کشور ایران - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۰۲

2025-05-07T22:02:26Z

Maedeh در ‏۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۳۳

2025-05-05T17:33:51Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۳۳
خط ۱۳:		خط ۱۳:

	کوه‌های شمالی ایران که بخشی از چین‌خوردگی‌های بزرگ آلپ و هیمالیا است، به صورت رشته طویلی از آذربایجان خاوری شروع شده و پس از گذر از کرانه جنوبی [[دریاچه خزر\|دریای خزر]]، در شمال خراسان به کوه‌های خاوری ایران می‌پیوندد.		کوه‌های شمالی ایران که بخشی از چین‌خوردگی‌های بزرگ آلپ و هیمالیا است، به صورت رشته طویلی از آذربایجان خاوری شروع شده و پس از گذر از کرانه جنوبی [[دریاچه خزر\|دریای خزر]]، در شمال خراسان به کوه‌های خاوری ایران می‌پیوندد.
			[[پرونده:تخت سلیمان.jpg\|بندانگشتی\|تخت سلیمان ، برگرفته از سایت تریپ، قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.trip.ir/]]
	کوه‌های آذربایجان خاوری و [[البرز]]، دو واحد کوهستانی هستند که در مجموعه کوه‌های شمالی ایران قرار دارند. سهند (3707 متر) و [[سبلان]] (4811 متر) دو قله مرتفع در کوه‌های آذربایجان خاوری، [[دماوند]] (5610 متر)، [[تخت سلیمان]] (4643 متر) و علم کوه (4850 متر) از قله‌های مرتفع [[البرز]] و بینالود (3211 متر) در [[استان خراسان شمالی\|خراسان شمالی]]، از جمله کوه‌های مرتفع در کوه‌های شمالی ایران هستند<ref>منبع 3. ص44و45.</ref>.		کوه‌های آذربایجان خاوری و [[البرز]]، دو واحد کوهستانی هستند که در مجموعه کوه‌های شمالی ایران قرار دارند. سهند (3707 متر) و [[سبلان]] (4811 متر) دو قله مرتفع در کوه‌های آذربایجان خاوری، [[دماوند]] (5610 متر)، [[تخت سلیمان]] (4643 متر) و علم کوه (4850 متر) از قله‌های مرتفع [[البرز]] و بینالود (3211 متر) در [[استان خراسان شمالی\|خراسان شمالی]]، از جمله کوه‌های مرتفع در کوه‌های شمالی ایران هستند<ref>منبع 3. ص44و45.</ref>.

خط ۲۳:		خط ۲۳:

	به دلیل کوهستانی بودن اغلب نقاط ایران، ارتفاع تأثیر مهمی در چگونگی آب و هوای این کشور داشته و غالب مناطق پرجمعیت ایران در مناطق مرتفع قرار دارند. براساس آمار و اطلاعات موجود، میانگین بارندگی سالانه بخش وسیعی از کشور کمتر از صد میلیمتر و متوسط آن برای سراسر کشور بین 250 تا 300 میلی‌متر است<ref> جعفری، عباس. '''''گیتا‌شناسی ایران.''''' ج2'''''، رود و رودنامه ایران.''''' چ2'''''،''''' تهران: 1379، گیتا‌شناسی، ص16و17.</ref>.		به دلیل کوهستانی بودن اغلب نقاط ایران، ارتفاع تأثیر مهمی در چگونگی آب و هوای این کشور داشته و غالب مناطق پرجمعیت ایران در مناطق مرتفع قرار دارند. براساس آمار و اطلاعات موجود، میانگین بارندگی سالانه بخش وسیعی از کشور کمتر از صد میلیمتر و متوسط آن برای سراسر کشور بین 250 تا 300 میلی‌متر است<ref> جعفری، عباس. '''''گیتا‌شناسی ایران.''''' ج2'''''، رود و رودنامه ایران.''''' چ2'''''،''''' تهران: 1379، گیتا‌شناسی، ص16و17.</ref>.
			[[پرونده:گلزار کلزا رامیان گلستان.jpg\|بندانگشتی\|یکی از زیباترین دشت های کشور ایران گلزار کلزا رامیان گلستان، قابل بازیابی از https://mstiran.com/]]
	ریزش‌های جوی در ارتفاعات کشور، برخی به صورت برف و برخی به صورت باران، منبع اصلی رودخانه‌هایی است که از کوهستان‌ها سرچشمه می‌گیرند. رودهای ایران را از نظر زهکشی به دوازده حوضه [[دریاچه خزر\|دریای خزر]] با رودهای متعددی چون [[سفید رود]]، هراز، گرگان و... ، حوضه [[خلیج فارس]] و دریای عمان با رودهای کارون (به عنوان تنها رود قابل کشتیرانی ایران)، کرخه، جّراحی، میناب، باهوکلات و... ، حوضه [[دریاچه ارومیه]] با رودهای زرینه رود، سیمینه رود و تلخه رود، حوضه [[دریاچه نمک]] با رودهای جاجرود، [[کرج]]، قمرود و...، حوضه [[اصفهان]] و سیرجان با رود [[زاینده رود]]، حوضه جازموریان با رودهای بمپور و هلیل رود، حوضه دریاچه نیریز با رود کُر، حوضه [[دشت کویر]] با رودهای کال شور، جاجرم و...، حوضه [[دشت کویر]] با رودهای جاجرم، حبله رود و... ، حوضه [[کویر لوت]] با رود تهرود، حوضه اردستان و [[یزد]] و [[کرمان]] با رود شور بافق، حوضه صحرای قره‌قوم با رودخانه‌های هریرود، کشف رود و جام رود، حوضه خاوری یا هامون با رودهای هیرمند و ما شکل، تقسیم شده‌اند<ref> همان. ص67-22.</ref>.		ریزش‌های جوی در ارتفاعات کشور، برخی به صورت برف و برخی به صورت باران، منبع اصلی رودخانه‌هایی است که از کوهستان‌ها سرچشمه می‌گیرند. رودهای ایران را از نظر زهکشی به دوازده حوضه [[دریاچه خزر\|دریای خزر]] با رودهای متعددی چون [[سفید رود]]، هراز، گرگان و... ، حوضه [[خلیج فارس]] و دریای عمان با رودهای کارون (به عنوان تنها رود قابل کشتیرانی ایران)، کرخه، جّراحی، میناب، باهوکلات و... ، حوضه [[دریاچه ارومیه]] با رودهای زرینه رود، سیمینه رود و تلخه رود، حوضه [[دریاچه نمک]] با رودهای جاجرود، [[کرج]]، قمرود و...، حوضه [[اصفهان]] و سیرجان با رود [[زاینده رود]]، حوضه جازموریان با رودهای بمپور و هلیل رود، حوضه دریاچه نیریز با رود کُر، حوضه [[دشت کویر]] با رودهای کال شور، جاجرم و...، حوضه [[دشت کویر]] با رودهای جاجرم، حبله رود و... ، حوضه [[کویر لوت]] با رود تهرود، حوضه اردستان و [[یزد]] و [[کرمان]] با رود شور بافق، حوضه صحرای قره‌قوم با رودخانه‌های هریرود، کشف رود و جام رود، حوضه خاوری یا هامون با رودهای هیرمند و ما شکل، تقسیم شده‌اند<ref> همان. ص67-22.</ref>.

خط ۳۸:		خط ۳۸:
	ایران طبق آخرین تقسیمات کشوری دارای 30 استان، 318 شهرستان، 154 بخش، 2366 دهستان و 970 شهر است و جمعیت آن در سرشماری 1375ش، تعداد 59893618 تن بوده<ref> '''''دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری و جدول مشخصات استان‌های کشور.''''' تهران: وزارت کشور، 1383.</ref> که طبق برآوردهای انجام گرفته به 68467440 تن در 1384ش رسیده است<ref> مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور بر اساس محدوده سال 1380'''''. تهران: 1382، مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص14.</ref>.		ایران طبق آخرین تقسیمات کشوری دارای 30 استان، 318 شهرستان، 154 بخش، 2366 دهستان و 970 شهر است و جمعیت آن در سرشماری 1375ش، تعداد 59893618 تن بوده<ref> '''''دفتر تقسیمات کشوری. نقشه و جدول تقسیمات کشوری و جدول مشخصات استان‌های کشور.''''' تهران: وزارت کشور، 1383.</ref> که طبق برآوردهای انجام گرفته به 68467440 تن در 1384ش رسیده است<ref> مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور بر اساس محدوده سال 1380'''''. تهران: 1382، مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، ص14.</ref>.

	سرزمین کنونی ایران، بخشی نسبتاً کوچک از امپراتوری بزرگی است که مرزهای شرقی آن به یونان و مصر و سواحل شرقی مدیترانه و مرزهای غربی آن به چین و هند متصل می‌شد<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس تاریخ ایران'''''. چ1، تهران: 1378، سازمان نقشه‌برداری کشور، ص30و31.</ref>. وسعت ایران، در قرن‌های مختلف و طی جنگ‌های متعدد داخلی و خارجی، دچار تغییراتی می‌شد. در قرن‌های اخیر، به هنگام پادشاهی آقامحمدخان ~~قاجار،~~ کشور ایران دارای مرزهای گسترده‌ای که قابل قیاس با گذشته خود بود، رسید<ref> '''''همان'''''. ص129.</ref>؛ امّا از آن پس در طول جنگ‌های ایران و روس و نیز در پی برخی قراردادهای تحمیلی مرزی، بخش‌های وسیعی از شمال و شرق کشور، از سرزمین‌ مادری جدا و به شکل کشورهایی با هویت‌های ساختگی درآمدند. جزیره بحرین در خلیج فارس آخرین قسمت جدا شده از خاک ایران است که به هنگام سلطنت محمدرضا پهلوی از ایران منتزع و به عنوان کشوری مستقل معرفی شد<ref>'''''همان'''''. ص130.</ref>.		سرزمین کنونی ایران، بخشی نسبتاً کوچک از امپراتوری بزرگی است که مرزهای شرقی آن به یونان و مصر و سواحل شرقی مدیترانه و مرزهای غربی آن به چین و هند متصل می‌شد<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''اطلس تاریخ ایران'''''. چ1، تهران: 1378، سازمان نقشه‌برداری کشور، ص30و31.</ref>. وسعت ایران، در قرن‌های مختلف و طی جنگ‌های متعدد داخلی و خارجی، دچار تغییراتی می‌شد. در قرن‌های اخیر، به هنگام پادشاهی [[آقا محمدخان قاجار\|آقامحمدخان قاجار]]، کشور ایران دارای مرزهای گسترده‌ای که قابل قیاس با گذشته خود بود، رسید<ref> '''''همان'''''. ص129.</ref>؛ امّا از آن پس در طول جنگ‌های ایران و روس و نیز در پی برخی قراردادهای تحمیلی مرزی، بخش‌های وسیعی از شمال و شرق کشور، از سرزمین‌ مادری جدا و به شکل کشورهایی با هویت‌های ساختگی درآمدند. جزیره بحرین در [[خلیج فارس]] آخرین قسمت جدا شده از خاک ایران است که به هنگام سلطنت [[محمدرضا شاه پهلوی\|محمدرضا پهلوی]] از ایران منتزع و به عنوان کشوری مستقل معرفی شد<ref>'''''همان'''''. ص130.</ref>.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

Maedeh: /* نیز نگاه کنید به */

2025-05-05T16:22:28Z

نیز نگاه کنید به

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۲۲
خط ۴۱:		خط ۴۱:

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
	~~[[دماوند]]~~

	[[زاگرس]]		* [[دماوند]]
			* [[زاگرس]]
	[[سبلان]]		* [[سبلان]]
			* [[دریاچه خزر\|دریای خزر]]
	[[دریاچه خزر\|دریای خزر]]		* [[دریاچه ارومیه\|دریاچه اورمیه]]
			* [[زاینده رود]]
	[[دریاچه ارومیه\|دریاچه اورمیه]]		* [[خلیج فارس]]
			* [[کویر لوت]]
	[[زاینده رود]]		* [[فلات پهناور ایران]]

	[[خلیج فارس]]

	[[کویر لوت]]

	[[فلات پهناور ایران]]

	== مآخذ ==		== مآخذ ==

Maedeh در ‏۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۲۲

2025-05-05T16:22:10Z

نمایش تغییرات

Maedeh در ‏۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۰۰

2025-05-05T16:00:04Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''ايران،''' كشور ايران با 195/648/1 كمـ وسعت در نيمة جنوبي منطقة معتدل شمالي، بين َ3 ْ25 تا َ47 ْ39 عرض شمالي و َ5 ْ44 تا َ18 ْ63 طول خاوري جاي دارد. گستردگي ويژة ايران از نظر طول و عرض جغرافيايي چشم اندازه‌هاي طبيعي گوناگوني را پديد آورده و تنوع اقليم نيز ب...» ایجاد کرد

2024-08-14T18:12:44Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''ايران،''' كشور ايران با 195/648/1 كمـ وسعت در نيمة جنوبي منطقة معتدل شمالي، بين َ3 ْ25 تا َ47 ْ39 عرض شمالي و َ5 ْ44 تا َ18 ْ63 طول خاوري جاي دارد. گستردگي ويژة ايران از نظر طول و عرض جغرافيايي چشم اندازه‌هاي طبيعي گوناگوني را پديد آورده و تنوع اقليم نيز ب...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''ايران،''' كشور ايران با 195/648/1 كمـ وسعت در نيمة جنوبي منطقة معتدل شمالي، بين َ3 ْ25 تا َ47 ْ39 عرض شمالي و َ5 ْ44 تا َ18 ْ63 طول خاوري جاي دارد. گستردگي ويژة ايران از نظر طول و عرض جغرافيايي چشم اندازه‌هاي طبيعي گوناگوني را پديد آورده و تنوع اقليم نيز بر تفاوت‌هاي مكاني پيكرة ناهموار ايران زمين افزوده است.1

ارتفاع ميانگين سرزمين ايران بيش از 1200 متر است. پست‌تري نقطة داخلي با ارتفاع 56 متر در چالة لوت و بلندترين قلة آن، دماوند با ارتفاع 5610 متر در ميان رشته كوه البرز قرار دارد. در كناره‌هاي جنوبي درياي خزر ارتفاع زمين 28 متر پائين‌تر از سطح درياي آزاد است.2

مساحت ايران حدود يك بيست و هفتم قارة آسيا و يك نودم وسعت خشكي‌هاي جهان است. اين كشور به لحاظ وسعت، هفدهمين كشور جهان است.3

كشور ايران در جنوب غربي آسيا و يا طبق تقسيم‌بندي استعماري (= اروپا محوري) در منطقة خاورميانه، بين بزرگ‌ترين درياچة جهان (خزر يا مازندران) و آب‌هاي آزاد خليج فارس و درياي عمان واقع است. از 8730 كمـ مرز سراسري، 4115 كمـ به خشكي، 1920 كمـ به رودخانه‌ها، باتلاق‌ها و درياچه‌هاي مرزي و 2700 كمـ به مرز آبي (دريايي) تعلق دارد كه از اين مقدار 655 كمـ به درياي خزر، 1260 كمـ به خليج فارس (از دهانة اروند رود تا بندرعباس) و 785 كمـ به درياي عمان (از بندرعباس تا خليج گواتر) اختصاص دارد. قطر بزرگ ايران از گوشة شمال غربي تا گوشة جنوب شرقي 2251 كمـ و قطر كوچك آن از گوشة شمال شرقي تا گوشة جنوب غربي، 1376 كمـ است.4 ايران يكي از كشورهاي زلزله‌خيز جهان است كه بيشتر سطح آن به لحاظ امكان وقوع زلزله در نواحي با خطر خيلي بالا، خطر بالا، خطر متوسط و خطر پائين قرار دارد.5

حدود 90 درصد از خاك ايران در گسترة فلاتي به همين نام واقع است. نيمي از سطح كشور را كوه‌ها، حدود 4/1 از مساحت ايران را هم صحراها و كويرها و 4/1 باقيمانده را اراضي قابل كشت، جنگل‌ها و مراتع تشكيل مي‌دهند.6 حدود 12 ميليون هكتار از اين مقدار براساس تصاوير ماهواره‌اي 1373ش به جنگل‌ها اختصاص دارد كه با توجه به اطلاعات آماري و شواهد تاريخي، از گذشته‌هاي دور و حتي دهه‌هاي قبل، پوشش گياهي ايران به ميزان گسترده‌اي از ميان رفته است.7

ايران، در مقايسه با ديگر كشورهاي جهان، سرزميني كوهستاني است. كوه‌هاي ايران از چهار قوس اصلي شمالي، زاگروس، خاوري و مركزي تشكيل يافته‌اند.

كوه‌هاي شمالي ايران كه بخشي از چين‌خوردگي‌هاي بزرگ آلپ و هيماليا است، به صورت رشتة طويلي از آذربايجان خاوري شروع شده و پس از گذر از كرانة جنوبي درياي خزر، در شمال خراسان به كوه‌هاي خاوري ايران مي‌پيوندد.

كوه‌هاي آذربايجان خاوري و البرز، دو واحد كوهستاني هستند كه در مجموعة كوه‌هاي شمالي ايران قرار دارند. سهند (3707 متر) و سبلان (4811 متر) دو قلة مرتفع در كوه‌هاي آذربايجان خاوري، دماوند (5610 متر)، تخت سليمان (4643 متر) و علم كوه (4850 متر) از قله‌هاي مرتفع البرز و بينالود

(3211 متر) در خراسان شمالي، از جمله كوه‌هاي مرتفع در كوه‌هاي شمالي ايران هستند.8

كوهستان زاگرس با شباهت به چين‌خوردگي‌هاي آلپي، قوس عظيمي است كه سراسر باختر، جنوب باختري و جنوب ايران را فرا گرفته و در شمال تنگة هرمز به كوه‌هاي مركزي و همچنين رشته كوه‌هاي بشاگرد كه بخش ديگري از كوه‌هاي جنوبي ايران است، مي‌پيوندد. طول رشته كوه زاگرس همراه با رشته كوه‌هاي آذربايجان غربي، 1700 كمـ است.9 دو واحد كوهستاني البرز و زاگرس چون ديوارة عظيمي مانع از حركت بادهاي باران‌آور شمالي و غربي به داخل فلات ايران مي‌شوند و لذا بيشتر نزولات جوي در دامنه‌هاي شمالي و غربي اين دو رشته كوه فرو مي‌ريزند. كوه‌هاي خاوري ايران كه به طور منفرد از شمال خراسان تا جنوب بلوچستان كشيده شده‌اند، در شمال خراسان به كوه‌هاي شمالي ايران متصل است و در جنوب به قوس مركزي ايران مي‌پيوندد. اين رشته كوه، از طريق كوه‌هاي مكران يا بشاگرد به كوه‌هاي زاگرس وصل مي‌شوند و ديوارة خاوري فلات ايران را به وجود مي‌آورند.

كوه‌هاي مركزي در امتداد قطر بزرگ ايران از شمال باختري به سوي جنوب خاوري كشيده شده‌اند. اين رشته كوه‌ها، از شمال باختري از طريق كوه‌هاي آذربايجان به قوس‌هاي شمالي و زاگرس متصل شده و از جنوب خاوري به كوه‌هاي زاگرس و كوه‌هاي خاوري ايران مي‌پيوندد.10

كشور ايران جزو مناطق خشك و نيمه خشك جهان محسوب مي‌گردد. اقليم خشك كه ميزان تبخير آن از بارندگي بيشتر بوده، حدود 3/2 سطح كشور را شامل مي‌گردد. اقليم معتدل كه حدود چهارصد هزار كيلومتر مربع از سطح كشور را شامل مي‌شود و نواحي پرجمعيت ايران را در بر مي‌گيرد.

به دليل كوهستاني بودن اغلب نقاط ايران، ارتفاع تأثير مهمي در چگونگي آب و هواي اين كشور داشته و غالب مناطق پرجمعيت ايران در مناطق مرتفع قرار دارند. براساس آمار و اطلاعات موجود، ميانگين بارندگي سالانة بخش وسيعي از كشور كمتر از صد ميليمتر و متوسط آن براي سراسر كشور بين 250 تا 300 ميلي‌متر است.11

ريزش‌هاي جوي در ارتفاعات كشور، برخي به صورت برف و برخي به صورت باران، منبع اصلي رودخانه‌هايي است كه از كوهستان‌ها سرچشمه مي‌گيرند. رودهاي ايران را از نظر زهكشي به دوازده '''حوضة درياي خزر''' با رودهاي متعددي چون سفيد رود، هراز، گرگان و... '''، حوضة خليج فارس و درياي عمان''' با رودهاي كارون (به عنوان تنها رود قابل كشتيراني ايران)، كرخه، جّراحي، ميناب، باهوكلات و... '''، حوضة درياچة اروميه''' با رودهاي زرينه رود، سيمينه رود و تلخه رود، '''حوضة درياچة نمك''' با رودهاي جاجرود، كرج، قمرود و...، '''حوضة اصفهان و سيرجان''' با رود زاينده رود، '''حوضة جازموريان''' با رودهاي بمپور و هليل رود، '''حوضة درياچة نيريز''' با رود كُر، '''حوضة دشت كوير''' با رودهاي كال شور، جاجرم و...، '''حوضة دشت كوير''' با رودهاي جاجرم، حبله رود و... ، '''حوضة كوير لوت''' با رود تهرود، '''حوضة اردستان و يزد و كرمان''' با رود شور بافق، '''حوضة صحراي قره‌قوم''' با رودخانه‌هاي هريرود، كشف رود و جام رود، '''حوضة خاوري يا هامون''' با رودهاي هيرمند و ما شكل، تقسيم شده‌اند.12

اين حوضه‌ها را در يك تقسيم‌بندي كلي‌تر به شش حوضة '''درياي خزر'''، '''درياچة اورميه'''، '''خليج فارس و درياي عمان'''، '''مركزي ايران و حوضة آبريز شرق''' و '''شمال شرق ايران''' نيز تقسيم كرده‌اند.13

افزون بر درياچه (دريا) خزر و اورميه به عنوان بزرگ‌ترين درياچه‌هاي قابل كشتيراني ايران، در فلات داخلي ايران درياچه‌هاي طبيعي دائمي، فصلي، با آب شيرين و يا با آب شور بسياري وجود دارد كه همراه با درياچه‌هاي مصنوعي (پشت سدها)، سطحي قابل توجه از كشور را پوشانده‌اند. بزرگ‌ترين اين درياچه‌ها عبارتند از: اورميه (دائمي- شور)، هامون صابري (فصلي- شور)، هامون پوزك (فصلي- شور)، هامون هيرمند (فصلي- شور)، هامون جازموريان (فصلي- شور)، بختگان (فصلي- شور)، طشك (فصلي- شور)، مهارلو (دائمي- شور)، پريشان يا فامور (دائمي- شور)، زريوار (دائمي- شيرين)، نئور (دائمي- شيرين)، گَهَر (دائمي- شيرين)، ولشت (دائمي- شيرين).14

بارندگي اندك و اقليم خشك و تغييرات آب و هوايي در ايران در ادوار مختلف زمين‌شناسي، موجب پيدايش كويرهاي متعددي در ايران شده است كه سطح وسيعي از كشور را پوشانده‌اند. دشت كوير و كوير لوت، بزرگ‌ترين آنهاست و كويرهاي ديگري نيز نظير كوير حاج علي‌قلي، لوت زنگي احمد، سيرجان، مهرگان، ميغان، نمك و... . در نقاط مختلف كشور به چشم مي‌خورند كه تعداد آن‌ها حدوداً به 60 مورد مي‌رسد.15

كشور ايران در مجموع با 15 كشور جهان داراي مرز مشترك زميني (7 كشور) و دريايي (8 كشور) است و از اين نظر به همراه چين و پس از جمهوري فدراتيو روسيه ركورددار تعداد همسايه جهان است.16

ايران با كشورهاي قزاقستان، روسيه، كويت، عربستان سعودي، بحرين، قطر و امارات متحدة عربي و عمان داراي مرز مشترك آبي است و با كشورهاي آذربايجان (767 كمـ)، ارمنستان (40 كمـ)، تركمنستان (1206 كمـ) از شمال، با كشورهاي افغانستان (945 كمـ) و پاكستان (978 كمـ) از شرق، با كشورهاي تركيه (486 كمـ) و عراق (1609 كمـ) از غرب، داراي مرز مشترك خاكي است.17

ايران طبق آخرين تقسيمات كشوري داراي 30 استان، 318 شهرستان، 154 بخش، 2366 دهستان و 970 شهر است و جمعيت آن در سرشماري 1375ش، تعداد 59893618 تن بوده18 كه طبق برآوردهاي انجام گرفته به 68467440 تن در 1384ش رسيده است.19

سرزمين كنوني ايران، بخشي نسبتاً كوچك از امپراتوري بزرگي است كه مرزهاي شرقي آن به يونان و مصر و سواحل شرقي مديترانه و مرزهاي غربي آن به چين و هند متصل مي‌شد.20 وسعت ايران، در قرن‌هاي مختلف و طي جنگ‌هاي متعدد داخلي و خارجي، دچار تغييراتي مي‌شد. در قرن‌هاي اخير، به هنگام پادشاهي آقامحمدخان قاجار، كشور ايران داراي مرزهاي گسترده‌اي كه قابل قياس با گذشتة خود بود، رسيد؛21 امّا از آن پس در طول جنگ‌هاي ايران و روس و نيز در پي برخي قراردادهاي تحميلي مرزي، بخش‌هاي وسيعي از شمال و شرق كشور، از سرزمين‌ مادري جدا و به شكل كشورهايي با هويت‌هاي ساختگي درآمدند. جزيرة بحرين در خليج فارس آخرين قسمت جدا شده از خاك ايران است كه به هنگام سلطنت محمدرضا پهلوي از ايران منتزع و به عنوان كشوري مستقل معرفي شد.22

'''مآخذ:'''

1. سازمان نقشه‌برداري كشور. '''''اطلس‌ زمين‌شناسي (اطلس ملي ايران).''''' چ1، تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور). ص1.

2. '''''همان'''''، ص1و2.

3. گيتاشناسي (واحد پژوهش و تأليف). '''''اطلس استان‌هاي ايران'''''. چ1، تهران: 1383، گيتاشناسي، ص18.

4. جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران'''''. ج3، '''''دايرةالمعارف جغرافيايي ايران'''''. چ1، تهران: 1379، گيتاشناسي، ص15.

5. منبع 1. ص45.

6. منبع 3. ص18.

7. حكيميان، كبري و غلامحسين تكميل‌همايون. '''''گزارش نهايي طرح پژوهشي «بررسي تغييرات قلمرو جنگل‌هاي شمال ايران در ادوار تاريخي».''''' تهران: 1376، مؤسسة جغرافيا (دانشگاه تهران)، ص1و21-16.

8. منبع 3. ص44و45.

9. جعفري، عباس. '''''گيتا‌شناسي ايران.''''' ج1، '''''كوهها و كوهنامة ايران.''''' چ2، تهران: 1379، گيتا‌شناسي، ص19.

10. '''''همان'''''. ص22-20.

11. جعفري، عباس. '''''گيتا‌شناسي ايران.''''' ج2'''''، رود و رودنامة ايران.''''' چ2'''''،''''' تهران: 1379، گيتا‌شناسي، ص16و17.

12. '''''همان'''''. ص67-22.

13. منبع 1. ص11.

14. '''''همان'''''. ص12.

15. كلينسلي، دانيل. '''''كويرهاي ايران'''''. ترجمة دكتر عباس پاشايي. چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح، ص328-312.

16. كريمي‌پور، يدالله. '''''مقدمه‌اي بر ايران و همسايگان'''''. چ1، تهران: 1380، دانشگاه تربيت معلم، ص23.

17. منبع 4. همانجا.

18. '''''دفتر تقسيمات كشوري. نقشه و جدول تقسيمات كشوري و جدول مشخصات استان‌هاي كشور.''''' تهران: وزارت كشور، 1383.

19. مركز آمار ايران. '''''بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور بر اساس محدودة سال 1380'''''. تهران: 1382، مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، ص14.

20. سازمان نقشه‌برداري كشور. '''''اطلس تاريخ ايران'''''. چ1، تهران: 1378، سازمان نقشه‌برداري كشور، ص30و31.

21. '''''همان'''''. ص129.

22. '''''همان'''''. ص130.

غلامحسین تکمیل همایون