https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 2026-06-21T16:01:55Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=12390&oldid=prev 2025-12-08T09:18:34Z

<p><span class="autocomment">تاریخچه</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l8">خط ۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تاریخچه ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تاریخچه ===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استان [[اصفهان]] از کهن‌ترین کانون‌های تمدن در سرزمین [[کشور ایران|ایران]] است. تپه‌های سیلگ در نزدیکی کاشان، خاستگاه یکی از نخستین تمدن‌های بشری بوده است. گریشمن، باستان‌شناس معروف فرانسوی که تپه‌های تاریخی سیلگ را از 1311 تا 1316 ش. حفاری کرده، می‌نویسد: "کاوش‌های منطقه سیلگ، وجود یک تمدن طولانی بومی را در نظر ما آشکار می‌نماید که بدون انقطاع از هزاره هفتم تا سده‌های آخر هزاره چهارم پیش از میلاد ادامه داشته است". همچنین با مطالعه الواح عیلامی کشف‌شده در این منطقه، تاریخ پیدایش خط را به سه تا دو هزار و پانصد سال پیش تخمین زده‌اند&lt;ref&gt;نراقی، حسن. '''''آثار تاریخی شهرستان‌های کاشان و نطنز'''''. تهران: [https://anjom.ir/ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی]، 1374، ص26.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استان [[اصفهان]] از کهن‌ترین کانون‌های تمدن در سرزمین [[کشور ایران|ایران]] است. تپه‌های سیلگ در نزدیکی کاشان، خاستگاه یکی از نخستین تمدن‌های بشری بوده است. گریشمن، باستان‌شناس معروف فرانسوی که تپه‌های تاریخی سیلگ را از 1311 تا 1316 ش. حفاری کرده، می‌نویسد: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;blockquote&gt;</ins>"کاوش‌های منطقه سیلگ، وجود یک تمدن طولانی بومی را در نظر ما آشکار می‌نماید که بدون انقطاع از هزاره هفتم تا سده‌های آخر هزاره چهارم پیش از میلاد ادامه داشته است". <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/blockquote&gt;</ins>همچنین با مطالعه الواح عیلامی کشف‌شده در این منطقه، تاریخ پیدایش خط را به سه تا دو هزار و پانصد سال پیش تخمین زده‌اند&lt;ref&gt;نراقی، حسن. '''''آثار تاریخی شهرستان‌های کاشان و نطنز'''''. تهران: [https://anjom.ir/ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی]، 1374، ص26.&lt;/ref&gt;. شهر [[اصفهان]] نیز از جمله شهرهای باستانی [[کشور ایران|ایران]] است. برخی مورخان بنای این شهر را به تهمورث، سومین پادشاه سلسله پیشدادیان، نسبت داده‌اند&lt;ref&gt;جابری انصاری، محمدحسن. '''''تاریخ اصفهان'''''. ترتیب و تصحیح و تعلیق جمشید مظاهری. اصفهان: مشعل، 1368، ص6.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص18.&lt;/ref&gt;. این شهر در زمان [[هخامنشیان]] به نام "گابا" یا "گِیْ" معروف بوده که پس از اسلام، اعراب آن را "جِیْ" نامیده‌اند&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص19.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''. اصفهان: کتابفروشی ثقفی، 1344، ص1.&lt;/ref&gt;. [[اصفهان]]، در منابع تاریخی و جغرافیایی، به نام‌های اسپادان (بطلمیوسی)، سپاهان (پهلوی)، اصبهان ([[عربی]])، و [[اصفهان]] ([[عربی]] و [[فارسی]] کنونی) آمده که به احتمال فراوان، اصل کلمه، پهلوی است. به نوشته برخی اسطوره‌شناسان و مورخان گذشته، کاوه آهنگر از اهالی فریدن [[اصفهان]] بوده و یاران او نیز اصفهانی بوده‌اند&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص21.&lt;/ref&gt;. استرابون (63 ق.م. - 20 م.)، مورخ نامدار رومی، [[اصفهان]] را از شهرهای مهم [[کشور ایران|ایران]] در زمان [[هخامنشیان]] (559-330 ق.م.) می‌داند؛ اما طبری و حمزه اصفهانی، از مورخان معروف مسلمان، بنای [[اصفهان]] را توسط اسکندر مقدونی (356-323 ق.م.) دانسته‌اند&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1، ص20.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''. اصفهان: کتابفروشی ثقفی، 1344، ص14.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر [[اصفهان]] نیز از جمله شهرهای باستانی [[کشور ایران|ایران]] است. برخی مورخان بنای این شهر را به تهمورث، سومین پادشاه سلسله پیشدادیان، نسبت داده‌اند&lt;ref&gt;جابری انصاری، محمدحسن. '''''تاریخ اصفهان'''''. ترتیب و تصحیح و تعلیق جمشید مظاهری. اصفهان: مشعل، 1368، ص6.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص18.&lt;/ref&gt;. این شهر در زمان [[هخامنشیان]] به نام "گابا" یا "گِیْ" معروف بوده که پس از اسلام، اعراب آن را "جِیْ" نامیده‌اند&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص19.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''. اصفهان: کتابفروشی ثقفی، 1344، ص1.&lt;/ref&gt;. [[اصفهان]]، در منابع تاریخی و جغرافیایی، به نام‌های اسپادان (بطلمیوسی)، سپاهان (پهلوی)، اصبهان ([[عربی]])، و [[اصفهان]] ([[عربی]] و [[فارسی]] کنونی) آمده که به احتمال فراوان، اصل کلمه، پهلوی است. به نوشته برخی اسطوره‌شناسان و مورخان گذشته، کاوه آهنگر از اهالی فریدن [[اصفهان]] بوده و یاران او نیز اصفهانی بوده‌اند&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص21.&lt;/ref&gt;. استرابون (63 ق.م. - 20 م.)، مورخ نامدار رومی، [[اصفهان]] را از شهرهای مهم [[کشور ایران|ایران]] در زمان [[هخامنشیان]] (559-330 ق.م.) می‌داند؛ اما طبری و حمزه اصفهانی، از مورخان معروف مسلمان، بنای [[اصفهان]] را توسط اسکندر مقدونی (356-323 ق.م.) دانسته‌اند&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1، ص20.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''. اصفهان: کتابفروشی ثقفی، 1344، ص14.&lt;/ref&gt;.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اصفهان]] در دوره [[ساسانیان]] ولیعهدنشین و مرکز تجمع سپاه (اسپاهان) بوده و به‌منزله دژ مستحکمی به‌شمار می‌رفته و شاید به همین سبب یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی، پس از شکست خوردن از سپاه [[اسلام]]، مدتی را در [[اصفهان]] به‌سر برد&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گنجینه آثار تاریخی اصفهان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. اصفهان: کتابفروشی ثقفی، 1344، ص4.&lt;/ref&gt;. وجود آتشگاه معروف بر روی قله کوه منفرد در غرب شهر [[اصفهان]]، نشانه شکوه و آبادانی این شهر در دوره [[ساسانیان]] است&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گنجینه آثار تاریخی اصفهان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. اصفهان: کتابفروشی ثقفی، 1344، ص5-8.&lt;/ref&gt;. مسعودی در مروج‌الذّهب، این آتشگاه را یکی از هفت آتشگاه بزرگ زرتشتیان قبل از [[اسلام]] دانسته که تا زمان وی نزد زرتشتیان مقدس بوده است&lt;ref&gt;جابری انصاری، محمدحسن. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تاریخ اصفهان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترتیب و تصحیح و تعلیق جمشید مظاهری. اصفهان: مشعل، 1368، ص6.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;مسعودی، ابوالحسن علی‌بن حسین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مروج‌الذهب و معادن الجوهر&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: [https://elmifarhangipub.com/ شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]، 1374، ج1، ص589.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اصفهان]] در دوره [[ساسانیان]] ولیعهدنشین و مرکز تجمع سپاه (اسپاهان) بوده و به‌منزله دژ مستحکمی به‌شمار می‌رفته و شاید به همین سبب یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی، پس از شکست خوردن از سپاه [[اسلام]]، مدتی را در [[اصفهان]] به‌سر برد&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گنجینه آثار تاریخی اصفهان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. اصفهان: کتابفروشی ثقفی، 1344، ص4.&lt;/ref&gt;. وجود آتشگاه معروف بر روی قله کوه منفرد در غرب شهر [[اصفهان]]، نشانه شکوه و آبادانی این شهر در دوره [[ساسانیان]] است&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گنجینه آثار تاریخی اصفهان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. اصفهان: کتابفروشی ثقفی، 1344، ص5-8.&lt;/ref&gt;. مسعودی در مروج‌الذّهب، این آتشگاه را یکی از هفت آتشگاه بزرگ زرتشتیان قبل از [[اسلام]] دانسته که تا زمان وی نزد زرتشتیان مقدس بوده است&lt;ref&gt;جابری انصاری، محمدحسن. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تاریخ اصفهان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترتیب و تصحیح و تعلیق جمشید مظاهری. اصفهان: مشعل، 1368، ص6.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;مسعودی، ابوالحسن علی‌بن حسین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مروج‌الذهب و معادن الجوهر&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمه ابوالقاسم پاینده. تهران: [https://elmifarhangipub.com/ شرکت انتشارات علمی و فرهنگی]، 1374، ج1، ص589.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=12389&oldid=prev 2025-12-08T09:17:43Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:کتابخانه مرکزی اصفهان.jpg|بندانگشتی|[https://cle.ir/ کتابخانه مرکزی شهرداری اصفهان] ، قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://aoapedia.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%B4/]]</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:کتابخانه مرکزی اصفهان.jpg|بندانگشتی|[https://cle.ir/ کتابخانه مرکزی شهرداری اصفهان] ، قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== اصفهان ===</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://aoapedia.ir/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2%DB%8C-%D8%B4/ https://aoapedia.ir/%/</ins>]]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استان </del>[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[اصفهان]] در مرکز کشور قرار دارد و از شمال به استان‌های [[استان مرکزی|مرکزی]]، [[قم]]، و [[سمنان]]؛ از جنوب به استان‌های [[استان فارس|فارس]] و [[استان کهگیلویه و بویراحمد|کهگیلویه و بویراحمد]]؛ از شرق به استان‌های خراسان و [[یزد</del>]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">؛ و از غرب به استان‌های [[استان لرستان|لرستان</del>]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] و [[استان چهارمحال و بختیاری|چهارمحال و بختیاری]] محدود است. جمعیت استان (طبق آمار سال 1375) 3923255 نفر و مساحت آن 105937 کیلومترمربع است.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استان [[اصفهان]] دارای 17 شهرستان، 60 شهر، 37 بخش، و 116 دهستان بوده و مرکز آن، شهر [[اصفهان]] است. شهرستان‌های استان عبارت است از: [[اصفهان]]، اردستان، برخوار و میمه، خمینی‌شهر، خوانسار، سمیرم، شهرضا، فریدن، فریدون شهر، فلاورجان، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاشان، </del>گلپایگان، لنجان، مبارکه، نایین، نجف‌آباد، و نطنز&lt;ref&gt;غنیمه، عبدالرحیم. '''''تاریخ دانشگاه‌های بزرگ اسلامی'''''. ترجمه نورالله کسایی. تهران: انتشارات یزدان، 1364.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''''سرشماری عمومی نفوس و مسکن :1375 استان اصفهان'''''. تهران: [https://amar.org.ir/ مرکز آمار ایران]، 1376، ص15و16.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استان [[اصفهان]] در م&lt;nowiki/&gt;رکز کشور قرار دارد و از شمال به استان‌های [[استان مرکزی|مرکزی]]، [[قم]]، و [[سمنان]]؛ از جنوب به استان‌های [[استان فارس|فارس]] و [[استان کهگیلویه و بویراحمد|کهگیلویه و بویراحمد]]؛ از شرق به استان‌های خراسان و [[یزد]]؛ و از غرب به استان‌های [[استان لرستان|لرستان]] و [[استان چهارمحال و بختیاری|چهارمحال و بختیاری]] محدود است. جمعیت استان (طبق آمار سال 1375) 3923255 نفر و مساحت آن 105937 کیلومترمربع است.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استان [[اصفهان]] دارای 17 شهرستان، 60 شهر، 37 بخش، و 116 دهستان بوده و مرکز آن، شهر [[اصفهان]] است. شهرستان‌های استان عبارت است از: [[اصفهان]]، اردستان، برخوار و میمه، خمینی‌شهر، خوانسار، سمیرم، شهرضا، فریدن، فریدون شهر، فلاورجان، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کاشان]]، </ins>گلپایگان، لنجان، مبارکه، نایین، نجف‌آباد، و نطنز&lt;ref&gt;غنیمه، عبدالرحیم. '''''تاریخ دانشگاه‌های بزرگ اسلامی'''''. ترجمه نورالله کسایی. تهران: انتشارات یزدان، 1364.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''''سرشماری عمومی نفوس و مسکن :1375 استان اصفهان'''''. تهران: [https://amar.org.ir/ مرکز آمار ایران]، 1376، ص15و16.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تاریخچه ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== تاریخچه ===</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=12354&oldid=prev 2025-12-06T07:07:48Z

<p><span class="autocomment">ماخذ</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۰۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l180">خط ۱۸۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[کتابخانه های استان گلستان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[کتابخانه های استان گلستان]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ماخذ </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ </ins>==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> </table>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=12218&oldid=prev 2025-12-02T15:54:36Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l183">خط ۱۸۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اصفهان، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اصفهان، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://www.nlai.ir/publishers </ins>انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>محمدحسن رجبی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>محمدحسن رجبی</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ارتباطات]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ارتباطات]]</div></td></tr> </table>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=12200&oldid=prev 2025-12-02T12:04:19Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&amp;diff=12200&amp;oldid=12135">نمایش تغییرات</a>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=12135&oldid=prev 2025-12-01T15:01:27Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&amp;diff=12135&amp;oldid=12133">نمایش تغییرات</a>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=12133&oldid=prev 2025-12-01T14:04:46Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&amp;diff=12133&amp;oldid=12130">نمایش تغییرات</a>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=12130&oldid=prev 2025-12-01T12:02:15Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&amp;diff=12130&amp;oldid=12127">نمایش تغییرات</a>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=12127&oldid=prev 2025-12-01T11:06:51Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&amp;diff=12127&amp;oldid=12126">نمایش تغییرات</a>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86&diff=12126&oldid=prev 2025-12-01T10:40:02Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱ دسامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۴۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7">خط ۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استان [[اصفهان]] از کهن‌ترین کانون‌های تمدن در سرزمین [[کشور ایران|ایران]] است. تپه‌های سیلگ در نزدیکی کاشان، خاستگاه یکی از نخستین تمدن‌های بشری بوده است. گریشمن، باستان‌شناس معروف فرانسوی که تپه‌های تاریخی سیلگ را از 1311 تا 1316 ش. حفاری کرده، می‌نویسد: &quot;کاوش‌های منطقه سیلگ، وجود یک تمدن طولانی بومی را در نظر ما آشکار می‌نماید که بدون انقطاع از هزاره هفتم تا سده‌های آخر هزاره چهارم پیش از میلاد ادامه داشته است&quot;. همچنین با مطالعه الواح عیلامی کشف‌شده در این منطقه، تاریخ پیدایش خط را به سه تا دو هزار و پانصد سال پیش تخمین زده‌اند&lt;ref&gt;نراقی، حسن. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;آثار تاریخی شهرستان‌های کاشان و نطنز&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: [https://anjom.ir/ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی]، 1374، ص26.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استان [[اصفهان]] از کهن‌ترین کانون‌های تمدن در سرزمین [[کشور ایران|ایران]] است. تپه‌های سیلگ در نزدیکی کاشان، خاستگاه یکی از نخستین تمدن‌های بشری بوده است. گریشمن، باستان‌شناس معروف فرانسوی که تپه‌های تاریخی سیلگ را از 1311 تا 1316 ش. حفاری کرده، می‌نویسد: &quot;کاوش‌های منطقه سیلگ، وجود یک تمدن طولانی بومی را در نظر ما آشکار می‌نماید که بدون انقطاع از هزاره هفتم تا سده‌های آخر هزاره چهارم پیش از میلاد ادامه داشته است&quot;. همچنین با مطالعه الواح عیلامی کشف‌شده در این منطقه، تاریخ پیدایش خط را به سه تا دو هزار و پانصد سال پیش تخمین زده‌اند&lt;ref&gt;نراقی، حسن. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;آثار تاریخی شهرستان‌های کاشان و نطنز&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: [https://anjom.ir/ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی]، 1374، ص26.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر [[اصفهان]] نیز از جمله شهرهای باستانی [[کشور ایران|ایران]] است. برخی مورخان بنای این شهر را به تهمورث، سومین پادشاه سلسله پیشدادیان، نسبت داده‌اند&lt;ref&gt;جابری انصاری، محمدحسن. '''''تاریخ اصفهان'''''. ترتیب و تصحیح و تعلیق جمشید مظاهری. اصفهان: مشعل، 1368، ص6.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص18.&lt;/ref&gt;. این شهر در زمان [[هخامنشیان]] به نام "گابا" یا "گِیْ" معروف بوده که پس از اسلام، اعراب آن را "جِیْ" نامیده‌اند&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص19.&lt;/ref&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">( 1</del>:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">51)</del>. [[اصفهان]]، در منابع تاریخی و جغرافیایی، به نام‌های اسپادان (بطلمیوسی)، سپاهان (پهلوی)، اصبهان (عربی)، و [[اصفهان]] ([[عربی]] و [[فارسی]] کنونی) آمده که به احتمال فراوان، اصل کلمه، پهلوی است. به نوشته برخی اسطوره‌شناسان و مورخان گذشته، کاوه آهنگر از اهالی فریدن [[اصفهان]] بوده و یاران او نیز اصفهانی بوده‌اند&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص21.&lt;/ref&gt;. استرابون (63 ق.م. - 20 م.)، مورخ نامدار رومی، اصفهان را از شهرهای مهم [[کشور ایران|ایران]] در زمان [[هخامنشیان]] (559-330 ق.م.) می‌داند؛ اما طبری و حمزه اصفهانی، از مورخان معروف مسلمان، بنای [[اصفهان]] را توسط اسکندر مقدونی (356-323 ق.م.) دانسته‌اند&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1، ص20.&lt;/ref&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">( 14</del>:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">51)</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر [[اصفهان]] نیز از جمله شهرهای باستانی [[کشور ایران|ایران]] است. برخی مورخان بنای این شهر را به تهمورث، سومین پادشاه سلسله پیشدادیان، نسبت داده‌اند&lt;ref&gt;جابری انصاری، محمدحسن. '''''تاریخ اصفهان'''''. ترتیب و تصحیح و تعلیق جمشید مظاهری. اصفهان: مشعل، 1368، ص6.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص18.&lt;/ref&gt;. این شهر در زمان [[هخامنشیان]] به نام "گابا" یا "گِیْ" معروف بوده که پس از اسلام، اعراب آن را "جِیْ" نامیده‌اند&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص19.&lt;/ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''. اصفهان</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتابفروشی ثقفی، 1344، ص1.&lt;/ref&gt;</ins>. [[اصفهان]]، در منابع تاریخی و جغرافیایی، به نام‌های اسپادان (بطلمیوسی)، سپاهان (پهلوی)، اصبهان (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>عربی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>)، و [[اصفهان]] ([[عربی]] و [[فارسی]] کنونی) آمده که به احتمال فراوان، اصل کلمه، پهلوی است. به نوشته برخی اسطوره‌شناسان و مورخان گذشته، کاوه آهنگر از اهالی فریدن [[اصفهان]] بوده و یاران او نیز اصفهانی بوده‌اند&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص21.&lt;/ref&gt;. استرابون (63 ق.م. - 20 م.)، مورخ نامدار رومی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را از شهرهای مهم [[کشور ایران|ایران]] در زمان [[هخامنشیان]] (559-330 ق.م.) می‌داند؛ اما طبری و حمزه اصفهانی، از مورخان معروف مسلمان، بنای [[اصفهان]] را توسط اسکندر مقدونی (356-323 ق.م.) دانسته‌اند&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1، ص20.&lt;/ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''. اصفهان</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتابفروشی ثقفی، 1344، ص14.&lt;/ref&gt;</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اصفهان]] در دوره [[ساسانیان]] ولیعهدنشین و مرکز تجمع سپاه (اسپاهان) بوده و به‌منزله دژ مستحکمی به‌شمار می‌رفته و شاید به همین سبب یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی، پس از شکست خوردن از سپاه [[اسلام]]، مدتی را در [[اصفهان]] به‌سر برد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(4</del>:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">51)</del>. وجود آتشگاه معروف بر روی قله کوه منفرد در غرب شهر [[اصفهان]]، نشانه شکوه و آبادانی این شهر در دوره [[ساسانیان]] است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(5</del>:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">51</del>-8<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)</del>. مسعودی در مروج‌الذّهب، این آتشگاه را یکی از هفت آتشگاه بزرگ زرتشتیان قبل از اسلام دانسته که تا زمان وی نزد زرتشتیان مقدس بوده است (12: 6؛ 41: ج 1، ص 589).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اصفهان]] در دوره [[ساسانیان]] ولیعهدنشین و مرکز تجمع سپاه (اسپاهان) بوده و به‌منزله دژ مستحکمی به‌شمار می‌رفته و شاید به همین سبب یزدگرد سوم، آخرین پادشاه ساسانی، پس از شکست خوردن از سپاه [[اسلام]]، مدتی را در [[اصفهان]] به‌سر برد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''. اصفهان</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتابفروشی ثقفی، 1344، ص4.&lt;/ref&gt;</ins>. وجود آتشگاه معروف بر روی قله کوه منفرد در غرب شهر [[اصفهان]]، نشانه شکوه و آبادانی این شهر در دوره [[ساسانیان]] است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''. اصفهان</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتابفروشی ثقفی، 1344، ص5</ins>-8<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;/ref&gt;</ins>. مسعودی در مروج‌الذّهب، این آتشگاه را یکی از هفت آتشگاه بزرگ زرتشتیان قبل از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسلام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>دانسته که تا زمان وی نزد زرتشتیان مقدس بوده است (12: 6؛ 41: ج 1، ص 589).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن ندیم در کتاب الفهرست، از قول ابومعشر بلخی ( -272 ق.)، درباره عشق و علاقه پادشاهان باستانی [[کشور ایران|ایران]] در حفظ و صیانت دانش، کتاب، و کتابخانه، مطالبی نقل می‌کند. بلخی از قول فردی مطلع و مطمئن می‌گوید که در سال 250ق.، قسمتی از دژ &quot;سارویه جی&quot; [[اصفهان]] خراب شد. گمان نمی‌رفت که در آنجا اتاق و جای سکونتی باشد، لکن انباری پدیدار شد که در آن کتاب‌های بسیاری به‌دست آمد که کسی به خواندن آنها آشنا نبود. به گفته بلخی، وی مجلداتی از این کتاب‌ها را دیده بود و ابن عمید نیز آنها را برای ترجمه به بیت‌الحکمه در بغداد فرستاد که یکی از مترجمان، یوحنّای مسیحی بود. از جمله آثار کشف‌شده در آن دژ، نامه یکی از پادشاهان باستانی [[کشور ایران|ایران]] بدین مضمون بود:&lt;blockquote&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن ندیم در کتاب الفهرست، از قول ابومعشر بلخی ( -272 ق.)، درباره عشق و علاقه پادشاهان باستانی [[کشور ایران|ایران]] در حفظ و صیانت دانش، کتاب، و کتابخانه، مطالبی نقل می‌کند. بلخی از قول فردی مطلع و مطمئن می‌گوید که در سال 250ق.، قسمتی از دژ &quot;سارویه جی&quot; [[اصفهان]] خراب شد. گمان نمی‌رفت که در آنجا اتاق و جای سکونتی باشد، لکن انباری پدیدار شد که در آن کتاب‌های بسیاری به‌دست آمد که کسی به خواندن آنها آشنا نبود. به گفته بلخی، وی مجلداتی از این کتاب‌ها را دیده بود و ابن عمید نیز آنها را برای ترجمه به بیت‌الحکمه در بغداد فرستاد که یکی از مترجمان، یوحنّای مسیحی بود. از جمله آثار کشف‌شده در آن دژ، نامه یکی از پادشاهان باستانی [[کشور ایران|ایران]] بدین مضمون بود:&lt;blockquote&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l18">خط ۱۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن ندیم می‌نویسد که من خود در سال 342 ق. این کتاب‌ها را دیده‌ام و چنان‌که گفته‌اند، آنها بسیار گندزا بودند و تا یک سال، کسی از بوی بدشان نمی‌توانست بدانها نزدیک شود (3: 438-440؛ 49: 14-15).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن ندیم می‌نویسد که من خود در سال 342 ق. این کتاب‌ها را دیده‌ام و چنان‌که گفته‌اند، آنها بسیار گندزا بودند و تا یک سال، کسی از بوی بدشان نمی‌توانست بدانها نزدیک شود (3: 438-440؛ 49: 14-15).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اصفهان]] در سال‌های 19 تا 23 ق. توسط اعراب مسلمان فتح شد&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص24.&lt;/ref&gt; (6: ج 1، ص 162؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> 51: 10،11</del>). در آن زمان، [[اصفهان]] از دو منطقه جیْ و یهودیّه تشکیل می‌شد که در منطقه یهودیّه، گروه بزرگی از [[یهودیان]] زندگی می‌کردند (6: ج 1، ص 162؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">51: 16-19)</del>. به نوشته [[ابوریحان بیرونی]] در آثارالباقیه و نیز یاقوت در معجم‌البلدان، بخت‌النّصر (604-526 ق.م.)، پادشاه بابل، پس از فتح اورشلیم، یهودیان این شهر را اسیر کرد و به بابل برد. اما گروهی از آنان را در کنار جی ـ که بعداً یهودیّه خوانده شد ـ اسکان داد&lt;ref&gt;جابری انصاری، محمدحسن. '''''تاریخ اصفهان'''''. ترتیب و تصحیح و تعلیق جمشید مظاهری. اصفهان: مشعل، 1368، ص7،8.&lt;/ref&gt; (12: 7، 8)، اما ابونُعیم اصفهانی در ذکر اخبار [[اصفهان]]، تأسیس یهودیّه را در اواخر حکومت منصور عباسی (136-158 ق.) می‌داند (129:4).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اصفهان]] در سال‌های 19 تا 23 ق. توسط اعراب مسلمان فتح شد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''. اصفهان: کتابفروشی ثقفی، 1344، ص10و11.&lt;/ref&gt;</ins>&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص24.&lt;/ref&gt; (6: ج 1، ص 162؛ ). در آن زمان، [[اصفهان]] از دو منطقه جیْ و یهودیّه تشکیل می‌شد که در منطقه یهودیّه، گروه بزرگی از [[یهودیان]] زندگی می‌کردند<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''. اصفهان: کتابفروشی ثقفی، 1344، ص16-19.&lt;/ref&gt; </ins>(6: ج 1، ص 162؛. به نوشته [[ابوریحان بیرونی]] در آثارالباقیه و نیز یاقوت در معجم‌البلدان، بخت‌النّصر (604-526 ق.م.)، پادشاه بابل، پس از فتح اورشلیم، یهودیان این شهر را اسیر کرد و به بابل برد. اما گروهی از آنان را در کنار جی ـ که بعداً یهودیّه خوانده شد ـ اسکان داد&lt;ref&gt;جابری انصاری، محمدحسن. '''''تاریخ اصفهان'''''. ترتیب و تصحیح و تعلیق جمشید مظاهری. اصفهان: مشعل، 1368، ص7،8.&lt;/ref&gt; (12: 7، 8)، اما ابونُعیم اصفهانی در ذکر اخبار [[اصفهان]]، تأسیس یهودیّه را در اواخر حکومت منصور عباسی (136-158 ق.) می‌داند (129:4).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استان [[اصفهان]]، به‌ویژه مرکز آن، شهر [[اصفهان]]، در دوره اسلامی بارها مراحل شکوه و عظمت و اقتدار، و نیز افول و انحطاط سیاسی، اقتصادی، و فرهنگی را آزموده است. در جریان این فراز و فرود تاریخی، کتابخانه‌ها به‌عنوان نماد علم و دانش، رشد و گسترش فراوان یافتند و بارها نیز دستخوش غارت، ویرانی، و آتش‌سوزی گردیدند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استان [[اصفهان]]، به‌ویژه مرکز آن، شهر [[اصفهان]]، در دوره اسلامی بارها مراحل شکوه و عظمت و اقتدار، و نیز افول و انحطاط سیاسی، اقتصادی، و فرهنگی را آزموده است. در جریان این فراز و فرود تاریخی، کتابخانه‌ها به‌عنوان نماد علم و دانش، رشد و گسترش فراوان یافتند و بارها نیز دستخوش غارت، ویرانی، و آتش‌سوزی گردیدند.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l52">خط ۵۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتابخانه‌های مساجد و اماکن مذهبی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتابخانه‌های مساجد و اماکن مذهبی</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین مسجد این استان، "جامع عتیق" نام داشت که در محل آتشکده‌ای در اصفهان بنا گردید (47: ج 1، ص 8) و سپس مسجد دیگری در زمان خلافت امیرالمؤمنین علی (ع) (35-40 ق.) در این شهر ساخته شد که ظاهراً همان مسجد شعیای نبیّ (ع) است (108:4؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">522:51</del>). سپس مساجد متعدد دیگری در این شهر و سایر شهرهای استان ساخته شد. به نوشته مافرّوخی در کتاب محاسن اصفهان، مسجد جامع عتیق در زمان هارون‌الرشید (170-193 ق.) گسترش یافت و در سال 309 ق. در زمان خلافت مقتدر عباسی، "ابوعلی‌بن رستم بر ساختمان مسجد افزایش داد که چهار خانقاه ]شد[ به چهار حدّ و هر حدّی رواقی داشت... و برابر رواق، کتابخانه و حجرات و مخزن‌های کتب به‌همت استاد ابوالعباس ضُبّی احداث شد. در آن کتابخانه، از کتب معتبره نفیسه و مجلداتی از غریب حدیث و اسرار تفسیر و نحو و لغت و اشعار منتخب و سنن انبیا و خلفا و سِیَر ملوک و علما، و از علوم پیشینیان، منطق و ریاضی و طبیعی و الهی گذارده بودند"&lt;ref&gt;جابری انصاری، محمدحسن. '''''تاریخ اصفهان'''''. ترتیب و تصحیح و تعلیق جمشید مظاهری. اصفهان: مشعل، 1368، ص110-111.&lt;/ref&gt;. به نوشته ابن اثیر، کتابخانه نفیس مسجد جامع که فهرستی مشتمل بر سه مجلد قطور داشت، در سال 514 ق. یا 515 ق.، همراه با مسجد و مدارس پیوسته بدان، توسط اسماعیلیه، طعمه حریق شد&lt;ref&gt;جابری انصاری، محمدحسن. '''''تاریخ اصفهان'''''. ترتیب و تصحیح و تعلیق جمشید مظاهری. اصفهان: مشعل، 1368، ص111.&lt;/ref&gt; (23:26؛ 25:29). مسجد جامع جورجیر یا مسجد جامع صغیر نیز که به نوشته، مافرّوخی توسط صاحب‌بن عبّاد در اصفهان بنا شد، خانقاه، کتابخانه، مَدْرَس، و مجلس ادبی داشته است که از این مسجد، هم‌اکنون تنها سردری به جا مانده است&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص36و37.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین مسجد این استان، "جامع عتیق" نام داشت که در محل آتشکده‌ای در اصفهان بنا گردید (47: ج 1، ص 8) و سپس مسجد دیگری در زمان خلافت امیرالمؤمنین علی (ع) (35-40 ق.) در این شهر ساخته شد که ظاهراً همان مسجد شعیای نبیّ (ع) است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;هنرفر، لطف‌الله. '''''گنجینه آثار تاریخی اصفهان'''''. اصفهان: کتابفروشی ثقفی، 1344، ص522.&lt;/ref&gt; </ins>(108:4؛). سپس مساجد متعدد دیگری در این شهر و سایر شهرهای استان ساخته شد. به نوشته مافرّوخی در کتاب محاسن اصفهان، مسجد جامع عتیق در زمان هارون‌الرشید (170-193 ق.) گسترش یافت و در سال 309 ق. در زمان خلافت مقتدر عباسی، "ابوعلی‌بن رستم بر ساختمان مسجد افزایش داد که چهار خانقاه ]شد[ به چهار حدّ و هر حدّی رواقی داشت... و برابر رواق، کتابخانه و حجرات و مخزن‌های کتب به‌همت استاد ابوالعباس ضُبّی احداث شد. در آن کتابخانه، از کتب معتبره نفیسه و مجلداتی از غریب حدیث و اسرار تفسیر و نحو و لغت و اشعار منتخب و سنن انبیا و خلفا و سِیَر ملوک و علما، و از علوم پیشینیان، منطق و ریاضی و طبیعی و الهی گذارده بودند"&lt;ref&gt;جابری انصاری، محمدحسن. '''''تاریخ اصفهان'''''. ترتیب و تصحیح و تعلیق جمشید مظاهری. اصفهان: مشعل، 1368، ص110-111.&lt;/ref&gt;. به نوشته ابن اثیر، کتابخانه نفیس مسجد جامع که فهرستی مشتمل بر سه مجلد قطور داشت، در سال 514 ق. یا 515 ق.، همراه با مسجد و مدارس پیوسته بدان، توسط اسماعیلیه، طعمه حریق شد&lt;ref&gt;جابری انصاری، محمدحسن. '''''تاریخ اصفهان'''''. ترتیب و تصحیح و تعلیق جمشید مظاهری. اصفهان: مشعل، 1368، ص111.&lt;/ref&gt; (23:26؛ 25:29). مسجد جامع جورجیر یا مسجد جامع صغیر نیز که به نوشته، مافرّوخی توسط صاحب‌بن عبّاد در اصفهان بنا شد، خانقاه، کتابخانه، مَدْرَس، و مجلس ادبی داشته است که از این مسجد، هم‌اکنون تنها سردری به جا مانده است&lt;ref&gt;کتابی، محمدباقر. '''''رجال اصفهان در علم و عرفان و ادب و هنر'''''. اصفهان: انتشارات گل، 1375، ج1 ، ص36و37.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-12118:rev-12126:php=table --> </table>

Maedeh