مربوط به قرن 9ه‌ق / ؟ م در زمان سلسله تیموریان است. کتابخانه شاهزاده بایسنقر میرزا (802-838ق / 1400-1435م)، نوه امیرتیمور، از کتابخانه‌های بسیار نفیسی بود که در طول تاریخ ایران به وجود آمد؛&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/107- 108.&lt;/ref&gt; و یا سلطان حسین بایقرا (842-911ق / 1438-1505م) آخرین پادشاه تیموری به همراه وزیرش امیر علیشیر نوایی، سی و دو سال سلطنت و وزارت در هرات و خراسان گروهی از خوشنویسان نامی ایران را گرد آوردند که روز و شب در [[کتابخانه سلطنتی]] به کار استنساخ نسخه‌های جدید اشتغال داشتند. ریاست کتابخانه سلطنتی را نیز کمال‌الدین بهزاد&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (نقاش) بر عهده داشت&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 2/116- 119.&lt;/ref&gt;.   </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[کتابخانه سلطنتی]]،''' کتابخانه‌های پادشاهان، شاهزادگان و امیران ایرانی. ظاهراً نخستین [[کتابخانه سلطنتی]] ایران متعلق به سلسله شیعی و ایرانی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آل بویه|</ins>آل‌بویه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بود که در قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری به مدت یکصد سال بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان تهران|فارس]]، [[اصفهان]]، </ins>ری، و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>عرب حکومت می‌کردند. بزرگ‌ترین کتابخانه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آل بویه|</ins>آل‌بویه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>متعلق به عضدالدوله دیلمی (حک: 338- 372ق / 949- 982م) در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>شیراز<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بود. وی هر کتابی را که در زمان خودش در رشته‌های مختلف علمی منتشر شده بود در کتابخانه قصر خود گردآوری کرده بود&lt;ref&gt;رجبی محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌های». '''''دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران'''''. تهران: انتشارات کتابخانه ملی ایران، جلد 1، ص.399. &lt;/ref&gt;. نوح بن منصور سامانی (حک: 366- 387ق / 977- 997م) نیز کتابخانه بی‌نظیری در ماوراءالنهر و سلطان محمود غزنوی کتابخانه بزرگ و باشکوهی در غزنه فراهم آورد. وی کتاب‌های بسیاری را که از سرزمین‌های دیگر غارت می‌کرد، بدانجا می‌فرستاد&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1347، 2/4، 18.&lt;/ref&gt;. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[خوارزمشاهیان|</ins>دوره خوارزمشاهیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نیز سلطان اتسز خوارزمشاه (حک: 521-551ق / 1127-1156م) کتابخانه‌ای فراهم کرد که بیشتر آن را نسخه‌های منحصر به فرد تشکیل می‌داد&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/43.&lt;/ref&gt;. درخشان‌ترین دوره در هنر کتابت و تأسیس کتابخانه در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>مربوط به قرن 9ه‌ق / ؟ م در زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تیموریان|</ins>سلسله تیموریان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>است. کتابخانه شاهزاده بایسنقر میرزا (802-838ق / 1400-1435م)، نوه امیرتیمور، از کتابخانه‌های بسیار نفیسی بود که در طول تاریخ ایران به وجود آمد؛&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/107- 108.&lt;/ref&gt; و یا سلطان حسین بایقرا (842-911ق / 1438-1505م) آخرین پادشاه تیموری به همراه وزیرش امیر علیشیر نوایی، سی و دو سال سلطنت و وزارت در هرات و خراسان گروهی از خوشنویسان نامی ایران را گرد آوردند که روز و شب در [[کتابخانه سلطنتی]] به کار استنساخ نسخه‌های جدید اشتغال داشتند. ریاست کتابخانه سلطنتی را نیز کمال‌الدین بهزاد&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (نقاش) بر عهده داشت&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 2/116- 119.&lt;/ref&gt;.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاهان صفوی نیز به هنر و کتاب عشق می‌ورزیدند، به همین سبب پس از آن‌که شاه اسماعیل اول صفوی (حک: 905-930ق / 1500-1524م) هرات را فتح کرد، کمال‌الدین بهزاد را با خود به تبریز (پایتخت) آورد و کتابخانه باشکوهی ترتیب داد و او را به سرپرستی آن منصوب کرد. شاه عباس اول صفوی در زمان حکومت خود دارالصنایع تبریز را به اصفهان منتقل کرد و هنرمندان بسیاری را در [[کتابخانه سلطنتی]] گرد آورد. صادقی بیک‌افشار، علیرضا عباسی، نقاش و خوشنویس ایرانی، مدت‌ها ریاست این کتابخانه را بر عهده داشتند&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/132- 133، 136- 138.&lt;/ref&gt;. در زمان شاه عباس دوم صفوی (حک: 1052-1077ق/ 1642-1666م) کتابخانه سلطنتی رونق و شکوهی تازه یافت. از سرنوشت کتابخانه سلطنتی صفوی اطلاعی در دست نیست. احتمال فراوان دارد که این کتابخانه در جریان حمله افغان‌ها به اصفهان غارت شده و از بین رفته باشد&lt;ref name=":0"&gt;رجبی محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌های». '''''دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران'''''. تهران: انتشارات کتابخانه ملی ایران، جلد 1، ص.402-403. &lt;/ref&gt;.   </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|</ins>شاهان صفوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نیز به هنر و کتاب عشق می‌ورزیدند، به همین سبب پس از آن‌که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اسماعیل صفوی|</ins>شاه اسماعیل اول صفوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(حک: 905-930ق / 1500-1524م) هرات را فتح کرد، کمال‌الدین بهزاد را با خود به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تبریز<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(پایتخت) آورد و کتابخانه باشکوهی ترتیب داد و او را به سرپرستی آن منصوب کرد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عباس یکم صفوی|</ins>شاه عباس اول صفوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در زمان حکومت خود دارالصنایع تبریز را به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>منتقل کرد و هنرمندان بسیاری را در [[کتابخانه سلطنتی]] گرد آورد. صادقی بیک‌افشار، علیرضا عباسی، نقاش و خوشنویس ایرانی، مدت‌ها ریاست این کتابخانه را بر عهده داشتند&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/132- 133، 136- 138.&lt;/ref&gt;. در زمان شاه عباس دوم صفوی (حک: 1052-1077ق/ 1642-1666م) کتابخانه سلطنتی رونق و شکوهی تازه یافت. از سرنوشت کتابخانه سلطنتی صفوی اطلاعی در دست نیست. احتمال فراوان دارد که این کتابخانه در جریان حمله افغان‌ها به اصفهان غارت شده و از بین رفته باشد&lt;ref name=":0"&gt;رجبی محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌های». '''''دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران'''''. تهران: انتشارات کتابخانه ملی ایران، جلد 1، ص.402-403. &lt;/ref&gt;.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از به قدرت رسیدن قاجاریان در اوایل قرن سیزدهم هجری، فتحعلی‌شاه قاجار (حک: 1212- 1250ق / 1797- 1834م) دستور داد تا کارگزاران و اعیان و اشراف کتاب‌هایی را که بر اثر غارت افغان‌ها از کتابخانه پادشاهان صفوی و پادشاهان زندیه و نادرشاه افشار پراکنده شده بود، به دربار وی ارسال کنند؛ بدین ترتیب، «کتابخانه شاهنشاهی» در کاخ گلستان تهران پایه‌گذاری شد. ناصرالدین شاه قاجار (حک: 1264-1313ق / 1848-1895م) نیز بر رونق کتابخانه افزود و دستور داد تا کتاب‌هایی را که در اختیار بازماندگان خاندان نادرشاه بود برای کتابخانه خریداری کنند، و خود سرپرستی کتابخانه را بر عهده گرفت. در این زمان، این کتابخانه «به کتابخانه سلطنتی» و یا «کتابخانه مبارکه موزه سرکاری» نیز نامیده می‌‌شد&lt;ref&gt;آتابای، بدری. «كتابخانه سلطنتی ایران». '''''يغما'''''. 29(9)، آذر 1355، ص 543.&lt;/ref&gt;.   </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از به قدرت رسیدن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قاجاریه|</ins>قاجاریان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در اوایل قرن سیزدهم هجری، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فتحعلی شاه قاجار|</ins>فتحعلی‌شاه قاجار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(حک: 1212- 1250ق / 1797- 1834م) دستور داد تا کارگزاران و اعیان و اشراف کتاب‌هایی را که بر اثر غارت افغان‌ها از کتابخانه پادشاهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|</ins>صفوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و پادشاهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>زندیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>نادرشاه افشار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>پراکنده شده بود، به دربار وی ارسال کنند؛ بدین ترتیب، «کتابخانه شاهنشاهی» در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کاخ گلستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] [[استان تهران|</ins>تهران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>پایه‌گذاری شد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ناصرالدین شاه قاجار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(حک: 1264-1313ق / 1848-1895م) نیز بر رونق کتابخانه افزود و دستور داد تا کتاب‌هایی را که در اختیار بازماندگان خاندان نادرشاه بود برای کتابخانه خریداری کنند، و خود سرپرستی کتابخانه را بر عهده گرفت. در این زمان، این کتابخانه «به کتابخانه سلطنتی» و یا «کتابخانه مبارکه موزه سرکاری» نیز نامیده می‌‌شد&lt;ref&gt;آتابای، بدری. «كتابخانه سلطنتی ایران». '''''يغما'''''. 29(9)، آذر 1355، ص 543.&lt;/ref&gt;.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با روی کار آمدن مظفرالدین شاه در دوره تصدی لسان‌الدوله فعالیت کتابخانه مختل گردید و بسیاری از کتاب‌های کتابخانه متفرق و سرقت شد. در دوره پهلوی و در زمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رضاشاه، </del>پس از تأسیس [[کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران|کتابخانه ملی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; تعداد ده هزار جلد کتاب خطی و چاپی از کتابخانه سلطنتی به [[کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران|کتابخانه ملی]] منتقل شد که موجب ناقص شدن بسیاری از دوره‌های کتاب‌های این کتابخانه گردید. در 1330ش، حبیب‌الله نوبخت به فرمان محمد رضا پهلوی به ریاست [[کتابخانه سلطنتی]] رسید. از این رو، ابراهیم حکیمی (حکیم‌الملک) (د1338ش) او را به [[کاخ گلستان]] دعوت کرد تا با اعضای [[کتابخانه سلطنتی]] آشنا سازد. حبیب‌الله نوبخت با تلاش و پایمردی بسیار توانست 2000 نسخه بازمانده از 12000نسخه [[کتابخانه سلطنتی]] را احیا کرده و وضعیت کتابخانه را سامان بخشد&lt;ref&gt;نوبخت، حبيب‌الله. «كتابخانه سلطنتی». '''''وحيد'''''. 10( 8)، آبان 1351، ص 914- 924.&lt;/ref&gt;. بدین ترتیب، از 1349ش به بعد، با تلاش بسیار، اغلب نسخه‌های خطی و چاپی که به کتابخانه ملی انتقال یافته بود بار دیگر به کتابخانه سلطنتی باز گردانیده شد&lt;ref name=":0" /&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با روی کار آمدن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مظفرالدین شاه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در دوره تصدی لسان‌الدوله فعالیت کتابخانه مختل گردید و بسیاری از کتاب‌های کتابخانه متفرق و سرقت شد. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سلسله پهلوی|</ins>دوره پهلوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و در زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رضا شاه پهلوی|رضاشاه]]، </ins>پس از تأسیس [[کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران|کتابخانه ملی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; تعداد ده هزار جلد کتاب خطی و چاپی از کتابخانه سلطنتی به [[کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران|کتابخانه ملی]] منتقل شد که موجب ناقص شدن بسیاری از دوره‌های کتاب‌های این کتابخانه گردید. در 1330ش، حبیب‌الله نوبخت به فرمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[محمدرضا شاه پهلوی|</ins>محمد رضا پهلوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به ریاست [[کتابخانه سلطنتی]] رسید. از این رو، ابراهیم حکیمی (حکیم‌الملک) (د1338ش) او را به [[کاخ گلستان]] دعوت کرد تا با اعضای [[کتابخانه سلطنتی]] آشنا سازد. حبیب‌الله نوبخت با تلاش و پایمردی بسیار توانست 2000 نسخه بازمانده از 12000نسخه [[کتابخانه سلطنتی]] را احیا کرده و وضعیت کتابخانه را سامان بخشد&lt;ref&gt;نوبخت، حبيب‌الله. «كتابخانه سلطنتی». '''''وحيد'''''. 10( 8)، آبان 1351، ص 914- 924.&lt;/ref&gt;. بدین ترتیب، از 1349ش به بعد، با تلاش بسیار، اغلب نسخه‌های خطی و چاپی که به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کتابخانه ملی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جمهوری اسلامی ایران|کتابخانه ملی]] </ins>انتقال یافته بود بار دیگر به کتابخانه سلطنتی باز گردانیده شد&lt;ref name=":0" /&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=3073&oldid=prev 2025-04-13T18:12:05Z

<p><span class="autocomment">منبع اصلی</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۱۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[کتابخانه سلطنتی]]،''' کتابخانه‌های پادشاهان، شاهزادگان و امیران ایرانی. ظاهراً نخستین [[کتابخانه سلطنتی]] ایران متعلق به سلسله شیعی و ایرانی آل‌بویه بود که در قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری به مدت یکصد سال بر فارس، اصفهان، ری، و عراق عرب حکومت می‌کردند. بزرگ‌ترین کتابخانه آل‌بویه متعلق به عضدالدوله دیلمی (حک: 338- 372ق / 949- 982م) در شیراز بود. وی هر کتابی را که در زمان خودش در رشته‌های مختلف علمی منتشر شده بود در کتابخانه قصر خود گردآوری کرده بود&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رجبي، </del>محمد حسن. «ايران، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتابخانه‌هاي»</del>. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داكا</del>'''''. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1/</del>399. &lt;/ref&gt;. نوح بن منصور سامانی (حک: 366- 387ق / 977- 997م) نیز کتابخانه بی‌نظیری در ماوراءالنهر و سلطان محمود غزنوی کتابخانه بزرگ و باشکوهی در غزنه فراهم آورد. وی کتاب‌های بسیاری را که از سرزمین‌های دیگر غارت می‌کرد، بدانجا می‌فرستاد&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1347، 2/4، 18.&lt;/ref&gt;. در دوره خوارزمشاهیان نیز سلطان اتسز خوارزمشاه (حک: 521-551ق / 1127-1156م) کتابخانه‌ای فراهم کرد که بیشتر آن را نسخه‌های منحصر به فرد تشکیل می‌داد&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/43.&lt;/ref&gt;. درخشان‌ترین دوره در هنر کتابت و تأسیس کتابخانه در ایران مربوط به قرن 9ه‌ق / ؟ م در زمان سلسله تیموریان است. کتابخانه شاهزاده بایسنقر میرزا (802-838ق / 1400-1435م)، نوه امیرتیمور، از کتابخانه‌های بسیار نفیسی بود که در طول تاریخ ایران به وجود آمد؛&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/107- 108.&lt;/ref&gt; و یا سلطان حسین بایقرا (842-911ق / 1438-1505م) آخرین پادشاه تیموری به همراه وزیرش امیر علیشیر نوایی، سی و دو سال سلطنت و وزارت در هرات و خراسان گروهی از خوشنویسان نامی ایران را گرد آوردند که روز و شب در [[کتابخانه سلطنتی]] به کار استنساخ نسخه‌های جدید اشتغال داشتند. ریاست کتابخانه سلطنتی را نیز کمال‌الدین بهزاد&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (نقاش) بر عهده داشت&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 2/116- 119.&lt;/ref&gt;. شاهان صفوی نیز به هنر و کتاب عشق می‌ورزیدند، به همین سبب پس از آن‌که شاه اسماعیل اول صفوی (حک: 905-930ق / 1500-1524م) هرات را فتح کرد، کمال‌الدین بهزاد را با خود به تبریز (پایتخت) آورد و کتابخانه باشکوهی ترتیب داد و او را به سرپرستی آن منصوب کرد. شاه عباس اول صفوی در زمان حکومت خود دارالصنایع تبریز را به اصفهان منتقل کرد و هنرمندان بسیاری را در [[کتابخانه سلطنتی]] گرد آورد. صادقی بیک‌افشار، علیرضا عباسی، نقاش و خوشنویس ایرانی، مدت‌ها ریاست این کتابخانه را بر عهده داشتند&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/132- 133، 136- 138.&lt;/ref&gt;. در زمان شاه عباس دوم صفوی (حک: 1052-1077ق/ 1642-1666م) کتابخانه سلطنتی رونق و شکوهی تازه یافت. از سرنوشت کتابخانه سلطنتی صفوی اطلاعی در دست نیست. احتمال فراوان دارد که این کتابخانه در جریان حمله افغان‌ها به اصفهان غارت شده و از بین رفته باشد&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رجبي.</del>محمد حسن. «ايران، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتابخانه‌هاي»</del>. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داكا</del>'''''.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1/</del>402. &lt;/ref&gt;. پس از به قدرت رسیدن قاجاریان در اوایل قرن سیزدهم هجری، فتحعلی‌شاه قاجار (حک: 1212- 1250ق / 1797- 1834م) دستور داد تا کارگزاران و اعیان و اشراف کتاب‌هایی را که بر اثر غارت افغان‌ها از کتابخانه پادشاهان صفوی و پادشاهان زندیه و نادرشاه افشار پراکنده شده بود، به دربار وی ارسال کنند؛ بدین ترتیب، «کتابخانه شاهنشاهی» در کاخ گلستان تهران پایه‌گذاری شد. ناصرالدین شاه قاجار (حک: 1264-1313ق / 1848-1895م) نیز بر رونق کتابخانه افزود و دستور داد تا کتاب‌هایی را که در اختیار بازماندگان خاندان نادرشاه بود برای کتابخانه خریداری کنند، و خود سرپرستی کتابخانه را بر عهده گرفت. در این زمان، این کتابخانه «به کتابخانه سلطنتی» و یا «کتابخانه مبارکه موزه سرکاری» نیز نامیده می‌‌شد&lt;ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتاباي، بدري</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«كتابخانة سلطنتي ايران»</del>. '''''يغما'''''. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">س 29، شمـ9، </del>آذر 1355، ص 543.&lt;/ref&gt;. با روی کار آمدن مظفرالدین شاه در دوره تصدی لسان‌الدوله فعالیت کتابخانه مختل گردید و بسیاری از کتاب‌های کتابخانه متفرق و سرقت شد. در دوره پهلوی و در زمان رضاشاه، پس از تأسیس کتابخانه ملی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; تعداد ده هزار جلد کتاب خطی و چاپی از کتابخانه سلطنتی به کتابخانه ملی منتقل شد که موجب ناقص شدن بسیاری از دوره‌های کتاب‌های این کتابخانه گردید. در 1330ش، حبیب‌الله نوبخت به فرمان محمد رضا پهلوی به ریاست [[کتابخانه سلطنتی]] رسید. از این رو، ابراهیم حکیمی (حکیم‌الملک) (د1338ش) او را به کاخ گلستان دعوت کرد تا با اعضای [[کتابخانه سلطنتی]] آشنا سازد. حبیب‌الله نوبخت با تلاش و پایمردی بسیار توانست <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">000/2 </del>نسخه بازمانده از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">000/12 نسخه </del>[[کتابخانه سلطنتی]] را احیا کرده و وضعیت کتابخانه را سامان بخشد&lt;ref&gt;نوبخت، حبيب‌الله. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«كتابخانة سلطنتي»</del>. '''''وحيد'''''. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">س10، شمـ 8، </del>آبان 1351، ص 914- 924.&lt;/ref&gt;. بدین ترتیب، از 1349ش به بعد، با تلاش بسیار، اغلب نسخه‌های خطی و چاپی که به کتابخانه ملی انتقال یافته بود بار دیگر به کتابخانه سلطنتی باز گردانیده شد&lt;ref<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&gt;رجبي محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌هاي». '''''داكا'''''.1</del>/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">403.&lt;/ref</del>&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[کتابخانه سلطنتی]]،''' کتابخانه‌های پادشاهان، شاهزادگان و امیران ایرانی. ظاهراً نخستین [[کتابخانه سلطنتی]] ایران متعلق به سلسله شیعی و ایرانی آل‌بویه بود که در قرن چهارم و اوایل قرن پنجم هجری به مدت یکصد سال بر فارس، اصفهان، ری، و عراق عرب حکومت می‌کردند. بزرگ‌ترین کتابخانه آل‌بویه متعلق به عضدالدوله دیلمی (حک: 338- 372ق / 949- 982م) در شیراز بود. وی هر کتابی را که در زمان خودش در رشته‌های مختلف علمی منتشر شده بود در کتابخانه قصر خود گردآوری کرده بود&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رجبی </ins>محمد حسن. «ايران، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتابخانه‌های»</ins>. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران</ins>'''''. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران: انتشارات کتابخانه ملی ایران، جلد 1، ص.</ins>399. &lt;/ref&gt;. نوح بن منصور سامانی (حک: 366- 387ق / 977- 997م) نیز کتابخانه بی‌نظیری در ماوراءالنهر و سلطان محمود غزنوی کتابخانه بزرگ و باشکوهی در غزنه فراهم آورد. وی کتاب‌های بسیاری را که از سرزمین‌های دیگر غارت می‌کرد، بدانجا می‌فرستاد&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1347، 2/4، 18.&lt;/ref&gt;. در دوره خوارزمشاهیان نیز سلطان اتسز خوارزمشاه (حک: 521-551ق / 1127-1156م) کتابخانه‌ای فراهم کرد که بیشتر آن را نسخه‌های منحصر به فرد تشکیل می‌داد&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/43.&lt;/ref&gt;. درخشان‌ترین دوره در هنر کتابت و تأسیس کتابخانه در ایران مربوط به قرن 9ه‌ق / ؟ م در زمان سلسله تیموریان است. کتابخانه شاهزاده بایسنقر میرزا (802-838ق / 1400-1435م)، نوه امیرتیمور، از کتابخانه‌های بسیار نفیسی بود که در طول تاریخ ایران به وجود آمد؛&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/107- 108.&lt;/ref&gt; و یا سلطان حسین بایقرا (842-911ق / 1438-1505م) آخرین پادشاه تیموری به همراه وزیرش امیر علیشیر نوایی، سی و دو سال سلطنت و وزارت در هرات و خراسان گروهی از خوشنویسان نامی ایران را گرد آوردند که روز و شب در [[کتابخانه سلطنتی]] به کار استنساخ نسخه‌های جدید اشتغال داشتند. ریاست کتابخانه سلطنتی را نیز کمال‌الدین بهزاد&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (نقاش) بر عهده داشت&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 2/116- 119.&lt;/ref&gt;. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاهان صفوی نیز به هنر و کتاب عشق می‌ورزیدند، به همین سبب پس از آن‌که شاه اسماعیل اول صفوی (حک: 905-930ق / 1500-1524م) هرات را فتح کرد، کمال‌الدین بهزاد را با خود به تبریز (پایتخت) آورد و کتابخانه باشکوهی ترتیب داد و او را به سرپرستی آن منصوب کرد. شاه عباس اول صفوی در زمان حکومت خود دارالصنایع تبریز را به اصفهان منتقل کرد و هنرمندان بسیاری را در [[کتابخانه سلطنتی]] گرد آورد. صادقی بیک‌افشار، علیرضا عباسی، نقاش و خوشنویس ایرانی، مدت‌ها ریاست این کتابخانه را بر عهده داشتند&lt;ref&gt;همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/132- 133، 136- 138.&lt;/ref&gt;. در زمان شاه عباس دوم صفوی (حک: 1052-1077ق/ 1642-1666م) کتابخانه سلطنتی رونق و شکوهی تازه یافت. از سرنوشت کتابخانه سلطنتی صفوی اطلاعی در دست نیست. احتمال فراوان دارد که این کتابخانه در جریان حمله افغان‌ها به اصفهان غارت شده و از بین رفته باشد&lt;ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":0"</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رجبی </ins>محمد حسن. «ايران، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتابخانه‌های»</ins>. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران</ins>'''''. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران: انتشارات کتابخانه ملی ایران، جلد 1، ص.</ins>402<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-403</ins>. &lt;/ref&gt;. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از به قدرت رسیدن قاجاریان در اوایل قرن سیزدهم هجری، فتحعلی‌شاه قاجار (حک: 1212- 1250ق / 1797- 1834م) دستور داد تا کارگزاران و اعیان و اشراف کتاب‌هایی را که بر اثر غارت افغان‌ها از کتابخانه پادشاهان صفوی و پادشاهان زندیه و نادرشاه افشار پراکنده شده بود، به دربار وی ارسال کنند؛ بدین ترتیب، «کتابخانه شاهنشاهی» در کاخ گلستان تهران پایه‌گذاری شد. ناصرالدین شاه قاجار (حک: 1264-1313ق / 1848-1895م) نیز بر رونق کتابخانه افزود و دستور داد تا کتاب‌هایی را که در اختیار بازماندگان خاندان نادرشاه بود برای کتابخانه خریداری کنند، و خود سرپرستی کتابخانه را بر عهده گرفت. در این زمان، این کتابخانه «به کتابخانه سلطنتی» و یا «کتابخانه مبارکه موزه سرکاری» نیز نامیده می‌‌شد&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتابای، بدری</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«كتابخانه سلطنتی ایران»</ins>. '''''يغما'''''. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">29(9)، </ins>آذر 1355، ص 543.&lt;/ref&gt;. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با روی کار آمدن مظفرالدین شاه در دوره تصدی لسان‌الدوله فعالیت کتابخانه مختل گردید و بسیاری از کتاب‌های کتابخانه متفرق و سرقت شد. در دوره پهلوی و در زمان رضاشاه، پس از تأسیس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کتابخانه ملی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جمهوری اسلامی ایران|کتابخانه ملی]]</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; تعداد ده هزار جلد کتاب خطی و چاپی از کتابخانه سلطنتی به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کتابخانه ملی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جمهوری اسلامی ایران|کتابخانه ملی]] </ins>منتقل شد که موجب ناقص شدن بسیاری از دوره‌های کتاب‌های این کتابخانه گردید. در 1330ش، حبیب‌الله نوبخت به فرمان محمد رضا پهلوی به ریاست [[کتابخانه سلطنتی]] رسید. از این رو، ابراهیم حکیمی (حکیم‌الملک) (د1338ش) او را به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کاخ گلستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>دعوت کرد تا با اعضای [[کتابخانه سلطنتی]] آشنا سازد. حبیب‌الله نوبخت با تلاش و پایمردی بسیار توانست <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2000 </ins>نسخه بازمانده از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">12000نسخه </ins>[[کتابخانه سلطنتی]] را احیا کرده و وضعیت کتابخانه را سامان بخشد&lt;ref&gt;نوبخت، حبيب‌الله. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«كتابخانه سلطنتی»</ins>. '''''وحيد'''''. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10( 8)، </ins>آبان 1351، ص 914- 924.&lt;/ref&gt;. بدین ترتیب، از 1349ش به بعد، با تلاش بسیار، اغلب نسخه‌های خطی و چاپی که به کتابخانه ملی انتقال یافته بود بار دیگر به کتابخانه سلطنتی باز گردانیده شد&lt;ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":0" </ins>/&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[کتابخانه و موزه ملی ملک]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7">خط ۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یران</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). </ins>دانشنامه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بهارعلی فتحی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بهارعلی فتحی</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=2596&oldid=prev 2025-01-28T14:30:48Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&amp;diff=2596&amp;oldid=2595">نمایش تغییرات</a>

Nazli https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=2595&oldid=prev 2025-01-28T14:26:01Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۸ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۲۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''كتابخانة سلطنتي،''' كتابخانه‌هاي پادشاهان، شاهزادگان و اميران ايراني. ظاهراً نخستين كتابخانة سلطنتي ايران متعلق به سلسلة شيعي و ايراني آل‌بويه بود كه در قرن چهارم و اوايل قرن پنجم هجري به مدت يكصد سال بر فارس، اصفهان، ري، و عراق عرب حكومت مي‌كردند. بزرگ‌ترين كتابخانة آل‌بويه متعلق به عضدالدولة ديلمي (حك: 338- 372ق / 949- 982م) در شيراز بود. وي هر كتابي را كه در زمان خودش در رشته‌هاي مختلف علمي منتشر شده بود در كتابخانة قصر خود گردآوري كرده بود<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;1&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; نوح بن منصور ساماني (حك: 366- 387ق / 977- 997م) نيز كتابخانة بي‌نظيري در ماوراءالنهر و سلطان محمود غزنوي كتابخانة بزرگ و باشكوهي در غزنه فراهم آورد. وي كتاب‌هاي بسياري را كه از سرزمين‌هاي ديگر غارت مي‌كرد، بدانجا مي‌فرستاد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;2&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; در دورة خوارزمشاهيان نيز سلطان اتسز خوارزمشاه (حك: 521-551ق / 1127-1156م) كتابخانه‌اي فراهم كرد كه بيشتر آن را نسخه‌هاي منحصر به فرد تشكيل مي‌داد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; درخشان‌ترين دوره در هنر كتابت و تأسيس كتابخانه در ايران مربوط به قرن 9ه‌ق / ؟ م در زمان سلسلة تيموريان است. كتابخانة شاهزاده بايسنقر ميرزا (802-838ق / 1400-1435م)، نوة اميرتيمور، از كتابخانه‌هاي بسيار نفيسي بود كه در طول تاريخ ايران به وجود آمد؛&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; و يا سلطان حسين بايقرا (842-911ق / 1438-1505م) آخرين پادشاه تيموري به همراه وزيرش امير عليشير نوايي، سي و دو سال سلطنت و وزارت در هرات و خراسان گروهي از خوشنويسان نامي ايران را گرد آوردند كه روز و شب در كتابخانة سلطنتي به كار استنساخ نسخه‌هاي جديد اشتغال داشتند. رياست كتابخانة سلطنتي را نيز كمال‌الدين بهزاد&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (نقاش) بر عهده داشت<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; شاهان صفوي نيز به هنر و كتاب عشق مي‌ورزيدند، به همين سبب پس از آن‌كه شاه اسماعيل اول صفوي (حك: 905-930ق / 1500-1524م) هرات را فتح كرد، كمال‌الدين بهزاد را با خود به تبريز (پايتخت) آورد و كتابخانة باشكوهي ترتيب داد و او را به سرپرستي آن منصوب كرد. شاه عباس اول صفوي در زمان حكومت خود دارالصنايع تبريز را به اصفهان منتقل كرد و هنرمندان بسياري را در كتابخانة سلطنتي گرد آورد. صادقي بيك‌افشار، عليرضا عباسي، نقاش و خوشنويس ايراني، مدت‌ها رياست اين كتابخانه را بر عهده داشتند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; در زمان شاه عباس دوم صفوي (حك: 1052-1077ق/ 1642-1666م) كتابخانة سلطنتي رونق و شكوهي تازه يافت. از سرنوشت كتابخانة سلطنتي صفوي اطلاعي در دست نيست. احتمال فراوان دارد كه اين كتابخانه در جريان حملة افغان‌ها به اصفهان غارت شده و از بين رفته باشد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; پس از به قدرت رسيدن قاجاريان در اوايل قرن سيزدهم هجري، فتحعلي‌شاه قاجار (حك: 1212- 1250ق / 1797- 1834م) دستور داد تا كارگزاران و اعيان و اشراف كتاب‌هايي را كه بر اثر غارت افغان‌ها از كتابخانة پادشاهان صفوي و پادشاهان زنديه و نادرشاه افشار پراكنده شده بود، به دربار وي ارسال كنند؛ بدين ترتيب، «كتابخانة شاهنشاهي» در كاخ گلستان تهران پايه‌گذاري شد. ناصرالدين شاه قاجار (حك: 1264-1313ق / 1848-1895م) نيز بر رونق كتابخانه افزود و دستور داد تا كتاب‌هايي را كه در اختيار بازماندگان خاندان نادرشاه بود براي كتابخانه خريداري كنند، و خود سرپرستي كتابخانه را بر عهده گرفت. در اين زمان، اين كتابخانه «به كتابخانة سلطنتي» و يا «كتابخانة مباركة موزة سركاري» نيز ناميده مي‌‌شد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; با روي كار آمدن مظفرالدين شاه در دورة تصدي لسان‌الدوله فعاليت كتابخانه مختل گرديد و بسياري از كتاب‌هاي كتابخانه متفرق و سرقت شد. در دورة پهلوي و در زمان رضاشاه، پس از تأسيس كتابخانة ملي&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; تعداد ده هزار جلد كتاب خطي و چاپي از كتابخانة سلطنتي به كتابخانة ملي منتقل شد كه موجب ناقص شدن بسياري از دوره‌هاي كتاب‌هاي اين كتابخانه گرديد. در 1330ش، حبيب‌الله نوبخت به فرمان محمد رضا پهلوي به رياست كتابخانة سلطنتي رسيد. از اين رو، ابراهيم حكيمي (حكيم‌الملك) (د1338ش) او را به كاخ گلستان دعوت كرد تا با اعضاي كتابخانة سلطنتي آشنا سازد. حبيب‌الله نوبخت با تلاش و پايمردي بسيار توانست 000/2 نسخة بازمانده از 000/12 نسخة كتابخانة سلطنتي را احيا كرده و وضعيت كتابخانه را سامان بخشد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; بدين ترتيب، از 1349ش به بعد، با تلاش بسيار، اغلب نسخه‌هاي خطي و چاپي كه به كتابخانة ملي انتقال يافته بود بار ديگر به كتابخانة سلطنتي باز گردانيده شد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''كتابخانة سلطنتي،''' كتابخانه‌هاي پادشاهان، شاهزادگان و اميران ايراني. ظاهراً نخستين كتابخانة سلطنتي ايران متعلق به سلسلة شيعي و ايراني آل‌بويه بود كه در قرن چهارم و اوايل قرن پنجم هجري به مدت يكصد سال بر فارس، اصفهان، ري، و عراق عرب حكومت مي‌كردند. بزرگ‌ترين كتابخانة آل‌بويه متعلق به عضدالدولة ديلمي (حك: 338- 372ق / 949- 982م) در شيراز بود. وي هر كتابي را كه در زمان خودش در رشته‌هاي مختلف علمي منتشر شده بود در كتابخانة قصر خود گردآوري كرده بود&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رجبي، محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌هاي». '''''داكا'''''. </ins>1<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/399. </ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>نوح بن منصور ساماني (حك: 366- 387ق / 977- 997م) نيز كتابخانة بي‌نظيري در ماوراءالنهر و سلطان محمود غزنوي كتابخانة بزرگ و باشكوهي در غزنه فراهم آورد. وي كتاب‌هاي بسياري را كه از سرزمين‌هاي ديگر غارت مي‌كرد، بدانجا مي‌فرستاد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1347، </ins>2<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/4، 18.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>در دورة خوارزمشاهيان نيز سلطان اتسز خوارزمشاه (حك: 521-551ق / 1127-1156م) كتابخانه‌اي فراهم كرد كه بيشتر آن را نسخه‌هاي منحصر به فرد تشكيل مي‌داد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/43.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>درخشان‌ترين دوره در هنر كتابت و تأسيس كتابخانه در ايران مربوط به قرن 9ه‌ق / ؟ م در زمان سلسلة تيموريان است. كتابخانة شاهزاده بايسنقر ميرزا (802-838ق / 1400-1435م)، نوة اميرتيمور، از كتابخانه‌هاي بسيار نفيسي بود كه در طول تاريخ ايران به وجود آمد؛&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/107- 108.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt; و يا سلطان حسين بايقرا (842-911ق / 1438-1505م) آخرين پادشاه تيموري به همراه وزيرش امير عليشير نوايي، سي و دو سال سلطنت و وزارت در هرات و خراسان گروهي از خوشنويسان نامي ايران را گرد آوردند كه روز و شب در كتابخانة سلطنتي به كار استنساخ نسخه‌هاي جديد اشتغال داشتند. رياست كتابخانة سلطنتي را نيز كمال‌الدين بهزاد&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (نقاش) بر عهده داشت&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 2/116- 119.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>شاهان صفوي نيز به هنر و كتاب عشق مي‌ورزيدند، به همين سبب پس از آن‌كه شاه اسماعيل اول صفوي (حك: 905-930ق / 1500-1524م) هرات را فتح كرد، كمال‌الدين بهزاد را با خود به تبريز (پايتخت) آورد و كتابخانة باشكوهي ترتيب داد و او را به سرپرستي آن منصوب كرد. شاه عباس اول صفوي در زمان حكومت خود دارالصنايع تبريز را به اصفهان منتقل كرد و هنرمندان بسياري را در كتابخانة سلطنتي گرد آورد. صادقي بيك‌افشار، عليرضا عباسي، نقاش و خوشنويس ايراني، مدت‌ها رياست اين كتابخانه را بر عهده داشتند&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/132- 133، 136- 138.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>در زمان شاه عباس دوم صفوي (حك: 1052-1077ق/ 1642-1666م) كتابخانة سلطنتي رونق و شكوهي تازه يافت. از سرنوشت كتابخانة سلطنتي صفوي اطلاعي در دست نيست. احتمال فراوان دارد كه اين كتابخانه در جريان حملة افغان‌ها به اصفهان غارت شده و از بين رفته باشد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رجبي.محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌هاي». '''''داكا'''''.1/402. </ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>پس از به قدرت رسيدن قاجاريان در اوايل قرن سيزدهم هجري، فتحعلي‌شاه قاجار (حك: 1212- 1250ق / 1797- 1834م) دستور داد تا كارگزاران و اعيان و اشراف كتاب‌هايي را كه بر اثر غارت افغان‌ها از كتابخانة پادشاهان صفوي و پادشاهان زنديه و نادرشاه افشار پراكنده شده بود، به دربار وي ارسال كنند؛ بدين ترتيب، «كتابخانة شاهنشاهي» در كاخ گلستان تهران پايه‌گذاري شد. ناصرالدين شاه قاجار (حك: 1264-1313ق / 1848-1895م) نيز بر رونق كتابخانه افزود و دستور داد تا كتاب‌هايي را كه در اختيار بازماندگان خاندان نادرشاه بود براي كتابخانه خريداري كنند، و خود سرپرستي كتابخانه را بر عهده گرفت. در اين زمان، اين كتابخانه «به كتابخانة سلطنتي» و يا «كتابخانة مباركة موزة سركاري» نيز ناميده مي‌‌شد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتاباي، بدري. «كتابخانة سلطنتي ايران». '''''يغما'''''. س 29، شمـ9، آذر 1355، ص 543.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>با روي كار آمدن مظفرالدين شاه در دورة تصدي لسان‌الدوله فعاليت كتابخانه مختل گرديد و بسياري از كتاب‌هاي كتابخانه متفرق و سرقت شد. در دورة پهلوي و در زمان رضاشاه، پس از تأسيس كتابخانة ملي&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; تعداد ده هزار جلد كتاب خطي و چاپي از كتابخانة سلطنتي به كتابخانة ملي منتقل شد كه موجب ناقص شدن بسياري از دوره‌هاي كتاب‌هاي اين كتابخانه گرديد. در 1330ش، حبيب‌الله نوبخت به فرمان محمد رضا پهلوي به رياست كتابخانة سلطنتي رسيد. از اين رو، ابراهيم حكيمي (حكيم‌الملك) (د1338ش) او را به كاخ گلستان دعوت كرد تا با اعضاي كتابخانة سلطنتي آشنا سازد. حبيب‌الله نوبخت با تلاش و پايمردي بسيار توانست 000/2 نسخة بازمانده از 000/12 نسخة كتابخانة سلطنتي را احيا كرده و وضعيت كتابخانه را سامان بخشد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوبخت، حبيب‌الله. «كتابخانة سلطنتي». '''''وحيد'''''. س10، شمـ 8، آبان 1351، ص 914- 924.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>بدين ترتيب، از 1349ش به بعد، با تلاش بسيار، اغلب نسخه‌هاي خطي و چاپي كه به كتابخانة ملي انتقال يافته بود بار ديگر به كتابخانة سلطنتي باز گردانيده شد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رجبي محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌هاي». '''''داكا'''''.1/403.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:'''</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1. </del>  <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> رجبي، محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌هاي». '''''داكا'''''. 1/399. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2.    همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1347، 2/4، 18.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3.    همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/43.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4.    همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/107- 108.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5.    همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 2/116- 119.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6.    همايون فرخ، ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2/132- 133، 136- 138.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7.    رجبي.محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌هاي». '''''داكا'''''.1/402. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8.    آتاباي، بدري. «كتابخانة سلطنتي ايران». '''''يغما'''''. س 29، شمـ9، آذر 1355، ص 543.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9.    نوبخت، حبيب‌الله. «كتابخانة سلطنتي». '''''وحيد'''''. س10، شمـ 8، آبان 1351، ص 914- 924.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10.  رجبي محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌هاي». '''''داكا'''''.1/403.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بهارعلی فتحی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بهارعلی فتحی</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-2594:rev-2595:php=table --> </table>

Nazli https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=2594&oldid=prev 2025-01-28T14:21:40Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۸ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۲۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l6">خط ۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1.    رجبي، محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌هاي». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;داكا&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. 1/399.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1.    رجبي، محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌هاي». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;داكا&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. 1/399.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2.   <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> همايونفرخ، </del>ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1347، 2/4، 18.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2.   <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> همايون فرخ، </ins>ركن‌الدين. '''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1347، 2/4، 18.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3.   <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> همان</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>/43.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3.   <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> همايون فرخ، ركن‌الدين</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2</ins>/43.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4.   <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> همان</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>/107- 108.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4.   <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> همايون فرخ، ركن‌الدين</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2</ins>/107- 108.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5.   <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> همان</del>. 2/116- 119.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5.   <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> همايون فرخ، ركن‌الدين</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، </ins>2/116- 119.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6.   <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> همان</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>/132- 133، 136- 138.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6.   <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> همايون فرخ، ركن‌الدين</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران'''''. تهران: وزارت فرهنگ و هنر،2</ins>/132- 133، 136- 138.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>7.    رجبي. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همان</del>. 1/402.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>7.    رجبي.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌هاي». '''''داكا'''''</ins>.1/402.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>8.    آتاباي، بدري. «كتابخانة سلطنتي ايران». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;يغما&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. س 29، شمـ9، آذر 1355، ص 543.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>8.    آتاباي، بدري. «كتابخانة سلطنتي ايران». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;يغما&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. س 29، شمـ9، آذر 1355، ص 543.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l22">خط ۲۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>9.    نوبخت، حبيب‌الله. «كتابخانة سلطنتي». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;وحيد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. س10، شمـ 8، آبان 1351، ص 914- 924.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>9.    نوبخت، حبيب‌الله. «كتابخانة سلطنتي». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;وحيد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. س10، شمـ 8، آبان 1351، ص 914- 924.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>10.  رجبي. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همان</del>. 1/403.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>10.  رجبي <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد حسن</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«ايران، كتابخانه‌هاي». '''''داكا'''''</ins>.1/403.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بهارعلی فتحی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بهارعلی فتحی</div></td></tr> </table>

Nazli https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D8%AA%DB%8C&diff=619&oldid=prev 2024-08-13T01:34:48Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;كتابخانة سلطنتي،&#039;&#039;&#039; كتابخانه‌هاي پادشاهان، شاهزادگان و اميران ايراني. ظاهراً نخستين كتابخانة سلطنتي ايران متعلق به سلسلة شيعي و ايراني آل‌بويه بود كه در قرن چهارم و اوايل قرن پنجم هجري به مدت يكصد سال بر فارس، اصفهان، ري، و عراق عرب حكومت م...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;كتابخانة سلطنتي،&#039;&#039;&#039; كتابخانه‌هاي پادشاهان، شاهزادگان و اميران ايراني. ظاهراً نخستين كتابخانة سلطنتي ايران متعلق به سلسلة شيعي و ايراني آل‌بويه بود كه در قرن چهارم و اوايل قرن پنجم هجري به مدت يكصد سال بر فارس، اصفهان، ري، و عراق عرب حكومت مي‌كردند. بزرگ‌ترين كتابخانة آل‌بويه متعلق به عضدالدولة ديلمي (حك: 338- 372ق / 949- 982م) در شيراز بود. وي هر كتابي را كه در زمان خودش در رشته‌هاي مختلف علمي منتشر شده بود در كتابخانة قصر خود گردآوري كرده بود.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; نوح بن منصور ساماني (حك: 366- 387ق / 977- 997م) نيز كتابخانة بي‌نظيري در ماوراءالنهر و سلطان محمود غزنوي كتابخانة بزرگ و باشكوهي در غزنه فراهم آورد. وي كتاب‌هاي بسياري را كه از سرزمين‌هاي ديگر غارت مي‌كرد، بدانجا مي‌فرستاد.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; در دورة خوارزمشاهيان نيز سلطان اتسز خوارزمشاه (حك: 521-551ق / 1127-1156م) كتابخانه‌اي فراهم كرد كه بيشتر آن را نسخه‌هاي منحصر به فرد تشكيل مي‌داد.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; درخشان‌ترين دوره در هنر كتابت و تأسيس كتابخانه در ايران مربوط به قرن 9ه‌ق / ؟ م در زمان سلسلة تيموريان است. كتابخانة شاهزاده بايسنقر ميرزا (802-838ق / 1400-1435م)، نوة اميرتيمور، از كتابخانه‌هاي بسيار نفيسي بود كه در طول تاريخ ايران به وجود آمد؛&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; و يا سلطان حسين بايقرا (842-911ق / 1438-1505م) آخرين پادشاه تيموري به همراه وزيرش امير عليشير نوايي، سي و دو سال سلطنت و وزارت در هرات و خراسان گروهي از خوشنويسان نامي ايران را گرد آوردند كه روز و شب در كتابخانة سلطنتي به كار استنساخ نسخه‌هاي جديد اشتغال داشتند. رياست كتابخانة سلطنتي را نيز كمال‌الدين بهزاد&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (نقاش) بر عهده داشت.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; شاهان صفوي نيز به هنر و كتاب عشق مي‌ورزيدند، به همين سبب پس از آن‌كه شاه اسماعيل اول صفوي (حك: 905-930ق / 1500-1524م) هرات را فتح كرد، كمال‌الدين بهزاد را با خود به تبريز (پايتخت) آورد و كتابخانة باشكوهي ترتيب داد و او را به سرپرستي آن منصوب كرد. شاه عباس اول صفوي در زمان حكومت خود دارالصنايع تبريز را به اصفهان منتقل كرد و هنرمندان بسياري را در كتابخانة سلطنتي گرد آورد. صادقي بيك‌افشار، عليرضا عباسي، نقاش و خوشنويس ايراني، مدت‌ها رياست اين كتابخانه را بر عهده داشتند.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; در زمان شاه عباس دوم صفوي (حك: 1052-1077ق/ 1642-1666م) كتابخانة سلطنتي رونق و شكوهي تازه يافت. از سرنوشت كتابخانة سلطنتي صفوي اطلاعي در دست نيست. احتمال فراوان دارد كه اين كتابخانه در جريان حملة افغان‌ها به اصفهان غارت شده و از بين رفته باشد.&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; پس از به قدرت رسيدن قاجاريان در اوايل قرن سيزدهم هجري، فتحعلي‌شاه قاجار (حك: 1212- 1250ق / 1797- 1834م) دستور داد تا كارگزاران و اعيان و اشراف كتاب‌هايي را كه بر اثر غارت افغان‌ها از كتابخانة پادشاهان صفوي و پادشاهان زنديه و نادرشاه افشار پراكنده شده بود، به دربار وي ارسال كنند؛ بدين ترتيب، «كتابخانة شاهنشاهي» در كاخ گلستان تهران پايه‌گذاري شد. ناصرالدين شاه قاجار (حك: 1264-1313ق / 1848-1895م) نيز بر رونق كتابخانه افزود و دستور داد تا كتاب‌هايي را كه در اختيار بازماندگان خاندان نادرشاه بود براي كتابخانه خريداري كنند، و خود سرپرستي كتابخانه را بر عهده گرفت. در اين زمان، اين كتابخانه «به كتابخانة سلطنتي» و يا «كتابخانة مباركة موزة سركاري» نيز ناميده مي‌‌شد.&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; با روي كار آمدن مظفرالدين شاه در دورة تصدي لسان‌الدوله فعاليت كتابخانه مختل گرديد و بسياري از كتاب‌هاي كتابخانه متفرق و سرقت شد. در دورة پهلوي و در زمان رضاشاه، پس از تأسيس كتابخانة ملي&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; تعداد ده هزار جلد كتاب خطي و چاپي از كتابخانة سلطنتي به كتابخانة ملي منتقل شد كه موجب ناقص شدن بسياري از دوره‌هاي كتاب‌هاي اين كتابخانه گرديد. در 1330ش، حبيب‌الله نوبخت به فرمان محمد رضا پهلوي به رياست كتابخانة سلطنتي رسيد. از اين رو، ابراهيم حكيمي (حكيم‌الملك) (د1338ش) او را به كاخ گلستان دعوت كرد تا با اعضاي كتابخانة سلطنتي آشنا سازد. حبيب‌الله نوبخت با تلاش و پايمردي بسيار توانست 000/2 نسخة بازمانده از 000/12 نسخة كتابخانة سلطنتي را احيا كرده و وضعيت كتابخانه را سامان بخشد.&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; بدين ترتيب، از 1349ش به بعد، با تلاش بسيار، اغلب نسخه‌هاي خطي و چاپي كه به كتابخانة ملي انتقال يافته بود بار ديگر به كتابخانة سلطنتي باز گردانيده شد.&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> 1.    رجبي، محمد حسن. «ايران، كتابخانه‌هاي». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;داكا&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. 1/399. <br /> <br /> 2.    همايونفرخ، ركن‌الدين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كتاب و كتابخانه‌هاي شاهنشاهي ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: وزارت فرهنگ و هنر، 1347، 2/4، 18.<br /> <br /> 3.    همان. 2/43.<br /> <br /> 4.    همان. 2/107- 108.<br /> <br /> 5.    همان. 2/116- 119.<br /> <br /> 6.    همان. 2/132- 133، 136- 138.<br /> <br /> 7.    رجبي. همان. 1/402. <br /> <br /> 8.    آتاباي، بدري. «كتابخانة سلطنتي ايران». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;يغما&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. س 29، شمـ9، آذر 1355، ص 543.<br /> <br /> 9.    نوبخت، حبيب‌الله. «كتابخانة سلطنتي». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;وحيد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. س10، شمـ 8، آبان 1351، ص 914- 924.<br /> <br /> 10.  رجبي. همان. 1/403.<br /> <br /> <br /> بهارعلی فتحی</div>

Samei