کرمان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۴۵

2025-05-12T04:45:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۴۵
خط ۴:		خط ۴:
	شهرستان کرمان از غرب با شهرستان‌های زرند، رفسنجان و بردسیر، از جنوب با شهرستان‌های بم و جیرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌های بیرجند و نهبندان (در [[استان خراسان جنوبی]]) و از شرق با شهرستان [[زاهدان]] (در [[استان سیستان و بلوچستان]])، همسایه است. این شهرستان برابر آخرین تقسیمات کشوری، دارای 6 بخش 13 شهر و 16 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>. بخش عمده‌ای از شرق این شهرستان در [[کویر لوت]] قرار دارد.		شهرستان کرمان از غرب با شهرستان‌های زرند، رفسنجان و بردسیر، از جنوب با شهرستان‌های بم و جیرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌های بیرجند و نهبندان (در [[استان خراسان جنوبی]]) و از شرق با شهرستان [[زاهدان]] (در [[استان سیستان و بلوچستان]])، همسایه است. این شهرستان برابر آخرین تقسیمات کشوری، دارای 6 بخش 13 شهر و 16 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>. بخش عمده‌ای از شرق این شهرستان در [[کویر لوت]] قرار دارد.

	شهر کرمان با مختصات جغرافیایی ً00 َ05 ْ57 طول شرقی و ً30 َ17 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 1755 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل، خشک و کوهستانی و با میانگین بارندگی سالانه 136 میلی‌متر<ref name=":0">جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 992.</ref>،در فاصله 980 کیلومتری [[استان تهران\|تهران]]، از مسیر [[کاشان]] ـ [[یزد]]، واقع است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.</ref>.این شهر از طریق راه آهن نیز به [[استان تهران\|تهران]] متصل است و در آینده نزدیک به [[زاهدان]] و شهر مرزی میرجاوه هم مرتبط خواهد شد<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، صIV و 28 – 26.</ref>.گرچه بخش اعظمی از شهرستان کرمان در [[کویر لوت]] واقع شده، اما شهر کرمان با دیواره کوهستان پلوار، از کویر مذکور جدا شده و بدین ترتیب عامل ارتفاع بر اقلیم آن تأثیرگذار شده است. این شهر در منطقه‌ای کم ارتفاع قرار دارد و توسط کوه‌های جوپار (4135 متر) در جنوب، پلوار (4233 متر)، سیرج (3520 متر) و جفتان (3957 متر) در شرق و کوه‌های باغ‌بالا (3775 متر) و بن در (3250 متر) در شمال و حاجی‌آباد (2943 متر) در غرب محصور شده است<ref>مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس''''' '''''گیتاشناسی استان‌های ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص156. </ref>.با این حال رودخانه مهمی در شهر و اطراف آن جریان ندارد و تنها رود قابل ذکر رود شور بافق است که به عنوان مهم‌ترین رودخانه حوضه اردستان ـ [[یزد]] ـ کرمان و مانند دیگر رودخانه‌های این حوضه، تحت تأثیر بارندگی‌های نامنظم، حالت سیلابی داشته و در تمام فصل‌های سال، خشک و بی‌آب است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 59.</ref>.شهداد، جفتان، اندوهجرد، دهنه غار، حرجند و چترود نیز از دیگر رودخانه‌های کرمان هستند که بیشتر از کوهستان پلوار سرچشمه می‌گیرند<ref name=":0" />.		شهر کرمان با مختصات جغرافیایی ً00 َ05 ْ57 طول شرقی و ً30 َ17 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 1755 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل، خشک و کوهستانی و با میانگین بارندگی سالانه 136 میلی‌متر<ref name=":0">جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 992.</ref>،در فاصله 980 کیلومتری [[استان تهران\|تهران]]، از مسیر [[کاشان]] ـ [[یزد]]، واقع است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.</ref>.این شهر از طریق راه آهن نیز به [[استان تهران\|تهران]] متصل است و در آینده نزدیک به [[زاهدان]] و شهر مرزی میرجاوه هم مرتبط خواهد شد<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، صIV و 28 – 26.</ref>.گرچه بخش اعظمی از شهرستان کرمان در [[کویر لوت]] واقع شده، اما شهر کرمان با دیواره کوهستان پلوار، از کویر مذکور جدا شده و بدین ترتیب عامل ارتفاع بر اقلیم آن تأثیرگذار شده است. این شهر در منطقه‌ای کم ارتفاع قرار دارد و توسط کوه‌های جوپار (4135 متر) در جنوب، پلوار (4233 متر)، سیرج (3520 متر) و جفتان (3957 متر) در شرق و کوه‌های باغ‌بالا (3775 متر) و بن در (3250 متر) در شمال و حاجی‌آباد (2943 متر) در غرب محصور شده است<ref>مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس''''' '''''گیتاشناسی استان‌های ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص156. </ref>. با این حال رودخانه مهمی در شهر و اطراف آن جریان ندارد و تنها رود قابل ذکر رود شور بافق است که به عنوان مهم‌ترین رودخانه حوضه اردستان ـ [[یزد]] ـ کرمان و مانند دیگر رودخانه‌های این حوضه، تحت تأثیر بارندگی‌های نامنظم، حالت سیلابی داشته و در تمام فصل‌های سال، خشک و بی‌آب است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 59.</ref>.شهداد، جفتان، اندوهجرد، دهنه غار، حرجند و چترود نیز از دیگر رودخانه‌های کرمان هستند که بیشتر از کوهستان پلوار سرچشمه می‌گیرند<ref name=":0" />.

	کرمان از شهرهای باستانی [[کشور ایران\|ایران]] است. تنها در کتاب حدودالعالم، شانزده بار از آن نام برده شده است<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوری، 1362، ص 229.</ref>.در کتاب مذکور در وصف این شهر آمده است: «کرمان ناحیتی است [که] مشرق وی حدود سندست و جنوب وی دریاء اعظم است، و مغرب وی ناحیت پارس است، و شمال وی بیابان سیستان است و این ناحیتیست که هر چه بسوی دریاست جایهای گرمسیر است و مردمانی‌اند اسمر [گندم‌گون] و جای بازرگانانست و اندر وی بیابان‌هاست و از وی زیره و خرما و نیل و نی‌شکر و پانیذ خیزد...»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوری، 1362، ص 126.</ref> و در عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات از کرمان چنین یاد شده است: «ولایتیست بزرگ و مبارک اهل وی دین‌دار غالباً ملوک ایشان عادل‌اند... حد کرمان تا حد بحر [[استان فارس\|فارس]] است و مفازه خراسان و مکران و تا طارم، متاع کرمان: رازیانه و خرما و زیره و ارزن و رکوه و نطعها و پردها و کرباس...»<ref>طوسی، محمد. '''''عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات'''''. به کوشش منوچهر ستوده، چ2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص 263 و 264.</ref> و لسترنج نیز می‌گوید: «یاقوت گوید کرمان در دوره سلاجقه از بهترین و آبادترین بلاد محسوب می‌شد، ولی در قرن هفتم که وی جغرافیای خود را می‌نوشت شهرهای آن ایالت خراب بود و کشت‌زارها بی‌حاصل و اهالی سرگردان و بیچاره بودند و بالاخره در پایان قرن هشتم جنگ‌های امیرتیمور ویرانی و خرابی کرمان را تکمیل کرد و آن ناحیه را سراسر به ورطه خرابی و بدبختی فرو برد. مقدسی در قرن چهارم کرمان را به پنج کوره، یعنی پنج ولایت، تقسیم کرده که هر ولایتی به اسم کرسی آن ولایت موسوم بوده است،...»<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 321.		کرمان از شهرهای باستانی [[کشور ایران\|ایران]] است. تنها در کتاب حدودالعالم، شانزده بار از آن نام برده شده است<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوری، 1362، ص 229.</ref>. در کتاب مذکور در وصف این شهر آمده است:

	Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 299.</ref>.کرمان و ایالت آن در طول حیات تاریخی خود با نام‌ها و لقب‌های بسیاری از جمله جرمانیا، ژرمانیا، کارمانیا، کرمانیه، کریمان، شهر کوران، دارالامان و... شهرت داشته است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 240.</ref>.نام دیگر این ناحیه برابر کتیبه‌های هخامنشی بوتیا بوده و جزو ساتراپی چهاردهم به شمار می‌رفته است و بعدها: کارامانیا نام گرفت و کم‌کم تبدیل به کرمان شده است<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران، ج 2: سیاسی.''''' تهران: ابن‌سینا، 1311، ص244.</ref>.زمان [[صفویان\|صفویه]] دوره آرامش کرمان بوده است اما در زمان فتنه افغان این ناحیه غارت شد و در زمان [[آقا محمدخان قاجار]] بزرگ‌ترین صدمات به شهر کرمان وارد آمد، زیرا اهالی این شهر از لطفعلی‌خان زند طرفداری کرده بودند<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران، ج 2: سیاسی.''''' تهران: ابن‌سینا، 1311، ص245.</ref>.با تأسیس استان کرمان در 1316ش و انتخاب کرمان به مرکزیت آن و احداث راه‌های مواصلاتی مختلف و نیز مراکز متعدد صنعتی، آموزشی و تجاری، کرمان به یکی از قطب‌های مهم جذب جمعیت و سرمایه در جنوب کشور تبدیل شده است؛ به گونه‌ای که جمعیت شهر از 62157 تن در نخستین سرشماری عمومی کشور در 1335ش به 384991 تن در سرشماری 1375ش<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 111 و 189.</ref> و طبق برآوردهای انجام شده، در 1384ش جمعیت شهر کرمان به 529748 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص172.</ref>.کرمان به لحاظ تولید انواع صنایع و هنرهای دستی از جمله قالی و انواع فرش و نیز داشتن جاذبه‌های طبیعی از جلوه‌های زیبای زندگی در انواع محیط‌های زیستی حاشیه کویر تا دامنه‌های کوه‌های اطراف شهر و نیز دارا بودن آثار تاریخی متعدد نظیر کاروان‌سراها، بازارها، موزه‌ها، مسجدها که مسجد جامع، مسجد امام، مجموعه بازار ~~وکیل،~~ حمام گنجعلی‌خان و ... از جمله آنهاست، مقصد گردشگران بسیاری از داخل و خارج از کشور است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان کرمان'''''. چ5، تهران: 1383، ص 80-84.</ref>.17		«کرمان ناحیتی است [که] مشرق وی حدود سندست و جنوب وی دریاء اعظم است، و مغرب وی ناحیت پارس است، و شمال وی بیابان سیستان است و این ناحیتیست که هر چه بسوی دریاست جایهای گرمسیر است و مردمانی‌اند اسمر [گندم‌گون] و جای بازرگانانست و اندر وی بیابان‌هاست و از وی زیره و خرما و نیل و نی‌شکر و پانیذ خیزد...»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوری، 1362، ص 126.</ref>

			و در عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات از کرمان چنین یاد شده است:

			«ولایتیست بزرگ و مبارک اهل وی دین‌دار غالباً ملوک ایشان عادل‌اند... حد کرمان تا حد بحر [[استان فارس\|فارس]] است و مفازه خراسان و مکران و تا طارم، متاع کرمان: رازیانه و خرما و زیره و ارزن و رکوه و نطعها و پردها و کرباس...»<ref>طوسی، محمد. '''''عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات'''''. به کوشش منوچهر ستوده، چ2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص 263 و 264.</ref>

			و لسترنج نیز می‌گوید:

			«یاقوت گوید کرمان در دوره سلاجقه از بهترین و آبادترین بلاد محسوب می‌شد، ولی در قرن هفتم که وی جغرافیای خود را می‌نوشت شهرهای آن ایالت خراب بود و کشت‌زارها بی‌حاصل و اهالی سرگردان و بیچاره بودند و بالاخره در پایان قرن هشتم جنگ‌های امیرتیمور ویرانی و خرابی کرمان را تکمیل کرد و آن ناحیه را سراسر به ورطه خرابی و بدبختی فرو برد. مقدسی در قرن چهارم کرمان را به پنج کوره، یعنی پنج ولایت، تقسیم کرده که هر ولایتی به اسم کرسی آن ولایت موسوم بوده است،...»<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 321.

			Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 299.</ref>.

			کرمان و ایالت آن در طول حیات تاریخی خود با نام‌ها و لقب‌های بسیاری از جمله جرمانیا، ژرمانیا، کارمانیا، کرمانیه، کریمان، شهر کوران، دارالامان و... شهرت داشته است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 240.</ref>. نام دیگر این ناحیه برابر کتیبه‌های [[هخامنشیان\|هخامنشی]] بوتیا بوده و جزو ساتراپی چهاردهم به شمار می‌رفته است و بعدها: کارامانیا نام گرفت و کم‌کم تبدیل به کرمان شده است<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران، ج 2: سیاسی.''''' تهران: ابن‌سینا، 1311، ص244.</ref>.

			زمان [[صفویان\|صفویه]] دوره آرامش کرمان بوده است اما در زمان فتنه افغان این ناحیه غارت شد و در زمان [[آقا محمدخان قاجار]] بزرگ‌ترین صدمات به شهر کرمان وارد آمد، زیرا اهالی این شهر از لطفعلی‌خان زند طرفداری کرده بودند<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران، ج 2: سیاسی.''''' تهران: ابن‌سینا، 1311، ص245.</ref>.با تأسیس استان کرمان در 1316ش و انتخاب کرمان به مرکزیت آن و احداث راه‌های مواصلاتی مختلف و نیز مراکز متعدد صنعتی، آموزشی و تجاری، کرمان به یکی از قطب‌های مهم جذب جمعیت و سرمایه در جنوب کشور تبدیل شده است؛ به گونه‌ای که جمعیت شهر از 62157 تن در نخستین سرشماری عمومی کشور در 1335ش به 384991 تن در سرشماری 1375ش<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 111 و 189.</ref> و طبق برآوردهای انجام شده، در 1384ش جمعیت شهر کرمان به 529748 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص172.</ref>. کرمان به لحاظ تولید انواع صنایع و هنرهای دستی از جمله قالی و انواع فرش و نیز داشتن جاذبه‌های طبیعی از جلوه‌های زیبای زندگی در انواع محیط‌های زیستی حاشیه کویر تا دامنه‌های کوه‌های اطراف شهر و نیز دارا بودن آثار تاریخی متعدد نظیر کاروان‌سراها، بازارها، موزه‌ها، مسجدها که مسجد جامع، مسجد امام، مجموعه [[بازار وکیل]]، حمام گنجعلی‌خان و ... از جمله آنهاست، مقصد گردشگران بسیاری از داخل و خارج از کشور است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان کرمان'''''. چ5، تهران: 1383، ص 80-84.</ref>.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

Maedeh در ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۶

2025-05-11T17:26:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۶
خط ۴:		خط ۴:
	شهرستان کرمان از غرب با شهرستان‌های زرند، رفسنجان و بردسیر، از جنوب با شهرستان‌های بم و جیرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌های بیرجند و نهبندان (در [[استان خراسان جنوبی]]) و از شرق با شهرستان [[زاهدان]] (در [[استان سیستان و بلوچستان]])، همسایه است. این شهرستان برابر آخرین تقسیمات کشوری، دارای 6 بخش 13 شهر و 16 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>. بخش عمده‌ای از شرق این شهرستان در [[کویر لوت]] قرار دارد.		شهرستان کرمان از غرب با شهرستان‌های زرند، رفسنجان و بردسیر، از جنوب با شهرستان‌های بم و جیرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌های بیرجند و نهبندان (در [[استان خراسان جنوبی]]) و از شرق با شهرستان [[زاهدان]] (در [[استان سیستان و بلوچستان]])، همسایه است. این شهرستان برابر آخرین تقسیمات کشوری، دارای 6 بخش 13 شهر و 16 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>. بخش عمده‌ای از شرق این شهرستان در [[کویر لوت]] قرار دارد.

	شهر کرمان با مختصات جغرافیایی ً00 َ05 ْ57 طول شرقی و ً30 َ17 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 1755 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل، خشک و کوهستانی و با میانگین بارندگی سالانه 136 میلی‌متر<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 992.</ref>،در فاصله 980 کیلومتری [[استان تهران\|تهران]]، از مسیر [[کاشان]] ـ [[یزد]]، واقع است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.</ref>.این شهر از طریق راه آهن نیز به [[استان تهران\|تهران]] متصل است و در آینده نزدیک به [[زاهدان]] و شهر مرزی میرجاوه هم مرتبط خواهد شد<ref>~~همان~~. صIV و 28 – 26.</ref>.گرچه بخش اعظمی از شهرستان کرمان در [[کویر لوت]] واقع شده، اما شهر کرمان با دیواره کوهستان پلوار، از کویر مذکور جدا شده و بدین ترتیب عامل ارتفاع بر اقلیم آن تأثیرگذار شده است. این شهر در منطقه‌ای کم ارتفاع قرار دارد و توسط کوه‌های جوپار (4135 متر) در جنوب، پلوار (4233 متر)، سیرج (3520 متر) و جفتان (3957 متر) در شرق و کوه‌های باغ‌بالا (3775 متر) و بن در (3250 متر) در شمال و حاجی‌آباد (2943 متر) در غرب محصور شده است<ref>مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس''''' '''''گیتاشناسی استان‌های ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص156. </ref>.با این حال رودخانه مهمی در شهر و اطراف آن جریان ندارد و تنها رود قابل ذکر رود شور بافق است که به عنوان مهم‌ترین رودخانه حوضه اردستان ـ [[یزد]] ـ کرمان و مانند دیگر رودخانه‌های این حوضه، تحت تأثیر بارندگی‌های نامنظم، حالت سیلابی داشته و در تمام فصل‌های سال، خشک و بی‌آب است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 59.</ref>.شهداد، جفتان، اندوهجرد، دهنه غار، حرجند و چترود نیز از دیگر رودخانه‌های کرمان هستند که بیشتر از کوهستان پلوار سرچشمه می‌گیرند<ref~~>جعفری. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، همانجا.<~~/~~ref~~>.		شهر کرمان با مختصات جغرافیایی ً00 َ05 ْ57 طول شرقی و ً30 َ17 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 1755 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل، خشک و کوهستانی و با میانگین بارندگی سالانه 136 میلی‌متر<ref name=":0">جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 992.</ref>،در فاصله 980 کیلومتری [[استان تهران\|تهران]]، از مسیر [[کاشان]] ـ [[یزد]]، واقع است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص133 و 134.</ref>.این شهر از طریق راه آهن نیز به [[استان تهران\|تهران]] متصل است و در آینده نزدیک به [[زاهدان]] و شهر مرزی میرجاوه هم مرتبط خواهد شد<ref>سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جاده‌های ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، صIV و 28 – 26.</ref>.گرچه بخش اعظمی از شهرستان کرمان در [[کویر لوت]] واقع شده، اما شهر کرمان با دیواره کوهستان پلوار، از کویر مذکور جدا شده و بدین ترتیب عامل ارتفاع بر اقلیم آن تأثیرگذار شده است. این شهر در منطقه‌ای کم ارتفاع قرار دارد و توسط کوه‌های جوپار (4135 متر) در جنوب، پلوار (4233 متر)، سیرج (3520 متر) و جفتان (3957 متر) در شرق و کوه‌های باغ‌بالا (3775 متر) و بن در (3250 متر) در شمال و حاجی‌آباد (2943 متر) در غرب محصور شده است<ref>مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس''''' '''''گیتاشناسی استان‌های ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص156. </ref>.با این حال رودخانه مهمی در شهر و اطراف آن جریان ندارد و تنها رود قابل ذکر رود شور بافق است که به عنوان مهم‌ترین رودخانه حوضه اردستان ـ [[یزد]] ـ کرمان و مانند دیگر رودخانه‌های این حوضه، تحت تأثیر بارندگی‌های نامنظم، حالت سیلابی داشته و در تمام فصل‌های سال، خشک و بی‌آب است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامه ایران''، چ 2، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 59.</ref>.شهداد، جفتان، اندوهجرد، دهنه غار، حرجند و چترود نیز از دیگر رودخانه‌های کرمان هستند که بیشتر از کوهستان پلوار سرچشمه می‌گیرند<ref name=":0" />.

	کرمان از شهرهای باستانی [[کشور ایران\|ایران]] است. تنها در کتاب حدودالعالم، شانزده بار از آن نام برده شده است<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوری، 1362، ص 229.</ref>.در کتاب مذکور در وصف این شهر آمده است: «کرمان ناحیتی است [که] مشرق وی حدود سندست و جنوب وی دریاء اعظم است، و مغرب وی ناحیت پارس است، و شمال وی بیابان سیستان است و این ناحیتیست که هر چه بسوی دریاست جایهای گرمسیر است و مردمانی‌اند اسمر [گندم‌گون] و جای بازرگانانست و اندر وی بیابان‌هاست و از وی زیره و خرما و نیل و نی‌شکر و پانیذ خیزد...»<ref>~~همان~~. ~~ص126~~.</ref> و در عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات از کرمان چنین یاد شده است: «ولایتیست بزرگ و مبارک اهل وی دین‌دار غالباً ملوک ایشان عادل‌اند... حد کرمان تا حد بحر [[استان فارس\|فارس]] است و مفازه خراسان و مکران و تا طارم، متاع کرمان: رازیانه و خرما و زیره و ارزن و رکوه و نطعها و پردها و کرباس...»<ref>طوسی، محمد. '''''عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات'''''. به کوشش منوچهر ستوده، چ2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص 263 و 264.</ref> و لسترنج نیز می‌گوید: «یاقوت گوید کرمان در دوره سلاجقه از بهترین و آبادترین بلاد محسوب می‌شد، ولی در قرن هفتم که وی جغرافیای خود را می‌نوشت شهرهای آن ایالت خراب بود و کشت‌زارها بی‌حاصل و اهالی سرگردان و بیچاره بودند و بالاخره در پایان قرن هشتم جنگ‌های امیرتیمور ویرانی و خرابی کرمان را تکمیل کرد و آن ناحیه را سراسر به ورطه خرابی و بدبختی فرو برد. مقدسی در قرن چهارم کرمان را به پنج کوره، یعنی پنج ولایت، تقسیم کرده که هر ولایتی به اسم کرسی آن ولایت موسوم بوده است،...»<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 321.		کرمان از شهرهای باستانی [[کشور ایران\|ایران]] است. تنها در کتاب حدودالعالم، شانزده بار از آن نام برده شده است<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوری، 1362، ص 229.</ref>.در کتاب مذکور در وصف این شهر آمده است: «کرمان ناحیتی است [که] مشرق وی حدود سندست و جنوب وی دریاء اعظم است، و مغرب وی ناحیت پارس است، و شمال وی بیابان سیستان است و این ناحیتیست که هر چه بسوی دریاست جایهای گرمسیر است و مردمانی‌اند اسمر [گندم‌گون] و جای بازرگانانست و اندر وی بیابان‌هاست و از وی زیره و خرما و نیل و نی‌شکر و پانیذ خیزد...»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوری، 1362، ص 126.</ref> و در عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات از کرمان چنین یاد شده است: «ولایتیست بزرگ و مبارک اهل وی دین‌دار غالباً ملوک ایشان عادل‌اند... حد کرمان تا حد بحر [[استان فارس\|فارس]] است و مفازه خراسان و مکران و تا طارم، متاع کرمان: رازیانه و خرما و زیره و ارزن و رکوه و نطعها و پردها و کرباس...»<ref>طوسی، محمد. '''''عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات'''''. به کوشش منوچهر ستوده، چ2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345، ص 263 و 264.</ref> و لسترنج نیز می‌گوید: «یاقوت گوید کرمان در دوره سلاجقه از بهترین و آبادترین بلاد محسوب می‌شد، ولی در قرن هفتم که وی جغرافیای خود را می‌نوشت شهرهای آن ایالت خراب بود و کشت‌زارها بی‌حاصل و اهالی سرگردان و بیچاره بودند و بالاخره در پایان قرن هشتم جنگ‌های امیرتیمور ویرانی و خرابی کرمان را تکمیل کرد و آن ناحیه را سراسر به ورطه خرابی و بدبختی فرو برد. مقدسی در قرن چهارم کرمان را به پنج کوره، یعنی پنج ولایت، تقسیم کرده که هر ولایتی به اسم کرسی آن ولایت موسوم بوده است،...»<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص 321.

	Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 299.</ref>.کرمان و ایالت آن در طول حیات تاریخی خود با نام‌ها و لقب‌های بسیاری از جمله جرمانیا، ژرمانیا، کارمانیا، کرمانیه، کریمان، شهر کوران، دارالامان و... شهرت داشته است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 240.</ref>.نام دیگر این ناحیه برابر کتیبه‌های هخامنشی بوتیا بوده و جزو ساتراپی چهاردهم به شمار می‌رفته است و بعدها: کارامانیا نام گرفت و کم‌کم تبدیل به کرمان شده است<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران، ج 2: سیاسی.''''' تهران: ابن‌سینا، 1311، ص244.</ref>.زمان [[صفویان\|صفویه]] دوره آرامش کرمان بوده است اما در زمان فتنه افغان این ناحیه غارت شد و در زمان [[آقا محمدخان قاجار]] بزرگ‌ترین صدمات به شهر کرمان وارد آمد، زیرا اهالی این شهر از لطفعلی‌خان زند طرفداری کرده بودند<ref>~~همان~~. ص245.</ref>.با تأسیس استان کرمان در 1316ش و انتخاب کرمان به مرکزیت آن و احداث راه‌های مواصلاتی مختلف و نیز مراکز متعدد صنعتی، آموزشی و تجاری، کرمان به یکی از قطب‌های مهم جذب جمعیت و سرمایه در جنوب کشور تبدیل شده است؛ به گونه‌ای که جمعیت شهر از 62157 تن در نخستین سرشماری عمومی کشور در 1335ش به 384991 تن در سرشماری 1375ش<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 111 و 189.</ref> و طبق برآوردهای انجام شده، در 1384ش جمعیت شهر کرمان به 529748 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص172.</ref>.کرمان به لحاظ تولید انواع صنایع و هنرهای دستی از جمله قالی و انواع فرش و نیز داشتن جاذبه‌های طبیعی از جلوه‌های زیبای زندگی در انواع محیط‌های زیستی حاشیه کویر تا دامنه‌های کوه‌های اطراف شهر و نیز دارا بودن آثار تاریخی متعدد نظیر کاروان‌سراها، بازارها، موزه‌ها، مسجدها که مسجد جامع، مسجد امام، مجموعه بازار وکیل، حمام گنجعلی‌خان و ... از جمله آنهاست، مقصد گردشگران بسیاری از داخل و خارج از کشور است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان کرمان'''''. چ5، تهران: 1383، ص 80-84.</ref>.17		Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 299.</ref>.کرمان و ایالت آن در طول حیات تاریخی خود با نام‌ها و لقب‌های بسیاری از جمله جرمانیا، ژرمانیا، کارمانیا، کرمانیه، کریمان، شهر کوران، دارالامان و... شهرت داشته است<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نام‌های قدیم و جدید مکان‌های جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1378، ص 240.</ref>.نام دیگر این ناحیه برابر کتیبه‌های هخامنشی بوتیا بوده و جزو ساتراپی چهاردهم به شمار می‌رفته است و بعدها: کارامانیا نام گرفت و کم‌کم تبدیل به کرمان شده است<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران، ج 2: سیاسی.''''' تهران: ابن‌سینا، 1311، ص244.</ref>.زمان [[صفویان\|صفویه]] دوره آرامش کرمان بوده است اما در زمان فتنه افغان این ناحیه غارت شد و در زمان [[آقا محمدخان قاجار]] بزرگ‌ترین صدمات به شهر کرمان وارد آمد، زیرا اهالی این شهر از لطفعلی‌خان زند طرفداری کرده بودند<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران، ج 2: سیاسی.''''' تهران: ابن‌سینا، 1311، ص245.</ref>.با تأسیس استان کرمان در 1316ش و انتخاب کرمان به مرکزیت آن و احداث راه‌های مواصلاتی مختلف و نیز مراکز متعدد صنعتی، آموزشی و تجاری، کرمان به یکی از قطب‌های مهم جذب جمعیت و سرمایه در جنوب کشور تبدیل شده است؛ به گونه‌ای که جمعیت شهر از 62157 تن در نخستین سرشماری عمومی کشور در 1335ش به 384991 تن در سرشماری 1375ش<ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 111 و 189.</ref> و طبق برآوردهای انجام شده، در 1384ش جمعیت شهر کرمان به 529748 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص172.</ref>.کرمان به لحاظ تولید انواع صنایع و هنرهای دستی از جمله قالی و انواع فرش و نیز داشتن جاذبه‌های طبیعی از جلوه‌های زیبای زندگی در انواع محیط‌های زیستی حاشیه کویر تا دامنه‌های کوه‌های اطراف شهر و نیز دارا بودن آثار تاریخی متعدد نظیر کاروان‌سراها، بازارها، موزه‌ها، مسجدها که مسجد جامع، مسجد امام، مجموعه بازار وکیل، حمام گنجعلی‌خان و ... از جمله آنهاست، مقصد گردشگران بسیاری از داخل و خارج از کشور است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان کرمان'''''. چ5، تهران: 1383، ص 80-84.</ref>.17

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

Maedeh در ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۹

2025-05-10T16:49:03Z

نمایش تغییرات

Maedeh در ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۸

2025-05-10T16:38:59Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۸
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:باغ فتح آباد کرمان.jpg\|بندانگشتی\|باغ فتح آباد کرمان ، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]
	کرمان، مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در نیمه شرقی ـ جنوبی کشور.		کرمان، مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در نیمه شرقی ـ جنوبی کشور.

Samei در ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۶

2025-05-10T16:36:01Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۶
خط ۱:		خط ۱:
	کرمان، مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در نیمه شرقی ـ جنوبی کشور.		کرمان، مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در نیمه شرقی ـ جنوبی کشور.

	شهرستان کرمان از غرب با شهرستان‌های زرند، رفسنجان و بردسیر، از جنوب با شهرستان‌های بم و جیرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌های بیرجند و نهبندان (در استان خراسان جنوبی) و از شرق با شهرستان زاهدان (در استان سیستان و بلوچستان)، همسایه است. این شهرستان برابر آخرین تقسیمات کشوری، دارای 6 بخش 13 شهر و 16 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>. بخش عمده‌ای از شرق این شهرستان در کویر لوت قرار دارد.		شهرستان کرمان از غرب با شهرستان‌های زرند، رفسنجان و بردسیر، از جنوب با شهرستان‌های بم و جیرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌های بیرجند و نهبندان (در [[استان خراسان جنوبی]]) و از شرق با شهرستان زاهدان (در [[استان سیستان و بلوچستان]])، همسایه است. این شهرستان برابر آخرین تقسیمات کشوری، دارای 6 بخش 13 شهر و 16 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>. بخش عمده‌ای از شرق این شهرستان در کویر لوت قرار دارد.

	شهر کرمان با مختصات جغرافیایی ً00 َ05 ْ57 طول شرقی و ً30 َ17 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 1755 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل، خشک و کوهستانی و با میانگین بارندگی سالانه 136 میلی‌متر،2 در فاصله 980 کیلومتری تهران، از مسیر کاشان ـ یزد، واقع است.3 این شهر از طریق راه آهن نیز به تهران متصل است و در آینده نزدیک به زاهدان و شهر مرزی میرجاوه هم مرتبط خواهد شد.4 گرچه بخش اعظمی از شهرستان کرمان در کویر لوت واقع شده، اما شهر کرمان با دیواره کوهستان پلوار، از کویر مذکور جدا شده و بدین ترتیب عامل ارتفاع بر اقلیم آن تأثیرگذار شده است. این شهر در منطقه‌ای کم ارتفاع قرار دارد و توسط کوه‌های جوپار (4135 متر) در جنوب، پلوار (4233 متر)، سیرج (3520 متر) و جفتان (3957 متر) در شرق و کوه‌های باغ‌بالا (3775 متر) و بن در (3250 متر) در شمال و حاجی‌آباد (2943 متر) در غرب محصور شده است.5 با این حال رودخانه مهمی در شهر و اطراف آن جریان ندارد و تنها رود قابل ذکر رود شور بافق است که به عنوان مهم‌ترین رودخانه حوضه اردستان ـ یزد ـ کرمان و مانند دیگر رودخانه‌های این حوضه، تحت تأثیر بارندگی‌های نامنظم، حالت سیلابی داشته و در تمام فصل‌های سال، خشک و بی‌آب است.6 شهداد، جفتان، اندوهجرد، دهنه غار، حرجند و چترود نیز از دیگر رودخانه‌های کرمان هستند که بیشتر از کوهستان پلوار سرچشمه می‌گیرند.7		شهر کرمان با مختصات جغرافیایی ً00 َ05 ْ57 طول شرقی و ً30 َ17 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 1755 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل، خشک و کوهستانی و با میانگین بارندگی سالانه 136 میلی‌متر،2 در فاصله 980 کیلومتری تهران، از مسیر کاشان ـ یزد، واقع است.3 این شهر از طریق راه آهن نیز به تهران متصل است و در آینده نزدیک به زاهدان و شهر مرزی میرجاوه هم مرتبط خواهد شد.4 گرچه بخش اعظمی از شهرستان کرمان در کویر لوت واقع شده، اما شهر کرمان با دیواره کوهستان پلوار، از کویر مذکور جدا شده و بدین ترتیب عامل ارتفاع بر اقلیم آن تأثیرگذار شده است. این شهر در منطقه‌ای کم ارتفاع قرار دارد و توسط کوه‌های جوپار (4135 متر) در جنوب، پلوار (4233 متر)، سیرج (3520 متر) و جفتان (3957 متر) در شرق و کوه‌های باغ‌بالا (3775 متر) و بن در (3250 متر) در شمال و حاجی‌آباد (2943 متر) در غرب محصور شده است.5 با این حال رودخانه مهمی در شهر و اطراف آن جریان ندارد و تنها رود قابل ذکر رود شور بافق است که به عنوان مهم‌ترین رودخانه حوضه اردستان ـ یزد ـ کرمان و مانند دیگر رودخانه‌های این حوضه، تحت تأثیر بارندگی‌های نامنظم، حالت سیلابی داشته و در تمام فصل‌های سال، خشک و بی‌آب است.6 شهداد، جفتان، اندوهجرد، دهنه غار، حرجند و چترود نیز از دیگر رودخانه‌های کرمان هستند که بیشتر از کوهستان پلوار سرچشمه می‌گیرند.7

Maedeh در ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۲۶

2025-05-10T16:26:46Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۲۶
خط ۱:		خط ۱:
	~~'''~~کرمان،~~'''~~ مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در نیمه شرقی ـ جنوبی کشور.		کرمان، مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در نیمه شرقی ـ جنوبی کشور.

	~~'''~~شهرستان کرمان~~'''~~ از غرب با شهرستان‌های زرند، رفسنجان و بردسیر، از جنوب با شهرستان‌های بم و جیرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌های بیرجند و نهبندان (در [[استان خراسان جنوبی]]) و از شرق با شهرستان زاهدان (در [[استان سیستان و بلوچستان]])، همسایه است. این شهرستان برابر آخرین تقسیمات کشوری، دارای 6 بخش 13 شهر و 16 دهستان است.<~~sup~~>1</~~sup~~> بخش عمده‌ای از شرق این شهرستان در کویر لوت قرار دارد.		شهرستان کرمان از غرب با شهرستان‌های زرند، رفسنجان و بردسیر، از جنوب با شهرستان‌های بم و جیرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌های بیرجند و نهبندان (در استان خراسان جنوبی) و از شرق با شهرستان زاهدان (در استان سیستان و بلوچستان)، همسایه است. این شهرستان برابر آخرین تقسیمات کشوری، دارای 6 بخش 13 شهر و 16 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref>. بخش عمده‌ای از شرق این شهرستان در کویر لوت قرار دارد.

	~~'''~~شهر کرمان~~'''~~ با مختصات جغرافیایی ً00 َ05 ْ57 طول شرقی و ً30 َ17 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 1755 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل، خشک و کوهستانی و با میانگین بارندگی سالانه 136 ~~میلی‌متر،<sup>2</sup>~~ در فاصله 980 کیلومتری تهران، از مسیر کاشان ـ یزد، واقع است.~~<sup>~~3~~</sup>~~ این شهر از طریق راه آهن نیز به تهران متصل است و در آینده نزدیک به زاهدان و شهر مرزی میرجاوه هم مرتبط خواهد شد.~~<sup>~~4~~</sup>~~ گرچه بخش اعظمی از شهرستان کرمان در کویر لوت واقع شده، اما شهر کرمان با دیواره کوهستان پلوار، از کویر مذکور جدا شده و بدین ترتیب عامل ارتفاع بر اقلیم آن تأثیرگذار شده است. این شهر در منطقه‌ای کم ارتفاع قرار دارد و توسط کوه‌های جوپار (4135 متر) در جنوب، پلوار (4233 متر)، سیرج (3520 متر) و جفتان (3957 متر) در شرق و کوه‌های باغ‌بالا (3775 متر) و بن در (3250 متر) در شمال و حاجی‌آباد (2943 متر) در غرب محصور شده است.~~<sup>~~5~~</sup>~~ با این حال رودخانه مهمی در شهر و اطراف آن جریان ندارد و تنها رود قابل ذکر رود شور بافق است که به عنوان مهم‌ترین رودخانه حوضه اردستان ـ یزد ـ کرمان و مانند دیگر رودخانه‌های این حوضه، تحت تأثیر بارندگی‌های نامنظم، حالت سیلابی داشته و در تمام فصل‌های سال، خشک و بی‌آب است.~~<sup>~~6~~</sup>~~ شهداد، جفتان، اندوهجرد، دهنه غار، حرجند و چترود نیز از دیگر رودخانه‌های کرمان هستند که بیشتر از کوهستان پلوار سرچشمه می‌گیرند.~~<sup>~~7~~</sup>~~		شهر کرمان با مختصات جغرافیایی ً00 َ05 ْ57 طول شرقی و ً30 َ17 ْ30 عرض شمالی و ارتفاع 1755 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل، خشک و کوهستانی و با میانگین بارندگی سالانه 136 میلی‌متر،2 در فاصله 980 کیلومتری تهران، از مسیر کاشان ـ یزد، واقع است.3 این شهر از طریق راه آهن نیز به تهران متصل است و در آینده نزدیک به زاهدان و شهر مرزی میرجاوه هم مرتبط خواهد شد.4 گرچه بخش اعظمی از شهرستان کرمان در کویر لوت واقع شده، اما شهر کرمان با دیواره کوهستان پلوار، از کویر مذکور جدا شده و بدین ترتیب عامل ارتفاع بر اقلیم آن تأثیرگذار شده است. این شهر در منطقه‌ای کم ارتفاع قرار دارد و توسط کوه‌های جوپار (4135 متر) در جنوب، پلوار (4233 متر)، سیرج (3520 متر) و جفتان (3957 متر) در شرق و کوه‌های باغ‌بالا (3775 متر) و بن در (3250 متر) در شمال و حاجی‌آباد (2943 متر) در غرب محصور شده است.5 با این حال رودخانه مهمی در شهر و اطراف آن جریان ندارد و تنها رود قابل ذکر رود شور بافق است که به عنوان مهم‌ترین رودخانه حوضه اردستان ـ یزد ـ کرمان و مانند دیگر رودخانه‌های این حوضه، تحت تأثیر بارندگی‌های نامنظم، حالت سیلابی داشته و در تمام فصل‌های سال، خشک و بی‌آب است.6 شهداد، جفتان، اندوهجرد، دهنه غار، حرجند و چترود نیز از دیگر رودخانه‌های کرمان هستند که بیشتر از کوهستان پلوار سرچشمه می‌گیرند.7

	کرمان از شهرهای باستانی ایران است. تنها در کتاب ~~''حدودالعالم''،~~ شانزده بار از آن نام برده شده است.~~<sup>~~8~~</sup>~~ در کتاب مذکور در وصف این شهر آمده است: «کرمان ناحیتی است [که] مشرق وی حدود سندست و جنوب وی دریاء اعظم است، و مغرب وی ناحیت پارس است، و شمال وی بیابان سیستان است و این ناحیتیست که هر چه بسوی دریاست جایهای گرمسیر است و مردمانی‌اند اسمر [گندم‌گون] و جای بازرگانانست و اندر وی بیابان‌هاست و از وی زیره و خرما و نیل و نی‌شکر و پانیذ خیزد...~~»<sup>9</sup>~~ و در ''عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات'' از کرمان چنین یاد شده است: «ولایتیست بزرگ و مبارک اهل وی دین‌دار غالباً ملوک ایشان عادل‌اند... حد کرمان تا حد بحر فارس است و مفازه خراسان و مکران و تا طارم، متاع کرمان: رازیانه و خرما و زیره و ارزن و رکوه و نطعها و پردها و کرباس...~~»<sup>10</sup>~~ و لسترنج نیز می‌گوید: «یاقوت گوید کرمان در دوره سلاجقه از بهترین و آبادترین بلاد محسوب می‌شد، ولی در قرن هفتم که وی جغرافیای خود را می‌نوشت شهرهای آن ایالت خراب بود و کشت‌زارها بی‌حاصل و اهالی سرگردان و بیچاره بودند و بالاخره در پایان قرن هشتم جنگ‌های امیرتیمور ویرانی و خرابی کرمان را تکمیل کرد و آن ناحیه را سراسر به ورطه خرابی و بدبختی فرو برد. مقدسی در قرن چهارم کرمان را به پنج کوره، یعنی پنج ولایت، تقسیم کرده که هر ولایتی به اسم کرسی آن ولایت موسوم بوده است،...».~~<sup>~~11~~</sup>~~ کرمان و ایالت آن در طول حیات تاریخی خود با نام‌ها و لقب‌های بسیاری از جمله جرمانیا، ژرمانیا، کارمانیا، کرمانیه، کریمان، شهر کوران، دارالامان و... شهرت داشته است.~~<sup>~~12~~</sup>~~ نام دیگر این ناحیه برابر کتیبه‌های هخامنشی بوتیا بوده و جزو ساتراپی چهاردهم به شمار می‌رفته است و بعدها: کارامانیا نام گرفت و کم‌کم تبدیل به کرمان شده است.~~<sup>~~13~~</sup>~~ زمان صفویه دوره آرامش کرمان بوده است اما در زمان فتنه افغان این ناحیه غارت شد و در زمان آقا محمدخان قاجار بزرگ‌ترین صدمات به شهر کرمان وارد آمد، زیرا اهالی این شهر از لطفعلی‌خان زند طرفداری کرده بودند.~~<sup>~~14~~</sup>~~ با تأسیس استان کرمان در 1316ش و انتخاب کرمان به مرکزیت آن و احداث راه‌های مواصلاتی مختلف و نیز مراکز متعدد صنعتی، آموزشی و تجاری، کرمان به یکی از قطب‌های مهم جذب جمعیت و سرمایه در جنوب کشور تبدیل شده است؛ به گونه‌ای که جمعیت شهر از 62157 تن در نخستین سرشماری عمومی کشور در 1335ش به 384991 تن در سرشماری ~~1375ش<sup>15</sup>~~ و طبق برآوردهای انجام شده، در 1384ش جمعیت شهر کرمان به 529748 تن رسیده است.~~<sup>~~16~~</sup>~~ کرمان به لحاظ تولید انواع صنایع و هنرهای دستی از جمله قالی و انواع فرش و نیز داشتن جاذبه‌های طبیعی از جلوه‌های زیبای زندگی در انواع محیط‌های زیستی حاشیه کویر تا دامنه‌های کوه‌های اطراف شهر و نیز دارا بودن آثار تاریخی متعدد نظیر کاروان‌سراها، بازارها، موزه‌ها، مسجدها که مسجد جامع، مسجد امام، مجموعه بازار وکیل، حمام گنجعلی‌خان و ... از جمله آنهاست، مقصد گردشگران بسیاری از داخل و خارج از کشور است.~~<sup>~~17~~</sup>~~		کرمان از شهرهای باستانی ایران است. تنها در کتاب حدودالعالم، شانزده بار از آن نام برده شده است.8 در کتاب مذکور در وصف این شهر آمده است: «کرمان ناحیتی است [که] مشرق وی حدود سندست و جنوب وی دریاء اعظم است، و مغرب وی ناحیت پارس است، و شمال وی بیابان سیستان است و این ناحیتیست که هر چه بسوی دریاست جایهای گرمسیر است و مردمانی‌اند اسمر [گندم‌گون] و جای بازرگانانست و اندر وی بیابان‌هاست و از وی زیره و خرما و نیل و نی‌شکر و پانیذ خیزد...»9 و در عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات از کرمان چنین یاد شده است: «ولایتیست بزرگ و مبارک اهل وی دین‌دار غالباً ملوک ایشان عادل‌اند... حد کرمان تا حد بحر فارس است و مفازه خراسان و مکران و تا طارم، متاع کرمان: رازیانه و خرما و زیره و ارزن و رکوه و نطعها و پردها و کرباس...»10 و لسترنج نیز می‌گوید: «یاقوت گوید کرمان در دوره سلاجقه از بهترین و آبادترین بلاد محسوب می‌شد، ولی در قرن هفتم که وی جغرافیای خود را می‌نوشت شهرهای آن ایالت خراب بود و کشت‌زارها بی‌حاصل و اهالی سرگردان و بیچاره بودند و بالاخره در پایان قرن هشتم جنگ‌های امیرتیمور ویرانی و خرابی کرمان را تکمیل کرد و آن ناحیه را سراسر به ورطه خرابی و بدبختی فرو برد. مقدسی در قرن چهارم کرمان را به پنج کوره، یعنی پنج ولایت، تقسیم کرده که هر ولایتی به اسم کرسی آن ولایت موسوم بوده است،...».11 کرمان و ایالت آن در طول حیات تاریخی خود با نام‌ها و لقب‌های بسیاری از جمله جرمانیا، ژرمانیا، کارمانیا، کرمانیه، کریمان، شهر کوران، دارالامان و... شهرت داشته است.12 نام دیگر این ناحیه برابر کتیبه‌های هخامنشی بوتیا بوده و جزو ساتراپی چهاردهم به شمار می‌رفته است و بعدها: کارامانیا نام گرفت و کم‌کم تبدیل به کرمان شده است.13 زمان صفویه دوره آرامش کرمان بوده است اما در زمان فتنه افغان این ناحیه غارت شد و در زمان آقا محمدخان قاجار بزرگ‌ترین صدمات به شهر کرمان وارد آمد، زیرا اهالی این شهر از لطفعلی‌خان زند طرفداری کرده بودند.14 با تأسیس استان کرمان در 1316ش و انتخاب کرمان به مرکزیت آن و احداث راه‌های مواصلاتی مختلف و نیز مراکز متعدد صنعتی، آموزشی و تجاری، کرمان به یکی از قطب‌های مهم جذب جمعیت و سرمایه در جنوب کشور تبدیل شده است؛ به گونه‌ای که جمعیت شهر از 62157 تن در نخستین سرشماری عمومی کشور در 1335ش به 384991 تن در سرشماری 1375ش15 و طبق برآوردهای انجام شده، در 1384ش جمعیت شهر کرمان به 529748 تن رسیده است.16 کرمان به لحاظ تولید انواع صنایع و هنرهای دستی از جمله قالی و انواع فرش و نیز داشتن جاذبه‌های طبیعی از جلوه‌های زیبای زندگی در انواع محیط‌های زیستی حاشیه کویر تا دامنه‌های کوه‌های اطراف شهر و نیز دارا بودن آثار تاریخی متعدد نظیر کاروان‌سراها، بازارها، موزه‌ها، مسجدها که مسجد جامع، مسجد امام، مجموعه بازار وکیل، حمام گنجعلی‌خان و ... از جمله آنهاست، مقصد گردشگران بسیاری از داخل و خارج از کشور است.17



	~~'''مآخذ:'''~~

	1. ~~دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.~~

	2. جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 992.		2. جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایره‌المعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 992.
خط ۴۴:		خط ۴۴:
	16. مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص172.		16. مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص172.

	17. سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان کرمان'''''. چ5، تهران: 1383، ص 80-84.		17. سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان کرمان'''''. چ5، تهران: 1383، ص 80-84.

	~~غلامحسین تکمیل همایون~~

Samei در ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۳۲

2025-05-08T00:32:27Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''كرمان،''' مركز استان و شهرستاني به همين نام، واقع در نيمة شرقي ـ جنوبي كشور. '''شهرستان كرمان''' از غرب با شهرستان‌هاي زرند، رفسنجان و بردسير، از جنوب با شهرستان‌هاي بم و جيرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌هاي بيرجند و...» ایجاد کرد

2024-08-14T19:19:10Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''كرمان،''' مركز استان و شهرستاني به همين نام، واقع در نيمة شرقي ـ جنوبي كشور. '''شهرستان كرمان''' از غرب با شهرستان‌هاي زرند، رفسنجان و بردسير، از جنوب با شهرستان‌هاي بم و جيرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌هاي بيرجند و...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''كرمان،''' مركز استان و شهرستاني به همين نام، واقع در نيمة شرقي ـ جنوبي كشور.

'''شهرستان كرمان''' از غرب با شهرستان‌هاي زرند، رفسنجان و بردسير، از جنوب با شهرستان‌هاي بم و جيرفت، از شمال غرب با شهرستان راور و از شمال شرق با شهرستان‌هاي بيرجند و نهبندان (در استان خراسان جنوبي) و از شرق با شهرستان زاهدان (در استان سيستان و بلوچستان)، همسايه است. اين شهرستان برابر آخرين تقسيمات كشوري، داراي 6 بخش 13 شهر و 16 دهستان است.1 بخش عمده‌اي از شرق اين شهرستان در كوير لوت قرار دارد.

'''شهر كرمان''' با مختصات جغرافيايي ً00 َ05 ْ57 طول شرقي و ً30 َ17 ْ30 عرض شمالي و ارتفاع 1755 متر از سطح دريا با آب و هوايي معتدل، خشك و كوهستاني و با ميانگين بارندگي سالانه 136 ميلي‌متر،2 در فاصلة 980 كيلومتري تهران، از مسير كاشان ـ يزد، واقع است.3 اين شهر از طريق راه آهن نيز به تهران متصل است و در آيندة نزديك به زاهدان و شهر مرزي ميرجاوه هم مرتبط خواهد شد.4 گرچه بخش اعظمي از شهرستان كرمان در كوير لوت واقع شده، اما شهر كرمان با ديوارة كوهستان پلوار، از كوير مذكور جدا شده و بدين ترتيب عامل ارتفاع بر اقليم آن تأثيرگذار شده است. اين شهر در منطقه‌اي كم ارتفاع قرار دارد و توسط كوه‌هاي جوپار (4135 متر) در جنوب، پلوار (4233 متر)، سيرج (3520 متر) و جفتان (3957 متر) در شرق و كوه‌هاي باغ‌بالا (3775 متر) و بن در (3250 متر) در شمال و حاجي‌آباد (2943 متر) در غرب محصور شده است.5 با اين حال رودخانة مهمي در شهر و اطراف آن جريان ندارد و تنها رود قابل ذكر رود شور بافق است كه به عنوان مهم‌ترين رودخانة حوضة اردستان ـ يزد ـ كرمان و مانند ديگر رودخانه‌هاي اين حوضه، تحت تأثير بارندگي‌هاي نامنظم، حالت سيلابي داشته و در تمام فصل‌هاي سال، خشك و بي‌آب است.6 شهداد، جفتان، اندوهجرد، دهنه غار، حرجند و چترود نيز از ديگر رودخانه‌هاي كرمان هستند كه بيشتر از كوهستان پلوار سرچشمه مي‌گيرند.7

كرمان از شهرهاي باستاني ايران است. تنها در كتاب ''حدودالعالم''، شانزده بار از آن نام برده شده است.8 در كتاب مذكور در وصف اين شهر آمده است: «كرمان ناحيتي است [كه] مشرق وي حدود سندست و جنوب وي درياء اعظم است، و مغرب وي ناحيت پارس است، و شمال وي بيابان سيستان است و اين ناحيتيست كه هر چه بسوي درياست جايهاي گرمسير است و مردماني‌اند اسمر [گندم‌گون] و جاي بازرگانانست و اندر وي بيابان‌هاست و از وي زيره و خرما و نيل و ني‌شكر و پانيذ خيزد...»9 و در ''عجايب المخلوقات و غرايب الموجودات'' از كرمان چنين ياد شده است: «ولايتيست بزرگ و مبارك اهل وي دين‌دار غالباً ملوك ايشان عادل‌اند... حد كرمان تا حد بحر فارس است و مفازه خراسان و مكران و تا طارم، متاع كرمان: رازيانه و خرما و زيره و ارزن و ركوه و نطعها و پردها و كرباس...»10 و لسترنج نيز مي‌گويد: «ياقوت گويد كرمان در دورة سلاجقه از بهترين و آبادترين بلاد محسوب مي‌شد، ولي در قرن هفتم كه وي جغرافياي خود را مي‌نوشت شهرهاي آن ايالت خراب بود و كشت‌زارها بي‌حاصل و اهالي سرگردان و بيچاره بودند و بالاخره در پايان قرن هشتم جنگ‌هاي اميرتيمور ويراني و خرابي كرمان را تكميل كرد و آن ناحيه را سراسر به ورطة خرابي و بدبختي فرو برد. مقدسي در قرن چهارم كرمان را به پنج كوره، يعني پنج ولايت، تقسيم كرده كه هر ولايتي به اسم كرسي آن ولايت موسوم بوده است،...».11 كرمان و ايالت آن در طول حيات تاريخي خود با نام‌ها و لقب‌هاي بسياري از جمله جرمانيا، ژرمانيا، كارمانيا، كرمانيه، كريمان، شهر كوران، دارالامان و... شهرت داشته است.12 نام ديگر اين ناحيه برابر كتيبه‌هاي هخامنشي بوتيا بوده و جزو ساتراپي چهاردهم به شمار مي‌رفته است و بعدها: كارامانيا نام گرفت و كم‌كم تبديل به كرمان شده است.13 زمان صفويه دورة آرامش كرمان بوده است اما در زمان فتنة افغان اين ناحيه غارت شد و در زمان آقا محمدخان قاجار بزرگ‌ترين صدمات به شهر كرمان وارد آمد، زيرا اهالي اين شهر از لطفعلي‌خان زند طرفداري كرده بودند.14 با تأسيس استان كرمان در 1316ش و انتخاب كرمان به مركزيت آن و احداث راه‌هاي مواصلاتي مختلف و نيز مراكز متعدد صنعتي، آموزشي و تجاري، كرمان به يكي از قطب‌هاي مهم جذب جمعيت و سرمايه در جنوب كشور تبديل شده است؛ به گونه‌اي كه جمعيت شهر از 62157 تن در نخستين سرشماري عمومي كشور در 1335ش به 384991 تن در سرشماري 1375ش15 و طبق برآوردهاي انجام شده، در 1384ش جمعيت شهر كرمان به 529748 تن رسيده است.16 كرمان به لحاظ توليد انواع صنايع و هنرهاي دستي از جمله قالي و انواع فرش و نيز داشتن جاذبه‌هاي طبيعي از جلوه‌هاي زيباي زندگي در انواع محيط‌هاي زيستي حاشية كوير تا دامنه‌هاي كوه‌هاي اطراف شهر و نيز دارا بودن آثار تاريخي متعدد نظير كاروان‌سراها، بازارها، موزه‌ها، مسجدها كه مسجد جامع، مسجد امام، مجموعه بازار وكيل، حمام گنجعلي‌خان و ... از جمله آنهاست، مقصد گردشگران بسياري از داخل و خارج از كشور است.17

'''مآخذ:'''

1. دفتر تقسيمات كشوري'''''. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري'''''. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1384.

2. جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران'''''. ج 3، ''دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران''، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 992.

3. سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). '''''اطلس جاده‌هاي ايران''''' (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص133 و 134.

4. همان. صIV و 28 – 26.

5. مؤسسة گيتاشناسي. '''''اطلس''''' '''''گيتاشناسي استان‌هاي ايران'''''. چ1، تهران: گيتاشناسي، 1383، ص156.

6. جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران'''''. ج 2، ''رودها و رودنامة ايران''، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 59.

7. جعفري. '''''گيتاشناسي ايران'''''. ج 3، ''دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران''، همانجا.

8. '''''حدودالعالم من المشرق الي المغرب'''''. به كوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوري، 1362، ص 229.

9. همان. ص126.

10. طوسي، محمد. '''''عجايب المخلوقات و غرايب الموجودات'''''. به كوشش منوچهر ستوده، چ2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1345، ص 263 و 264.

11. لسترنج، گاي. '''''جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان. چ 6، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1383، ص 321.

Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 299.

12. چكنگي، عليرضا. '''''فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور'''''. چ 1، مشهد: بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1378، ص 240.

13. كيهان، مسعود. '''''جغرافياي مفصل ايران، ج 2: سياسي.''''' تهران: ابن‌سينا، 1311، ص244.

14. همان. ص245.

15. نورالهي، طه. '''''توزيع و طبقه‌بندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماري‌هاي 75-1335'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 111 و 189.

16. مركز آمار ايران. '''''بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص172.

17. سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ريزي آموزشي (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافياي استان كرمان'''''. چ5، تهران: 1383، ص 80-84.

غلامحسین تکمیل همایون