https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87کرمانشاه - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T10:49:23Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87&diff=8220&oldid=prevSamei در ۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۴۷2025-05-12T04:47:43Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۴۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l6">خط ۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر کرمانشاه، با مختصات جغرافیایی ً00 َ04 ْ47 طول شرقی و ً45 َ18 ْ34 عرض شمالی و ارتفاع 1420 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل تا معتدل مایل به سرد و نیمه خشک و نیمه مرطوب به عنوان یکی از پرآبترین مناطق [[کشور ایران|ایران]]، با میانگین بارندگی 460 میلیمتر و میانگین 89 روز یخبندان در طول سال<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی'''''. ج 3، '''''دایرةالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 993.</ref>، و در فاصله اندکی از دامنههای جنوبی کوههای پرآو (پرو) به اتفاع 3359 متر و کوه بلوچ (داربید) به ارتفاع 2850 متر و در کنار رود قرهسو قرار دارد<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان کرمانشاه'''''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1383، ص8.</ref>.کرمانشاه از طریق راه آسفالت شده، در فاصله 511 کیلومتری [[استان تهران|تهران]] واقع شده است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم)'''''. تهران: همشهری، 1380، ص 133و 134.</ref>.با احداث راههای درجه یک و بزرگراه، کرمانشاه به شهرهای مختلف دیگر از جمله به شهرهای مرزی نفت شهر، [[قصر شیرین]] و نوسود و سایر نقاط مرزی با کشور عراق مرتبط شده و از این رو دارای اهمیت ارتباطی و استراتژیک است<ref name=":1">مؤسسه گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). '''''اطلس''''' '''''گیتاشناسی استانهای ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص162.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر کرمانشاه، با مختصات جغرافیایی ً00 َ04 ْ47 طول شرقی و ً45 َ18 ْ34 عرض شمالی و ارتفاع 1420 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل تا معتدل مایل به سرد و نیمه خشک و نیمه مرطوب به عنوان یکی از پرآبترین مناطق [[کشور ایران|ایران]]، با میانگین بارندگی 460 میلیمتر و میانگین 89 روز یخبندان در طول سال<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی'''''. ج 3، '''''دایرةالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 993.</ref>، و در فاصله اندکی از دامنههای جنوبی کوههای پرآو (پرو) به اتفاع 3359 متر و کوه بلوچ (داربید) به ارتفاع 2850 متر و در کنار رود قرهسو قرار دارد<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان کرمانشاه'''''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1383، ص8.</ref>.کرمانشاه از طریق راه آسفالت شده، در فاصله 511 کیلومتری [[استان تهران|تهران]] واقع شده است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم)'''''. تهران: همشهری، 1380، ص 133و 134.</ref>.با احداث راههای درجه یک و بزرگراه، کرمانشاه به شهرهای مختلف دیگر از جمله به شهرهای مرزی نفت شهر، [[قصر شیرین]] و نوسود و سایر نقاط مرزی با کشور عراق مرتبط شده و از این رو دارای اهمیت ارتباطی و استراتژیک است<ref name=":1">مؤسسه گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). '''''اطلس''''' '''''گیتاشناسی استانهای ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص162.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از کرمانشاه در منابع و متون تاریخی با نام متعددی یاد شده است که برخی از آنها از این قرار است: بیت همبان، خرخار، خور مثین، خور مهین، قرماسین، کامبادان، کرماچان، کرماشان و نیز لقبهای دارالشوکت و دارالدوله<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ1، مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 240 و 241.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از کرمانشاه در منابع و متون تاریخی با نام متعددی یاد شده است که برخی از آنها از این قرار است: بیت همبان، خرخار، خور مثین، خور مهین، قرماسین، کامبادان، کرماچان، کرماشان و نیز لقبهای دارالشوکت و دارالدوله<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ1، مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 240 و 241<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ref>. در حدودالعالم یک بار از کرمانشاه با نام «کرمان شاهان» یاد شده که «بر ره حجاج است و نیز انبوه و [[آبادان]] و با نعمت»<ref>'''''حدود العالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: 1362، کتابخانه طهوری، ص141.</ref> در البلدان نیز آمده است که «کرمانشاه شهری است جلیلالقدر و پرجمعیت که بیشتر اهالی آن عجماند، از پارسیان و کردها...»<ref>احمد بن ابییعقوب (ابن واضح یعقوبی). '''''البُلدان'''''. ترجمه دکتر محمدابراهیم آیتی، چ4، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی ایران، 1381، ص37</ins>.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حدودالعالم یک بار </del>از کرمانشاه با نام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«کرمان شاهان» یاد شده که «بر ره حجاج </del>است و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز انبوه </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آبادان]] </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با نعمت»</del><ref>'''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حدود العالم من المشرق الی المغرب</del>'''''. به کوشش دکتر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منوچهر ستوده، تهران</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1362، کتابخانه طهوری، ص141</del>.</ref> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در البلدان </del>نیز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمده است که «کرمانشاه شهری است جلیلالقدر </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرجمعیت که بیشتر اهالی آن عجماند، </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پارسیان و کردها</del>...<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">»</del><ref><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احمد بن ابییعقوب </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن واضح یعقوبی)</del>. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">البُلدان</del>'''''. ترجمه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دکتر محمدابراهیم آیتی، چ4، </del>تهران: شرکت انتشارات علمی و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگی ایران، 1381، ص37</del>.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فتوحالبلدان، </ins>از کرمانشاه با نام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قرماسین ذکری به میان آمده<ref>البلادزی، احمد بن یحیی. '''''فتوحالبلدان'''''. ترجمه محمد توکل، تهران: نقره 1367، ص131.</ref> و در نزهتالقلوب نیز در شرح کرمانشاه، با نام کرمانشاهان چنین آمده است: <blockquote>«آن را در کتب قرماسین نوشتهاند. از اقلیم چهارم </ins>است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">... بهرام بن شاپور ذوالاکتاف ساسانی ساخت و قباد بن فیروز ساسانی تجدید عمارتش کرده و درو جهت خود عمارت عالیه ساخت و پسرش انوشروان عادل درو دکّهای ساخت صد گز در صد گز و در یک جشن برو ففغور چین </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاقان ترک </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رای هند </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قیصر روم او را دستبوس کردند»</ins><ref><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مستوفی قزوینی، حمدالله. </ins>'''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نزهتالقلوب</ins>'''''. به کوشش دکتر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد دبیرسیاقی، چ1، قزوین</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حدیث امروز، 1381، ص163</ins>.</ref><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</blockquote>لسترنج </ins>نیز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرمانشاه را از شهرهای بزرگ ایران میداند، بدین شرح: «چهار شهر بزرگ قرمیسین (کرمانشاه کنونی)، همدان، ری </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصفهان </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمان قدیم بزرگترین شهرهای نواحی چهارگانه ایالت جبال بود»<ref>لسترینج، گای</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه محمود عرفان، چ6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص201</ins>.<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/</ins>ref><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. وی سپس میافزاید: «کرمانشاهان، که نام آن معمولاً به صورت کرمانشاه مختصر میشود، نزد اعراب به نام قرمیسین معروف بود </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قرماسین و قرماشین نیز نوشته میشد»<ref name=":2">لسترینج، گای</ins>. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی</ins>'''''. ترجمه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمود عرفان، چ6، </ins>تهران: شرکت انتشارات علمی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگی، 1383، ص202</ins>.</ref><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.لسترنج در کتاب خود، به نقل از برخی از جغرافیدانان مطالبی را درباره کرمانشاه به شرح زیر بیان میدارد: <blockquote>«ابنحوقل در قرن چهارم به آن [شهر کرمانشاه] اشاره نموده گوید شهری زیباست و در میان اشجار و آبهای روان واقع گردیده، میوهاش ارزانست و وسایل آسایش فراوان. مقدسی، نخستین کسی که اسم ایرانی کرمانشاهان را در کتاب خود آورده، گوید: مسجد جامع شهر در بازار است و عضدالدوله دیلمی در آنجا قصری نیکو در کنار جاده ساخته است. قزوینی در قرن هفتم قرمیسین را نام میبرد و گوید نزدیک کرمانشاهان است چنانکه گویی هر دو یک شهر هستند. یاقوت که هر دو اسم را ذکر میکند تفصیلی درباره شهر نمیدهد و فقط به شرح کتیبهها و خرابههای واقع در کوه مجاور بهستان میپردازد»<ref name=":2" />. </blockquote>به هر حال کرمانشاه به رغم تصور عدهای که آن را شهری نوبنیاد میپندارند، همواره دارای جایگاهی رفیع در تاریخ [[کشور ایران|ایران]] بوده است. سنگ نوشتهها و تصاویر موجود در بیستون و طاق بستان که شامل آثاری از دوره شاهنشاهی [[هخامنشیان|هخامنشی]] و [[ساسانیان|ساسانی]] میشود و نیز دیگر آثار مکشوفه و برجای مانده از گذشتههای دور و نزدیک، خود حاکی از مدنیت زنده و پایدار در منطقه بوده است</ins>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در فتوحالبلدان، از کرمانشاه با نام قرماسین ذکری به میان آمده<ref>البلادزی، احمد بن یحیی. '''''فتوحالبلدان'''''. ترجمه محمد توکل، تهران: نقره 1367، ص131.</ref> و در نزهتالقلوب نیز در شرح کرمانشاه، با نام کرمانشاهان چنین آمده است: «آن را در کتب قرماسین نوشتهاند. از اقلیم چهارم است... بهرام بن شاپور ذوالاکتاف ساسانی ساخت و قباد بن فیروز ساسانی تجدید عمارتش کرده و درو جهت خود عمارت عالیه ساخت و پسرش انوشروان عادل درو دکّهای ساخت صد گز در صد گز و در یک جشن برو ففغور چین و خاقان ترک و رای هند و قیصر روم او را دستبوس کردند»<ref>مستوفی قزوینی، حمدالله. '''''نزهتالقلوب'''''. به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، چ1، قزوین: حدیث امروز، 1381، ص163.</ref>.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با این حال کرمانشاه در مقاطعی از تاریخ حیات سیاسی و اجتماعی خود، دچار انحطاط، صدمات و لطماتی نیز گردیده است. در حمله مغول و در دوره اشغال به دست عثمانیها و قوای اشغالگر در جنگهای اول و دوم جهانی و آخرین بار در جنگ حکومت بعثی عراق علیه ایران، گرفتاریهایی را متحمل شد. پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[انقلاب اسلامی ایران|</ins>انقلاب 1357<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در ایران نام مجعول باختران بر کرمانشاه گذاشته شد که پس از چندی این شهر دوباره نام تاریخی خود را بازیافت. به دلیل شرایط مساعد اقلیمی، کشاورزی و دامداری در روستاهای این شهر رونق داشته و در سالهای اخیر صنایع جدید و مراکز تولیدی و خدماتی نیز برای اشتغال شهرنشینان و توسعه اقتصادی و اجتماعی منطقه، در کرمانشاه احداث گردیده است. تصویب طرح احداث خط آهن تهران – کرمانشاه در صورت اجرا و ادامه آن به مناطق مرزی، بیتردید گام بلندی برای توسعه و افزایش اهمیت ارتباطی این شهر خواهد بود. کرمانشاه دارای پالایشگاه نفتی است که از چاههای نفت شاه به سوی این شهر هدایت میشود. افزون بر آثار برجای مانده از پیش از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسلام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و پس از آن که بیشتر شامل مساجد قدیمی عمادالدوله، جامع، حاجی شهبازخان و چند مسجد دیگر میشود، مناظر طبیعی در اطراف شهر نیز از جاذبههای گردشگری این شهر است<ref name=":1" />. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لسترنج نیز کرمانشاه را از شهرهای بزرگ ایران میداند، بدین شرح: «چهار شهر بزرگ قرمیسین (کرمانشاه کنونی)، همدان، ری و اصفهان از زمان قدیم بزرگترین شهرهای نواحی چهارگانه ایالت جبال بود»<ref>لسترینج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، چ6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص201.</ref>. وی سپس میافزاید: «کرمانشاهان، که نام آن معمولاً به صورت کرمانشاه مختصر میشود، نزد اعراب به نام قرمیسین معروف بود (قرماسین و قرماشین نیز نوشته میشد»<ref name=":2">لسترینج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، چ6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص202.</ref>.لسترنج در کتاب خود، به نقل از برخی از جغرافیدانان مطالبی را درباره کرمانشاه به شرح زیر بیان میدارد: «ابنحوقل در قرن چهارم به آن [شهر کرمانشاه] اشاره نموده گوید شهری زیباست و در میان اشجار و آبهای روان واقع گردیده، میوهاش ارزانست و وسایل آسایش فراوان. مقدسی، نخستین کسی که اسم ایرانی کرمانشاهان را در کتاب خود آورده، گوید: مسجد جامع شهر در بازار است و عضدالدوله دیلمی در آنجا قصری نیکو در کنار جاده ساخته است. قزوینی در قرن هفتم قرمیسین را نام میبرد و گوید نزدیک کرمانشاهان است چنانکه گویی هر دو یک شهر هستند. یاقوت که هر دو اسم را ذکر میکند تفصیلی درباره شهر نمیدهد و فقط به شرح کتیبهها و خرابههای واقع در کوه مجاور بهستان میپردازد»<ref name=":2" />. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به هر حال کرمانشاه به رغم تصور عدهای که آن را شهری نوبنیاد میپندارند، همواره دارای جایگاهی رفیع در تاریخ [[کشور ایران|ایران]] بوده است. سنگ نوشتهها و تصاویر موجود در بیستون و طاق بستان که شامل آثاری از دوره شاهنشاهی [[هخامنشیان|هخامنشی]] و [[ساسانیان|ساسانی]] میشود و نیز دیگر آثار مکشوفه و برجای مانده از گذشتههای دور و نزدیک، خود حاکی از مدنیت زنده و پایدار در منطقه بوده است. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با این حال کرمانشاه در مقاطعی از تاریخ حیات سیاسی و اجتماعی خود، دچار انحطاط، صدمات و لطماتی نیز گردیده است. در حمله مغول و در دوره اشغال به دست عثمانیها و قوای اشغالگر در جنگهای اول و دوم جهانی و آخرین بار در جنگ حکومت بعثی عراق علیه ایران، گرفتاریهایی را متحمل شد. پس از انقلاب 1357 در ایران نام مجعول باختران بر کرمانشاه گذاشته شد که پس از چندی این شهر دوباره نام تاریخی خود را بازیافت. به دلیل شرایط مساعد اقلیمی، کشاورزی و دامداری در روستاهای این شهر رونق داشته و در سالهای اخیر صنایع جدید و مراکز تولیدی و خدماتی نیز برای اشتغال شهرنشینان و توسعه اقتصادی و اجتماعی منطقه، در کرمانشاه احداث گردیده است. تصویب طرح احداث خط آهن تهران – کرمانشاه در صورت اجرا و ادامه آن به مناطق مرزی، بیتردید گام بلندی برای توسعه و افزایش اهمیت ارتباطی این شهر خواهد بود. کرمانشاه دارای پالایشگاه نفتی است که از چاههای نفت شاه به سوی این شهر هدایت میشود. افزون بر آثار برجای مانده از پیش از اسلام و پس از آن که بیشتر شامل مساجد قدیمی عمادالدوله، جامع، حاجی شهبازخان و چند مسجد دیگر میشود، مناظر طبیعی در اطراف شهر نیز از جاذبههای گردشگری این شهر است<ref name=":1" />. </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جمعیت شهر کرمانشاه در سرشماری 1375، تعداد 692986 تن بود که طبق برآوردها در 1384 به 816428 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص179 و 180. </ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جمعیت شهر کرمانشاه در سرشماری 1375، تعداد 692986 تن بود که طبق برآوردها در 1384 به 816428 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص179 و 180. </ref>.</div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87&diff=8134&oldid=prevMaedeh: /* مآخذ */2025-05-11T17:30:34Z<p><span class="autocomment">مآخذ</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۳۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کرمانشاه، مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در غرب کشور.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کرمانشاه، مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در غرب کشور.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان کرمانشاه، برابر آخرین تقسیمات کشوری، دارای 4 بخش، 4 شهر و 13 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری. '''''نقشه و جدول تقسیمات کشوری'''''. تهران: وزارت کشور، 1383. </ref>.این شهرستان از شمال با شهرستان کامیاران (در [[استان کردستان]])، از جنوب با شهرستان سرابله (در [[استان ایلام]])، از غرب با شهرستانهای جوانرود و اسلامآباد غرب، از شرق با شهرستانهای نورآباد (در [[استان لرستان]]) و هرسین و صحنه همسایه است<ref<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>همان.<</del>/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</del>>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان کرمانشاه، برابر آخرین تقسیمات کشوری، دارای 4 بخش، 4 شهر و 13 دهستان است<ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":0"</ins>>دفتر تقسیمات کشوری. '''''نقشه و جدول تقسیمات کشوری'''''. تهران: وزارت کشور، 1383. </ref>.این شهرستان از شمال با شهرستان کامیاران (در [[استان کردستان]])، از جنوب با شهرستان سرابله (در [[استان ایلام]])، از غرب با شهرستانهای جوانرود و اسلامآباد غرب، از شرق با شهرستانهای نورآباد (در [[استان لرستان]]) و هرسین و صحنه همسایه است<ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":0" </ins>/>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر کرمانشاه، با مختصات جغرافیایی ً00 َ04 ْ47 طول شرقی و ً45 َ18 ْ34 عرض شمالی و ارتفاع 1420 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل تا معتدل مایل به سرد و نیمه خشک و نیمه مرطوب به عنوان یکی از پرآبترین مناطق [[کشور ایران|ایران]]، با میانگین بارندگی 460 میلیمتر و میانگین 89 روز یخبندان در طول سال<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی'''''. ج 3، '''''دایرةالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 993.</ref>، و در فاصله اندکی از دامنههای جنوبی کوههای پرآو (پرو) به اتفاع 3359 متر و کوه بلوچ (داربید) به ارتفاع 2850 متر و در کنار رود قرهسو قرار دارد<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان کرمانشاه'''''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1383، ص8.</ref>.کرمانشاه از طریق راه آسفالت شده، در فاصله 511 کیلومتری [[استان تهران|تهران]] واقع شده است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم)'''''. تهران: همشهری، 1380، ص 133و 134.</ref>.با احداث راههای درجه یک و بزرگراه، کرمانشاه به شهرهای مختلف دیگر از جمله به شهرهای مرزی نفت شهر، [[قصر شیرین]] و نوسود و سایر نقاط مرزی با کشور عراق مرتبط شده و از این رو دارای اهمیت ارتباطی و استراتژیک است<ref>مؤسسه گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). '''''اطلس''''' '''''گیتاشناسی استانهای ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص162.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر کرمانشاه، با مختصات جغرافیایی ً00 َ04 ْ47 طول شرقی و ً45 َ18 ْ34 عرض شمالی و ارتفاع 1420 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل تا معتدل مایل به سرد و نیمه خشک و نیمه مرطوب به عنوان یکی از پرآبترین مناطق [[کشور ایران|ایران]]، با میانگین بارندگی 460 میلیمتر و میانگین 89 روز یخبندان در طول سال<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی'''''. ج 3، '''''دایرةالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 993.</ref>، و در فاصله اندکی از دامنههای جنوبی کوههای پرآو (پرو) به اتفاع 3359 متر و کوه بلوچ (داربید) به ارتفاع 2850 متر و در کنار رود قرهسو قرار دارد<ref>سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان کرمانشاه'''''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1383، ص8.</ref>.کرمانشاه از طریق راه آسفالت شده، در فاصله 511 کیلومتری [[استان تهران|تهران]] واقع شده است<ref>سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جادههای ایران (ویرایش دوم)'''''. تهران: همشهری، 1380، ص 133و 134.</ref>.با احداث راههای درجه یک و بزرگراه، کرمانشاه به شهرهای مختلف دیگر از جمله به شهرهای مرزی نفت شهر، [[قصر شیرین]] و نوسود و سایر نقاط مرزی با کشور عراق مرتبط شده و از این رو دارای اهمیت ارتباطی و استراتژیک است<ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":1"</ins>>مؤسسه گیتاشناسی (واحد پژوهش و تألیف). '''''اطلس''''' '''''گیتاشناسی استانهای ایران'''''. چ1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص162.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از کرمانشاه در منابع و متون تاریخی با نام متعددی یاد شده است که برخی از آنها از این قرار است: بیت همبان، خرخار، خور مثین، خور مهین، قرماسین، کامبادان، کرماچان، کرماشان و نیز لقبهای دارالشوکت و دارالدوله<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ1، مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 240 و 241.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از کرمانشاه در منابع و متون تاریخی با نام متعددی یاد شده است که برخی از آنها از این قرار است: بیت همبان، خرخار، خور مثین، خور مهین، قرماسین، کامبادان، کرماچان، کرماشان و نیز لقبهای دارالشوکت و دارالدوله<ref>چکنگی، علیرضا. '''''فرهنگنامه تطبیقی نامهای قدیم و جدید مکانهای جغرافیایی ایران و نواحی مجاور'''''. چ1، مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1378، ص 240 و 241.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l12">خط ۱۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در فتوحالبلدان، از کرمانشاه با نام قرماسین ذکری به میان آمده<ref>البلادزی، احمد بن یحیی. '''''فتوحالبلدان'''''. ترجمه محمد توکل، تهران: نقره 1367، ص131.</ref> و در نزهتالقلوب نیز در شرح کرمانشاه، با نام کرمانشاهان چنین آمده است: «آن را در کتب قرماسین نوشتهاند. از اقلیم چهارم است... بهرام بن شاپور ذوالاکتاف ساسانی ساخت و قباد بن فیروز ساسانی تجدید عمارتش کرده و درو جهت خود عمارت عالیه ساخت و پسرش انوشروان عادل درو دکّهای ساخت صد گز در صد گز و در یک جشن برو ففغور چین و خاقان ترک و رای هند و قیصر روم او را دستبوس کردند»<ref>مستوفی قزوینی، حمدالله. '''''نزهتالقلوب'''''. به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، چ1، قزوین: حدیث امروز، 1381، ص163.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در فتوحالبلدان، از کرمانشاه با نام قرماسین ذکری به میان آمده<ref>البلادزی، احمد بن یحیی. '''''فتوحالبلدان'''''. ترجمه محمد توکل، تهران: نقره 1367، ص131.</ref> و در نزهتالقلوب نیز در شرح کرمانشاه، با نام کرمانشاهان چنین آمده است: «آن را در کتب قرماسین نوشتهاند. از اقلیم چهارم است... بهرام بن شاپور ذوالاکتاف ساسانی ساخت و قباد بن فیروز ساسانی تجدید عمارتش کرده و درو جهت خود عمارت عالیه ساخت و پسرش انوشروان عادل درو دکّهای ساخت صد گز در صد گز و در یک جشن برو ففغور چین و خاقان ترک و رای هند و قیصر روم او را دستبوس کردند»<ref>مستوفی قزوینی، حمدالله. '''''نزهتالقلوب'''''. به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی، چ1، قزوین: حدیث امروز، 1381، ص163.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>لسترنج نیز کرمانشاه را از شهرهای بزرگ ایران میداند، بدین شرح: «چهار شهر بزرگ قرمیسین (کرمانشاه کنونی)، همدان، ری و اصفهان از زمان قدیم بزرگترین شهرهای نواحی چهارگانه ایالت جبال بود»<ref>لسترینج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، چ6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص201.</ref>. وی سپس میافزاید: «کرمانشاهان، که نام آن معمولاً به صورت کرمانشاه مختصر میشود، نزد اعراب به نام قرمیسین معروف بود (قرماسین و قرماشین نیز نوشته میشد»<ref>'''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همان</del>'''''. ص202.</ref>.لسترنج در کتاب خود، به نقل از برخی از جغرافیدانان مطالبی را درباره کرمانشاه به شرح زیر بیان میدارد: «ابنحوقل در قرن چهارم به آن [شهر کرمانشاه] اشاره نموده گوید شهری زیباست و در میان اشجار و آبهای روان واقع گردیده، میوهاش ارزانست و وسایل آسایش فراوان. مقدسی، نخستین کسی که اسم ایرانی کرمانشاهان را در کتاب خود آورده، گوید: مسجد جامع شهر در بازار است و عضدالدوله دیلمی در آنجا قصری نیکو در کنار جاده ساخته است. قزوینی در قرن هفتم قرمیسین را نام میبرد و گوید نزدیک کرمانشاهان است چنانکه گویی هر دو یک شهر هستند. یاقوت که هر دو اسم را ذکر میکند تفصیلی درباره شهر نمیدهد و فقط به شرح کتیبهها و خرابههای واقع در کوه مجاور بهستان میپردازد»<ref<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>'''''همان'''''. همانجا.<</del>/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</del>>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>لسترنج نیز کرمانشاه را از شهرهای بزرگ ایران میداند، بدین شرح: «چهار شهر بزرگ قرمیسین (کرمانشاه کنونی)، همدان، ری و اصفهان از زمان قدیم بزرگترین شهرهای نواحی چهارگانه ایالت جبال بود»<ref>لسترینج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، چ6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص201.</ref>. وی سپس میافزاید: «کرمانشاهان، که نام آن معمولاً به صورت کرمانشاه مختصر میشود، نزد اعراب به نام قرمیسین معروف بود (قرماسین و قرماشین نیز نوشته میشد»<ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":2"</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لسترینج، گای. </ins>'''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی</ins>'''''. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه محمود عرفان، چ6، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، </ins>ص202.</ref>.لسترنج در کتاب خود، به نقل از برخی از جغرافیدانان مطالبی را درباره کرمانشاه به شرح زیر بیان میدارد: «ابنحوقل در قرن چهارم به آن [شهر کرمانشاه] اشاره نموده گوید شهری زیباست و در میان اشجار و آبهای روان واقع گردیده، میوهاش ارزانست و وسایل آسایش فراوان. مقدسی، نخستین کسی که اسم ایرانی کرمانشاهان را در کتاب خود آورده، گوید: مسجد جامع شهر در بازار است و عضدالدوله دیلمی در آنجا قصری نیکو در کنار جاده ساخته است. قزوینی در قرن هفتم قرمیسین را نام میبرد و گوید نزدیک کرمانشاهان است چنانکه گویی هر دو یک شهر هستند. یاقوت که هر دو اسم را ذکر میکند تفصیلی درباره شهر نمیدهد و فقط به شرح کتیبهها و خرابههای واقع در کوه مجاور بهستان میپردازد»<ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":2" </ins>/>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به هر حال کرمانشاه به رغم تصور عدهای که آن را شهری نوبنیاد میپندارند، همواره دارای جایگاهی رفیع در تاریخ [[کشور ایران|ایران]] بوده است. سنگ نوشتهها و تصاویر موجود در بیستون و طاق بستان که شامل آثاری از دوره شاهنشاهی [[هخامنشیان|هخامنشی]] و [[ساسانیان|ساسانی]] میشود و نیز دیگر آثار مکشوفه و برجای مانده از گذشتههای دور و نزدیک، خود حاکی از مدنیت زنده و پایدار در منطقه بوده است. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به هر حال کرمانشاه به رغم تصور عدهای که آن را شهری نوبنیاد میپندارند، همواره دارای جایگاهی رفیع در تاریخ [[کشور ایران|ایران]] بوده است. سنگ نوشتهها و تصاویر موجود در بیستون و طاق بستان که شامل آثاری از دوره شاهنشاهی [[هخامنشیان|هخامنشی]] و [[ساسانیان|ساسانی]] میشود و نیز دیگر آثار مکشوفه و برجای مانده از گذشتههای دور و نزدیک، خود حاکی از مدنیت زنده و پایدار در منطقه بوده است. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با این حال کرمانشاه در مقاطعی از تاریخ حیات سیاسی و اجتماعی خود، دچار انحطاط، صدمات و لطماتی نیز گردیده است. در حمله مغول و در دوره اشغال به دست عثمانیها و قوای اشغالگر در جنگهای اول و دوم جهانی و آخرین بار در جنگ حکومت بعثی عراق علیه ایران، گرفتاریهایی را متحمل شد. پس از انقلاب 1357 در ایران نام مجعول باختران بر کرمانشاه گذاشته شد که پس از چندی این شهر دوباره نام تاریخی خود را بازیافت. به دلیل شرایط مساعد اقلیمی، کشاورزی و دامداری در روستاهای این شهر رونق داشته و در سالهای اخیر صنایع جدید و مراکز تولیدی و خدماتی نیز برای اشتغال شهرنشینان و توسعه اقتصادی و اجتماعی منطقه، در کرمانشاه احداث گردیده است. تصویب طرح احداث خط آهن تهران – کرمانشاه در صورت اجرا و ادامه آن به مناطق مرزی، بیتردید گام بلندی برای توسعه و افزایش اهمیت ارتباطی این شهر خواهد بود. کرمانشاه دارای پالایشگاه نفتی است که از چاههای نفت شاه به سوی این شهر هدایت میشود. افزون بر آثار برجای مانده از پیش از اسلام و پس از آن که بیشتر شامل مساجد قدیمی عمادالدوله، جامع، حاجی شهبازخان و چند مسجد دیگر میشود، مناظر طبیعی در اطراف شهر نیز از جاذبههای گردشگری این شهر است<ref<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>منبع 6. همانجا.<</del>/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</del>>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با این حال کرمانشاه در مقاطعی از تاریخ حیات سیاسی و اجتماعی خود، دچار انحطاط، صدمات و لطماتی نیز گردیده است. در حمله مغول و در دوره اشغال به دست عثمانیها و قوای اشغالگر در جنگهای اول و دوم جهانی و آخرین بار در جنگ حکومت بعثی عراق علیه ایران، گرفتاریهایی را متحمل شد. پس از انقلاب 1357 در ایران نام مجعول باختران بر کرمانشاه گذاشته شد که پس از چندی این شهر دوباره نام تاریخی خود را بازیافت. به دلیل شرایط مساعد اقلیمی، کشاورزی و دامداری در روستاهای این شهر رونق داشته و در سالهای اخیر صنایع جدید و مراکز تولیدی و خدماتی نیز برای اشتغال شهرنشینان و توسعه اقتصادی و اجتماعی منطقه، در کرمانشاه احداث گردیده است. تصویب طرح احداث خط آهن تهران – کرمانشاه در صورت اجرا و ادامه آن به مناطق مرزی، بیتردید گام بلندی برای توسعه و افزایش اهمیت ارتباطی این شهر خواهد بود. کرمانشاه دارای پالایشگاه نفتی است که از چاههای نفت شاه به سوی این شهر هدایت میشود. افزون بر آثار برجای مانده از پیش از اسلام و پس از آن که بیشتر شامل مساجد قدیمی عمادالدوله، جامع، حاجی شهبازخان و چند مسجد دیگر میشود، مناظر طبیعی در اطراف شهر نیز از جاذبههای گردشگری این شهر است<ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":1" </ins>/>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جمعیت شهر کرمانشاه در سرشماری 1375، تعداد 692986 تن بود که طبق برآوردها در 1384 به 816428 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص179 و 180. </ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جمعیت شهر کرمانشاه در سرشماری 1375، تعداد 692986 تن بود که طبق برآوردها در 1384 به 816428 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص179 و 180. </ref>.</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-7972:rev-8134:php=table -->
</table>Maedehhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87&diff=7972&oldid=prevMaedeh در ۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۰۲2025-05-10T17:02:49Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87&diff=7972&oldid=7966">نمایش تغییرات</a>Maedehhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87&diff=7966&oldid=prevMaedeh در ۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۵۱2025-05-10T16:51:01Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۵۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>کرمانشاه،<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در غرب کشور.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کرمانشاه، مرکز استان و شهرستانی به همین نام، واقع در غرب کشور.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>شهرستان کرمانشاه،<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>برابر آخرین تقسیمات کشوری، دارای 4 بخش، 4 شهر و 13 دهستان است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> این شهرستان از شمال با شهرستان کامیاران (در [[استان کردستان]])، از جنوب با شهرستان سرابله (در استان ایلام)، از غرب با شهرستانهای جوانرود و اسلامآباد غرب، از شرق با شهرستانهای نورآباد (در استان لرستان) و هرسین و صحنه همسایه است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان کرمانشاه، برابر آخرین تقسیمات کشوری، دارای 4 بخش، 4 شهر و 13 دهستان است<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفتر تقسیمات کشوری. '''''نقشه و جدول تقسیمات کشوری'''''. تهران: وزارت کشور، 1383. </ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins>این شهرستان از شمال با شهرستان کامیاران (در [[استان کردستان]])، از جنوب با شهرستان سرابله (در استان ایلام)، از غرب با شهرستانهای جوانرود و اسلامآباد غرب، از شرق با شهرستانهای نورآباد (در استان لرستان) و هرسین و صحنه همسایه است<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همان.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>شهر کرمانشاه،<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>با مختصات جغرافیایی ً00 َ04 ْ47 طول شرقی و ً45 َ18 ْ34 عرض شمالی و ارتفاع 1420 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل تا معتدل مایل به سرد و نیمه خشک و نیمه مرطوب به عنوان یکی از پرآبترین مناطق ایران، با میانگین بارندگی 460 میلیمتر و میانگین 89 روز یخبندان در طول <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سال،</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> و در فاصلة اندکی از دامنههای جنوبی کوههای پرآو (پرو) به اتفاع 3359 متر و کوه بلوچ (داربید) به ارتفاع 2850 متر و در کنار رود قرهسو قرار دارد.<sup>4</sup> کرمانشاه از طریق راه آسفالت شده، در فاصلة 511 کیلومتری تهران واقع شده است.<sup>5</sup> با احداث راههای درجه یک و بزرگراه، کرمانشاه به شهرهای مختلف دیگر از جمله به شهرهای مرزی نفت شهر، قصر شیرین و نوسود و سایر نقاط مرزی با کشور عراق مرتبط شده و از این رو دارای اهمیت ارتباطی و استراتژیک است.<sup>6</sup></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر کرمانشاه، با مختصات جغرافیایی ً00 َ04 ْ47 طول شرقی و ً45 َ18 ْ34 عرض شمالی و ارتفاع 1420 متر از سطح دریا با آب و هوایی معتدل تا معتدل مایل به سرد و نیمه خشک و نیمه مرطوب به عنوان یکی از پرآبترین مناطق ایران، با میانگین بارندگی 460 میلیمتر و میانگین 89 روز یخبندان در طول <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سال</ins><<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی'''''. ج 3، '''''دایرةالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 993.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </ins>و در فاصلة اندکی از دامنههای جنوبی کوههای پرآو (پرو) به اتفاع 3359 متر و کوه بلوچ (داربید) به ارتفاع 2850 متر و در کنار رود قرهسو قرار دارد.<sup>4</sup> کرمانشاه از طریق راه آسفالت شده، در فاصلة 511 کیلومتری تهران واقع شده است.<sup>5</sup> با احداث راههای درجه یک و بزرگراه، کرمانشاه به شهرهای مختلف دیگر از جمله به شهرهای مرزی نفت شهر، قصر شیرین و نوسود و سایر نقاط مرزی با کشور عراق مرتبط شده و از این رو دارای اهمیت ارتباطی و استراتژیک است.<sup>6</sup></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از کرمانشاه در منابع و متون تاریخی با نام متعددی یاد شده است که برخی از آنها از این قرار است: بیت همبان، خرخار، خور مثین، خور مهین، قرماسین، کامبادان، کرماچان، کرماشان و نیز لقبهای دارالشوکت و دارالدوله.<sup>7</sup></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از کرمانشاه در منابع و متون تاریخی با نام متعددی یاد شده است که برخی از آنها از این قرار است: بیت همبان، خرخار، خور مثین، خور مهین، قرماسین، کامبادان، کرماچان، کرماشان و نیز لقبهای دارالشوکت و دارالدوله.<sup>7</sup></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20">خط ۲۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:'''</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1. </del> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفتر تقسیمات کشوری. '''''نقشه و جدول تقسیمات کشوری'''''. تهران: وزارت کشور، 1383. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''همان'''''.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</ins>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3. جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی'''''. ج 3، '''''دایرةالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 993.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4. سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان کرمانشاه'''''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1383، ص8.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4. سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافیای استان کرمانشاه'''''. چ5، تهران: شرکت چاپ و نشر کتابهای درسی ایران، 1383، ص8.</div></td></tr>
</table>Maedehhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87&diff=7049&oldid=prevSamei در ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۳۳2025-05-08T00:33:19Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87&diff=7049&oldid=1039">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87&diff=1039&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''كرمانشاه،''' مركز استان و شهرستاني به همين نام، واقع در غرب كشور. '''شهرستان كرمانشاه،''' برابر آخرين تقسيمات كشوري، داراي 4 بخش، 4 شهر و 13 دهستان است.<sup>1</sup> اين شهرستان از شمال با شهرستان كامياران (در استان كردستان)، از جنوب با شهرستان سرابله (...» ایجاد کرد2024-08-14T19:20:09Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''كرمانشاه،''' مركز استان و شهرستاني به همين نام، واقع در غرب كشور. '''شهرستان كرمانشاه،''' برابر آخرين تقسيمات كشوري، داراي 4 بخش، 4 شهر و 13 دهستان است.<sup>1</sup> اين شهرستان از شمال با شهرستان كامياران (در استان كردستان)، از جنوب با شهرستان سرابله (...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''كرمانشاه،''' مركز استان و شهرستاني به همين نام، واقع در غرب كشور.<br />
<br />
'''شهرستان كرمانشاه،''' برابر آخرين تقسيمات كشوري، داراي 4 بخش، 4 شهر و 13 دهستان است.<sup>1</sup> اين شهرستان از شمال با شهرستان كامياران (در استان كردستان)، از جنوب با شهرستان سرابله (در استان ايلام)، از غرب با شهرستانهاي جوانرود و اسلامآباد غرب، از شرق با شهرستانهاي نورآباد (در استان لرستان) و هرسين و صحنه همسايه است.<sup>2</sup><br />
<br />
'''شهر كرمانشاه،''' با مختصات جغرافيايي ً00 َ04 ْ47 طول شرقي و ً45 َ18 ْ34 عرض شمالي و ارتفاع 1420 متر از سطح دريا با آب و هوايي معتدل تا معتدل مايل به سرد و نيمه خشك و نيمه مرطوب به عنوان يكي از پرآبترين مناطق ايران، با ميانگين بارندگي 460 ميليمتر و ميانگين 89 روز يخبندان در طول سال،<sup>3</sup> و در فاصلة اندكي از دامنههاي جنوبي كوههاي پرآو (پرو) به اتفاع 3359 متر و كوه بلوچ (داربيد) به ارتفاع 2850 متر و در كنار رود قرهسو قرار دارد.<sup>4</sup> كرمانشاه از طريق راه آسفالت شده، در فاصلة 511 كيلومتري تهران واقع شده است.<sup>5</sup> با احداث راههاي درجه يك و بزرگراه، كرمانشاه به شهرهاي مختلف ديگر از جمله به شهرهاي مرزي نفت شهر، قصر شيرين و نوسود و ساير نقاط مرزي با كشور عراق مرتبط شده و از اين رو داراي اهميت ارتباطي و استراتژيك است.<sup>6</sup><br />
<br />
از كرمانشاه در منابع و متون تاريخي با نام متعددي ياد شده است كه برخي از آنها از اين قرار است: بيت همبان، خرخار، خور مثين، خور مهين، قرماسين، كامبادان، كرماچان، كرماشان و نيز لقبهاي دارالشوكت و دارالدوله.<sup>7</sup><br />
<br />
در حدودالعالم يك بار از كرمانشاه با نام «كرمان شاهان» ياد شده كه «بر ره حجاج است و نيز انبوه و آبادان و با نعمت»<sup>8</sup> در البلدان نيز آمده است كه «كرمانشاه شهري است جليلالقدر و پرجمعيت كه بيشتر اهالي آن عجماند، از پارسيان و كردها...».<sup>9</sup><br />
<br />
در فتوحالبلدان، از كرمانشاه با نام قرماسين ذكري به ميان آمده<sup>10</sup> و در نزهتالقلوب نيز در شرح كرمانشاه، با نام كرمانشاهان چنين آمده است: «آن را در كتب قرماسين نوشتهاند. از اقليم چهارم است... بهرام بن شاپور ذوالاكتاف ساساني ساخت و قباد بن فيروز ساساني تجديد عمارتش كرده و درو جهت خود عمارت عاليه ساخت و پسرش انوشروان عادل درو دكّهاي ساخت صد گز در صد گز و در يك جشن برو ففغور چين و خاقان ترك و راي هند و قيصر روم او را دستبوس كردند».<sup>11</sup><br />
<br />
لسترنج نيز كرمانشاه را از شهرهاي بزرگ ايران ميداند، بدين شرح: «چهار شهر بزرگ قرميسين (كرمانشاه كنوني)، همدان، ري و اصفهان از زمان قديم بزرگترين شهرهاي نواحي چهارگانة ايالت جبال بود».<sup>12</sup> وي سپس ميافزايد: «كرمانشاهان، كه نام آن معمولاً به صورت كرمانشاه مختصر ميشود، نزد اعراب به نام قرميسين معروف بود (قرماسين و قرماشين نيز نوشته ميشد».<sup>13</sup> لسترنج در كتاب خود، به نقل از برخي از جغرافيدانان مطالبي را دربارة كرمانشاه به شرح زير بيان ميدارد: «ابنحوقل در قرن چهارم به آن [شهر كرمانشاه] اشاره نموده گويد شهري زيباست و در ميان اشجار و آبهاي روان واقع گرديده، ميوهاش ارزانست و وسايل آسايش فراوان. مقدسي، نخستين كسي كه اسم ايراني كرمانشاهان را در كتاب خود آورده، گويد: مسجد جامع شهر در بازار است و عضدالدوله ديلمي در آنجا قصري نيكو در كنار جاده ساخته است. قزويني در قرن هفتم قرميسين را نام ميبرد و گويد نزديك كرمانشاهان است چنانكه گويي هر دو يك شهر هستند. ياقوت كه هر دو اسم را ذكر ميكند تفصيلي دربارة شهر نميدهد و فقط به شرح كتيبهها و خرابههاي واقع در كوه مجاور بهستان ميپردازد».<sup>14</sup> <br />
<br />
به هر حال كرمانشاه به رغم تصور عدهاي كه آن را شهري نوبنياد ميپندارند، همواره داراي جايگاهي رفيع در تاريخ ايران بوده است. سنگ نوشتهها و تصاوير موجود در بيستون و طاق بستان كه شامل آثاري از دورة شاهنشاهي هخامنشي و ساساني ميشود و نيز ديگر آثار مكشوفه و برجاي مانده از گذشتههاي دور و نزديك، خود حاكي از مدنيت زنده و پايدار در منطقه بوده است. <br />
<br />
با اين حال كرمانشاه در مقاطعي از تاريخ حيات سياسي و اجتماعي خود، دچار انحطاط، صدمات و لطماتي نيز گرديده است. در حملة مغول و در دورة اشغال به دست عثمانيها و قواي اشغالگر در جنگهاي اول و دوم جهاني و آخرين بار در جنگ حكومت بعثي عراق عليه ايران، گرفتاريهايي را متحمل شد. پس از انقلاب 1357 در ايران نام مجعول باختران بر كرمانشاه گذاشته شد كه پس از چندي اين شهر دوباره نام تاريخي خود را بازيافت. به دليل شرايط مساعد اقليمي، كشاورزي و دامداري در روستاهاي اين شهر رونق داشته و در سالهاي اخير صنايع جديد و مراكز توليدي و خدماتي نيز براي اشتغال شهرنشينان و توسعة اقتصادي و اجتماعي منطقه، در كرمانشاه احداث گرديده است. تصويب طرح احداث خط آهن تهران – كرمانشاه در صورت اجرا و ادامة آن به مناطق مرزي، بيترديد گام بلندي براي توسعه و افزايش اهميت ارتباطي اين شهر خواهد بود. كرمانشاه داراي پالايشگاه نفتي است كه از چاههاي نفت شاه به سوي اين شهر هدايت ميشود. افزون بر آثار برجاي مانده از پيش از اسلام و پس از آن كه بيشتر شامل مساجد قديمي عمادالدوله، جامع، حاجي شهبازخان و چند مسجد ديگر ميشود، مناظر طبيعي در اطراف شهر نيز از جاذبههاي گردشگري اين شهر است.<sup>15</sup> <br />
<br />
جمعيت شهر كرمانشاه در سرشماري 1375، تعداد 692986 تن بود كه طبق برآوردها در 1384 به 816428 تن رسيده است.<sup>16</sup> <br />
<br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1. دفتر تقسيمات كشوري. '''''نقشه و جدول تقسيمات كشوري'''''. تهران: وزارت كشور، 1383. <br />
<br />
2. '''''همان'''''.<br />
<br />
3. جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي'''''. ج 3، '''''دايرةالمعارف جغرافيايي ايران'''''. چ1. تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 993.<br />
<br />
4. سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي (وزارت آموزش و پرورش). '''''جغرافياي استان كرمانشاه'''''. چ5، تهران: شركت چاپ و نشر كتابهاي درسي ايران، 1383، ص8.<br />
<br />
5. سازمان حمل و نقل و پايانههاي كشور (وزارت راه و ترابري). '''''اطلس جادههاي ايران (ويرايش دوم)'''''. تهران: همشهري، 1380، ص 133و 134.<br />
<br />
6. مؤسسة گيتاشناسي (واحد پژوهش و تأليف). '''''اطلس''''' '''''گيتاشناسي استانهاي ايران'''''. چ1، تهران: گيتاشناسي، 1383، ص162.<br />
<br />
7. چكنگي، عليرضا. '''''فرهنگنامة تطبيقي نامهاي قديم و جديد مكانهاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور'''''. چ1، مشهد: آستان قدس رضوي، بنياد پژوهشهاي اسلامي، 1378، ص 240 و 241.<br />
<br />
8. '''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. به كوشش دكتر منوچهر ستوده، تهران: 1362، كتابخانة طهوري، ص141.<br />
<br />
9. احمد بن ابييعقوب (ابن واضح يعقوبي). '''''البُلدان'''''. ترجمة دكتر محمدابراهيم آيتي، چ4، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي ايران، 1381، ص37.<br />
<br />
10. البلادزي، احمد بن يحيي. '''''فتوحالبلدان'''''. ترجمة محمد توكل، تهران: نقره 1367، ص131.<br />
<br />
11. مستوفي قزويني، حمدالله. '''''نزهتالقلوب'''''. به كوشش دكتر محمد دبيرسياقي، چ1، قزوين: حديث امروز، 1381، ص163.<br />
<br />
12. لسترينج، گاي. '''''جغرافياي تاريخي سرزمينهاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، چ6، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1383، ص201.<br />
<br />
13. '''''همان'''''. ص202.<br />
<br />
14. '''''همان'''''. همانجا.<br />
<br />
15. منبع 6. همانجا.<br />
<br />
16. مركز آمار ايران. '''''بازسازي و برآورد جمعيت شهرستانهاي كشور'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382، ص179 و 180. <br />
<br />
<br />
<br />
<br />
غلامحسین تکمیل همایون</div>Samei