https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%A9%D9%88%DA%86%DA%A9_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8Cکوچک خان جنگلی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T07:01:26Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D9%88%DA%86%DA%A9_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C&diff=8630&oldid=prevSamei در ۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۹2025-05-14T09:09:34Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:63263974.jpg|بندانگشتی|میرزا کوچک خان جنگلی، قابل بازیابی از [https://www.isna.ir/news/1403091006806/%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%DA%A9%D9%88%DA%86%DA%A9-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87%D8%B6%D8%AA-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84-%D9%88-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%84 https://www.isna.ir/news/1403091006806]]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''کوچک خان جنگلی''': میرزا یونس معروف به میرزا کوچک فرزند میرزا بزرگ رهبر نهضت جنگل.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''کوچک خان جنگلی''': میرزا یونس معروف به میرزا کوچک فرزند میرزا بزرگ رهبر نهضت جنگل.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>میرزا کوچک خان جنگلی در رشت (1297ق) متولد شد و تحصیلاتش را در آن شهر و مدرسه محمود تهران به پایان برد. نخستین حرکت سیاسی وی در جمع روحانیون مشروطهخواه بود و پس از آن با ستارخان همکاری داشت. در پی فتح [[استان تهران|تهران]] در جنگ با قوای محمدعلی شاه زخمی شد و به بعد از مداوا در بادکوبه، به تهران آمد<ref>میراحمدی، مریم، '''''پژوهشی در تاریخ معاصر ایران'''''، مشهد، آستان قدس، 1364، ص 21.</ref> و پس از چندی به قم تبعید شد. به دلیل کمکهای او به انقلابیون کرمانشاه به تهران بازگردانیده و در باغشاه زندانی شد پس از آن، با چند نفر از ملّیون که علاقمند به اتحاد اسلام بودند متفق شد که وحدت اسلامی، اعاده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطیت، </del>قطع ایادی اسبتداد و مبارزه با نیرنگ بازان را سرلوحه کارشان قرار دهند. این جمع دو دسته معتقد به مبارزه ملایم و مقاومت مسلحانه و میرزا جزو دسته دوم بود<ref>مدنی، جلالالدین، '''''تاریخ تحولات سیاسی و روابط خارجی ایران'''''، ج 2، قم، اسلامی، بیتا، صص 249- 243.</ref>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرزاعلی خان دیوسالار از مجاهدان مشروطه به مازندران رفت اما پس از جدایی از او به لاهیجان رفت و دکتر حشمت، حاجی احمد کسائی و سلطان داودخان و برادرش غلامرضاخان و احسان الله خان با او همراه شدند و به گرد او جمع شدند و کمیته اتحاد [[اسلام]] را در[[استان گیلان|گیلان]] به وجود آورند<ref>فخرائی، ابراهیم، '''''سردار جنگل'''''، تهران، جاویدان، 1357، ص 94.</ref>. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>میرزا کوچک خان جنگلی در رشت (1297ق) متولد شد و تحصیلاتش را در آن شهر و مدرسه محمود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>تهران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|تهران]] </ins>به پایان برد. نخستین حرکت سیاسی وی در جمع روحانیون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نهضت مشروطه|</ins>مشروطهخواه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بود و پس از آن با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ستارخان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>همکاری داشت. در پی فتح [[استان تهران|تهران]] در جنگ با قوای محمدعلی شاه زخمی شد و به بعد از مداوا در بادکوبه، به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>تهران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|تهران]] </ins>آمد<ref>میراحمدی، مریم، '''''پژوهشی در تاریخ معاصر ایران'''''، مشهد، آستان قدس، 1364، ص 21.</ref> و پس از چندی به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>قم<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تبعید شد. به دلیل کمکهای او به انقلابیون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کرمانشاه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان تهران|</ins>تهران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بازگردانیده و در باغشاه زندانی شد پس از آن، با چند نفر از ملّیون که علاقمند به اتحاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسلام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بودند متفق شد که وحدت اسلامی، اعاده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نهضت مشروطه|مشروطیت]]، </ins>قطع ایادی اسبتداد و مبارزه با نیرنگ بازان را سرلوحه کارشان قرار دهند. این جمع دو دسته معتقد به مبارزه ملایم و مقاومت مسلحانه و میرزا جزو دسته دوم بود<ref>مدنی، جلالالدین، '''''تاریخ تحولات سیاسی و روابط خارجی ایران'''''، ج 2، قم، اسلامی، بیتا، صص 249- 243.</ref>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روزنامه جنگل نیز که ناشر افکار نهضت بود توسط حسین کمالی افکار نهضت را نشر میداد. آلمانها و عثمانیان (متحدین) در ابتدا از او در برابر روسیه حمایت کردند. میرزا مدتی نیز با نیروهای انگلیس برای راندن نیروهای بلشویک از گیلان همکاری کرد و سپس خود با احسان الله </del>خان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به حکومت انقلابی گیلان پیوست و چون بلشویکها </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوای قزاق و انگلیس شکست خوردند </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انزلی عقب نشست. میرزا در پسیخان ناحیه </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جنگلهای شمال کمین گرفت و علیه دولت مرکزی قیام کرد<ref>آوری، پیتر، '''''تاریخ معاصر ایران'''''، ج 1، ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران، عطایی، 1373، صص 412 و 411.</ref>. هرج و مرج سیاسی اواخر سال 1338ق و اوایل 1339ق/ فروردین تا دیماه 1299ه. ش/ 1920م حکومت مرکزی در گسترش قیام جنگل بسیار مؤثر افتاد. سیدضیاء که وارث پیمان مودت با شوروی شد با کسب اطمینان </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طرف شوروی تصمیم </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">براندازی نهضت جنگل گرفت<ref> هوشنگ مهدوی، عبدالرضا، '''''تاریخ روابط خارجی ایران'''''، تهران، امیرکبیر، 1375، ص 369.</ref>. اما در عملیاتهای دوره قوامالسلطه نیروی جنگل در مازندران </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به رهبری احسانالله خان در تنکابن از قوای دولتی شکست خورد </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرزا </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خالو قربان نیز که به کمک او شتافتند شکست خوردند. اختلافهای آنان موجب جداییشان از یکدیگر شد. </del>احسان الله خان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به باکو گریخت و خالوقربان از میرزا جدا شد </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حیدرعمواوغلی </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دست میرزا به قتل رسید و میرزا در (مهر ماه 1300ه. ش/ 1921م) به جنگل پناه برد. کابینه [[احمد قوام السلطنه|قوامالسلطنه]] در مجلس دچار تشنج شد </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سردار سپه (</del>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رضا شاه پهلوی|رضاخان</del>]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) شخصاً کار جنگل </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دنبال کرد. سعدالله خان حکمران </del>[[استان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مازندران</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مازندران</del>]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز طبق که </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احمدشاه برای تصفیه جنگل داده بود در صدد تسلیم میرزا برآمد</del><ref><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شمیم، علی اصغر، </del>'''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران در دوره سلطنت قاجار'''''، تهران، مدبّر، 1378، ص 622.</ref>. میرزا که تسلیم شدن به دولت ایران و فرار به شوروی را نمیپذیرفت سرانجام در پی مقاومت در برابر رضاخان بعد از تسلیم شدن خالو قربان، با یک نفر آلمانی که از دوستان صمیمی بود در گردنه بین طالش و خلخال از سرما هلاک گردید<ref> لنچوفسکی، گئورگ، '''''رقابت روسیه و غرب در ایران</del>'''''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه اسماعیل راشین، </del>تهران، جاویدان، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1356، </del>ص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">96.</ref>. (آذرماه 1300ه. ش/ 1921م) نهضت جنگل از نظر مالی متکی به منطقه بود و گاهی با کمکهای طرفداران و گاهی مصادره اموال خوانین و عوارض کالا به میزان یکدهم تأمین میشد. تعدادی از عناصر خارجی نیز با آنان همکاری میکردند. رئیس مدرسه نظام یک آلمانی به نام ویلیامفن پاشن بود و چند اتریشی به نامهای استریخ، اشنایدر و والتریخ به آنان آموزش نظامی میدادند. تغییرات سیاسی در شوروی و حکومت مرکزی ایران، اختلاف نظر بین سران جنگل و تغییر سیاست انگلستان از مهمترین عوامل سرنگونی نهضت جنگل بود<ref>فوران، جان، '''''مقاومت شکننده'''''، ترجمه احمد تدین، تهران، رسا، 1378، 298</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del></ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرزاعلی </ins>خان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیوسالار </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجاهدان [[نهضت مشروطه|مشروطه]] </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مازندران رفت اما پس </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جدایی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">او </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لاهیجان رفت و دکتر حشمت، حاجی احمد کسائی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلطان داودخان </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برادرش غلامرضاخان </ins>و احسان الله خان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با او همراه شدند </ins>و به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرد او جمع شدند </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کمیته اتحاد </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلام</ins>]] را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در</ins>[[استان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گیلان</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گیلان</ins>]] به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وجود آورند</ins><ref><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فخرائی، ابراهیم، </ins>'''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سردار جنگل</ins>'''''، تهران، جاویدان، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1357، </ins>ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">94</ins>.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نیز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نگاه کنید </del>به</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روزنامه جنگل </ins>نیز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که ناشر افکار نهضت بود توسط حسین کمالی افکار نهضت را نشر میداد. آلمانها و عثمانیان (متحدین) در ابتدا از او در برابر روسیه حمایت کردند. میرزا مدتی نیز با نیروهای انگلیس برای راندن نیروهای بلشویک از [[استان گیلان|گیلان]] همکاری کرد و سپس خود با احسان الله خان به حکومت انقلابی [[استان گیلان|گیلان]] پیوست و چون بلشویکها از قوای قزاق و انگلیس شکست خوردند </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انزلی عقب نشست. میرزا در پسیخان ناحیه از جنگلهای شمال کمین گرفت و علیه دولت مرکزی قیام کرد<ref>آوری، پیتر، '''''تاریخ معاصر ایران'''''، ج 1، ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران، عطایی، 1373، صص 412 و 411.</ref>. هرج و مرج سیاسی اواخر سال 1338ق و اوایل 1339ق/ فروردین تا دیماه 1299ه. ش/ 1920م حکومت مرکزی در گسترش قیام جنگل بسیار مؤثر افتاد. </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیدضیاء که وارث پیمان مودت با شوروی شد با کسب اطمینان از طرف شوروی تصمیم به براندازی نهضت جنگل گرفت<ref> هوشنگ مهدوی، عبدالرضا، '''''تاریخ روابط خارجی ایران'''''، تهران، امیرکبیر، 1375، ص 369.</ref>. اما در عملیاتهای دوره قوامالسلطه نیروی جنگل در مازندران و به رهبری احسانالله خان در تنکابن از قوای دولتی شکست خورد و میرزا و خالو قربان نیز که به کمک او شتافتند شکست خوردند. اختلافهای آنان موجب جداییشان از یکدیگر شد. احسان الله خان به باکو گریخت و خالوقربان از میرزا جدا شد و حیدرعمواوغلی به دست میرزا به قتل رسید و میرزا در (مهر ماه 1300ه. ش/ 1921م) به جنگل پناه برد. کابینه [[احمد قوام السلطنه|قوامالسلطنه]] در مجلس دچار تشنج شد و سردار سپه ([[رضا شاه پهلوی|رضاخان]]) شخصاً کار جنگل را دنبال کرد.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سعدالله خان حکمران [[استان مازندران|مازندران]] نیز طبق که به احمدشاه برای تصفیه جنگل داده بود در صدد تسلیم میرزا برآمد<ref>شمیم، علی اصغر، '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''، تهران، مدبّر، 1378، ص 622.</ref>. میرزا که تسلیم شدن به دولت ایران و فرار به شوروی را نمیپذیرفت سرانجام در پی مقاومت در برابر رضاخان بعد از تسلیم شدن خالو قربان، با یک نفر آلمانی که از دوستان صمیمی بود در گردنه بین طالش و خلخال از سرما هلاک گردید<ref> لنچوفسکی، گئورگ، '''''رقابت روسیه و غرب در ایران'''''، ترجمه اسماعیل راشین، تهران، جاویدان، 1356، ص 96.</ref>. (آذرماه 1300ه. ش/ 1921م) نهضت جنگل از نظر مالی متکی به منطقه بود و گاهی با کمکهای طرفداران و گاهی مصادره اموال خوانین و عوارض کالا به میزان یکدهم تأمین میشد. تعدادی از عناصر خارجی نیز با آنان همکاری میکردند. رئیس مدرسه نظام یک آلمانی به نام ویلیامفن پاشن بود و چند اتریشی به نامهای استریخ، اشنایدر و والتریخ به آنان آموزش نظامی میدادند. تغییرات سیاسی در شوروی و حکومت مرکزی [[کشور ایران|ایران]]، اختلاف نظر بین سران جنگل و تغییر سیاست انگلستان از مهمترین عوامل سرنگونی نهضت جنگل بود<ref>فوران، جان، '''''مقاومت شکننده'''''، ترجمه احمد تدین، تهران، رسا، 1378، 298. </ref>.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[نهضت مشروطه]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[استان گیلان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ستارخان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</del>مآخذ<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:'''''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </ins>مآخذ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1- میراحمدی، مریم، '''''پژوهشی در تاریخ معاصر ایران'''''، مشهد، آستان قدس، 1364، ص 21.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2- مدنی، جلالالدین، '''''تاریخ تحولات سیاسی و روابط خارجی ایران'''''، ج 2، قم، اسلامی، بیتا، صص 249- 243.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3- فخرائی، ابراهیم، '''''سردار جنگل'''''، تهران، جاویدان، 1357، ص 94.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4- آوری، پیتر، '''''تاریخ معاصر ایران'''''، ج 1، ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران، عطایی، 1373، صص 412 و 411.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5- هوشنگ مهدوی، عبدالرضا، '''''تاریخ روابط خارجی ایران'''''، تهران، امیرکبیر، 1375، ص 369.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6- شمیم، علی اصغر، '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''، تهران، مدبّر، 1378، ص 622.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7- لنچوفسکی، گئورگ، '''''رقابت روسیه و غرب در ایران'''''، ترجمه اسماعیل راشین، تهران، جاویدان، 1356، ص 96.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8- فوران، جان، '''''مقاومت شکننده'''''</del>، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه احمد تدین، تهران، رسا، 1378، 298. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]</ins>،</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کورش صالحی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کورش صالحی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]</ins></div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D9%88%DA%86%DA%A9_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C&diff=8622&oldid=prevSamei در ۱۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۳2025-05-14T09:03:02Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D9%88%DA%86%DA%A9_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C&diff=8622&oldid=5992">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D9%88%DA%86%DA%A9_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C&diff=5992&oldid=prevSamei در ۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۴۵2025-05-04T22:45:31Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۴۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''كوچك خان جنگلي''': ميرزا يونس معروف به ميرزا كوچك فرزند ميرزا بزرگ رهبر نهضت جنگل.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''كوچك خان جنگلي''': ميرزا يونس معروف به ميرزا كوچك فرزند ميرزا بزرگ رهبر نهضت جنگل.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ميرزا كوچك خان جنگلي در رشت (1297ق) متولد شد و تحصيلاتش را در آن شهر و مدرسه محمود تهران به پايان برد. نخستين حركت سياسي وي در جمع روحانيون مشروطهخواه بود و پس از آن با ستارخان همكاري داشت. در پي فتح تهران در جنگ با قواي محمدعلي شاه زخمي شد و به بعد از مداوا در بادكوبه، به تهران آمد<sup>1</sup> و پس از چندي به قم تبعيد شد. به دليل كمكهاي او به انقلابيون كرمانشاه به تهران بازگردانيده و در باغشاه زنداني شد پس از آن، با چند نفر از ملّيون كه علاقمند به اتحاد اسلام بودند متفق شد كه وحدت اسلامي، اعاده مشروطيت، قطع ايادي اسبتداد و مبارزه با نيرنگ بازان را سرلوحه كارشان قرار دهند. اين جمع دو دسته معتقد به مبارزه ملايم و مقاومت مسلحانه و ميرزا جزو دسته دوم بود.<sup>2</sup> ميرزاعلي خان ديوسالار از مجاهدان مشروطه به مازندران رفت اما پس از جدايي از او به لاهيجان رفت و دكتر حشمت، حاجي احمد كسائي و سلطان داودخان و برادرش غلامرضاخان و احسان الله خان با او همراه شدند و به گرد او جمع شدند و كميته اتحاد اسلام را درگيلان به وجود آورند.<sup>3</sup> روزنامه جنگل نيز كه ناشر افكار نهضت بود توسط حسين كمالي افكار نهضت را نشر ميداد. آلمانها و عثمانيان (متحدين) در ابتدا از او در برابر روسيه حمايت كردند. ميرزا مدتي نيز با نيروهاي انگليس براي راندن نيروهاي بلشويك از گيلان همكاري كرد و سپس خود با احسان الله خان به حكومت انقلابي گيلان پيوست و چون بلشويكها از قواي قزاق و انگليس شكست خوردند به انزلي عقب نشست. ميرزا در پسيخان ناحيه از جنگلهاي شمال كمين گرفت و عليه دولت مركزي قيام كرد.<sup>4</sup> هرج و مرج سياسي اواخر سال 1338ق و اوايل 1339ق/ فروردين تا ديماه 1299ه. ش/ 1920م حكومت مركزي در گسترش قيام جنگل بسيار مؤثر افتاد. سيدضياء كه وارث پيمان مودت با شوروي شد با كسب اطمينان از طرف شوروي تصميم به براندازي نهضت جنگل گرفت.<sup>5</sup> اما در عملياتهاي دوره قوامالسلطه نيروي جنگل در مازندران و به رهبري احسانالله خان در تنكابن از قواي دولتي شكست خورد و ميرزا و خالو قربان نيز كه به كمك او شتافتند شكست خوردند. اختلافهاي آنان موجب جداييشان از يكديگر شد. احسان الله خان به باكو گريخت و خالوقربان از ميرزا جدا شد و حيدرعمواوغلي به دست ميرزا به قتل رسيد و ميرزا در (مهر ماه 1300ه. ش/ 1921م) به جنگل پناه برد. كابينه قوامالسلطنه در مجلس دچار تشنج شد و سردار سپه (رضاخان) شخصاً كار جنگل را دنبال كرد. سعدالله خان حكمران مازندران نيز طبق كه به احمدشاه براي تصفية جنگل داده بود در صدد تسليم ميرزا برآمد.<sup>6</sup> ميرزا كه تسليم شدن به دولت ايران و فرار به شوروي را نميپذيرفت سرانجام در پي مقاومت در برابر رضاخان بعد از تسليم شدن خالو قربان، با يك نفر آلماني كه از دوستان صميمي بود در گردنه بين طالش و خلخال از سرما هلاك گرديد.<sup>7</sup> (آذرماه 1300ه. ش/ 1921م) نهضت جنگل از نظر مالي متكي به منطقه بود و گاهي با كمكهاي طرفداران و گاهي مصادره اموال خوانين و عوارض كالا به ميزان يكدهم تأمين ميشد. تعدادي از عناصر خارجي نيز با آنان همكاري ميكردند. رئيس مدرسه نظام يك آلماني به نام ويليامفن پاشن بود و چند اتريشي به نامهاي استريخ، اشنايدر و والتريخ به آنان آموزش نظامي ميدادند. تغييرات سياسي در شوروي و حكومت مركزي ايران، اختلاف نظر بين سران جنگل و تغيير سياست انگلستان از مهمترين عوامل سرنگوني نهضت جنگل بود.<sup>8</sup> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ميرزا كوچك خان جنگلي در رشت (1297ق) متولد شد و تحصيلاتش را در آن شهر و مدرسه محمود تهران به پايان برد. نخستين حركت سياسي وي در جمع روحانيون مشروطهخواه بود و پس از آن با ستارخان همكاري داشت. در پي فتح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>تهران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|تهران]] </ins>در جنگ با قواي محمدعلي شاه زخمي شد و به بعد از مداوا در بادكوبه، به تهران آمد<sup>1</sup> و پس از چندي به قم تبعيد شد. به دليل كمكهاي او به انقلابيون كرمانشاه به تهران بازگردانيده و در باغشاه زنداني شد پس از آن، با چند نفر از ملّيون كه علاقمند به اتحاد اسلام بودند متفق شد كه وحدت اسلامي، اعاده مشروطيت، قطع ايادي اسبتداد و مبارزه با نيرنگ بازان را سرلوحه كارشان قرار دهند. اين جمع دو دسته معتقد به مبارزه ملايم و مقاومت مسلحانه و ميرزا جزو دسته دوم بود.<sup>2</sup> ميرزاعلي خان ديوسالار از مجاهدان مشروطه به مازندران رفت اما پس از جدايي از او به لاهيجان رفت و دكتر حشمت، حاجي احمد كسائي و سلطان داودخان و برادرش غلامرضاخان و احسان الله خان با او همراه شدند و به گرد او جمع شدند و كميته اتحاد اسلام را درگيلان به وجود آورند.<sup>3</sup> روزنامه جنگل نيز كه ناشر افكار نهضت بود توسط حسين كمالي افكار نهضت را نشر ميداد. آلمانها و عثمانيان (متحدين) در ابتدا از او در برابر روسيه حمايت كردند. ميرزا مدتي نيز با نيروهاي انگليس براي راندن نيروهاي بلشويك از گيلان همكاري كرد و سپس خود با احسان الله خان به حكومت انقلابي گيلان پيوست و چون بلشويكها از قواي قزاق و انگليس شكست خوردند به انزلي عقب نشست. ميرزا در پسيخان ناحيه از جنگلهاي شمال كمين گرفت و عليه دولت مركزي قيام كرد.<sup>4</sup> هرج و مرج سياسي اواخر سال 1338ق و اوايل 1339ق/ فروردين تا ديماه 1299ه. ش/ 1920م حكومت مركزي در گسترش قيام جنگل بسيار مؤثر افتاد. سيدضياء كه وارث پيمان مودت با شوروي شد با كسب اطمينان از طرف شوروي تصميم به براندازي نهضت جنگل گرفت.<sup>5</sup> اما در عملياتهاي دوره قوامالسلطه نيروي جنگل در مازندران و به رهبري احسانالله خان در تنكابن از قواي دولتي شكست خورد و ميرزا و خالو قربان نيز كه به كمك او شتافتند شكست خوردند. اختلافهاي آنان موجب جداييشان از يكديگر شد. احسان الله خان به باكو گريخت و خالوقربان از ميرزا جدا شد و حيدرعمواوغلي به دست ميرزا به قتل رسيد و ميرزا در (مهر ماه 1300ه. ش/ 1921م) به جنگل پناه برد. كابينه قوامالسلطنه در مجلس دچار تشنج شد و سردار سپه (رضاخان) شخصاً كار جنگل را دنبال كرد. سعدالله خان حكمران مازندران نيز طبق كه به احمدشاه براي تصفية جنگل داده بود در صدد تسليم ميرزا برآمد.<sup>6</sup> ميرزا كه تسليم شدن به دولت ايران و فرار به شوروي را نميپذيرفت سرانجام در پي مقاومت در برابر رضاخان بعد از تسليم شدن خالو قربان، با يك نفر آلماني كه از دوستان صميمي بود در گردنه بين طالش و خلخال از سرما هلاك گرديد.<sup>7</sup> (آذرماه 1300ه. ش/ 1921م) نهضت جنگل از نظر مالي متكي به منطقه بود و گاهي با كمكهاي طرفداران و گاهي مصادره اموال خوانين و عوارض كالا به ميزان يكدهم تأمين ميشد. تعدادي از عناصر خارجي نيز با آنان همكاري ميكردند. رئيس مدرسه نظام يك آلماني به نام ويليامفن پاشن بود و چند اتريشي به نامهاي استريخ، اشنايدر و والتريخ به آنان آموزش نظامي ميدادند. تغييرات سياسي در شوروي و حكومت مركزي ايران، اختلاف نظر بين سران جنگل و تغيير سياست انگلستان از مهمترين عوامل سرنگوني نهضت جنگل بود.<sup>8</sup> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%A9%D9%88%DA%86%DA%A9_%D8%AE%D8%A7%D9%86_%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84%DB%8C&diff=843&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''كوچك خان جنگلي''': ميرزا يونس معروف به ميرزا كوچك فرزند ميرزا بزرگ رهبر نهضت جنگل. ميرزا كوچك خان جنگلي در رشت (1297ق) متولد شد و تحصيلاتش را در آن شهر و مدرسه محمود تهران به پايان برد. نخستين حركت سياسي وي در جمع روحانيون مشروطهخواه بود و پس از...» ایجاد کرد2024-08-13T19:31:06Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''كوچك خان جنگلي''': ميرزا يونس معروف به ميرزا كوچك فرزند ميرزا بزرگ رهبر نهضت جنگل. ميرزا كوچك خان جنگلي در رشت (1297ق) متولد شد و تحصيلاتش را در آن شهر و مدرسه محمود تهران به پايان برد. نخستين حركت سياسي وي در جمع روحانيون مشروطهخواه بود و پس از...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''كوچك خان جنگلي''': ميرزا يونس معروف به ميرزا كوچك فرزند ميرزا بزرگ رهبر نهضت جنگل.<br />
<br />
ميرزا كوچك خان جنگلي در رشت (1297ق) متولد شد و تحصيلاتش را در آن شهر و مدرسه محمود تهران به پايان برد. نخستين حركت سياسي وي در جمع روحانيون مشروطهخواه بود و پس از آن با ستارخان همكاري داشت. در پي فتح تهران در جنگ با قواي محمدعلي شاه زخمي شد و به بعد از مداوا در بادكوبه، به تهران آمد<sup>1</sup> و پس از چندي به قم تبعيد شد. به دليل كمكهاي او به انقلابيون كرمانشاه به تهران بازگردانيده و در باغشاه زنداني شد پس از آن، با چند نفر از ملّيون كه علاقمند به اتحاد اسلام بودند متفق شد كه وحدت اسلامي، اعاده مشروطيت، قطع ايادي اسبتداد و مبارزه با نيرنگ بازان را سرلوحه كارشان قرار دهند. اين جمع دو دسته معتقد به مبارزه ملايم و مقاومت مسلحانه و ميرزا جزو دسته دوم بود.<sup>2</sup> ميرزاعلي خان ديوسالار از مجاهدان مشروطه به مازندران رفت اما پس از جدايي از او به لاهيجان رفت و دكتر حشمت، حاجي احمد كسائي و سلطان داودخان و برادرش غلامرضاخان و احسان الله خان با او همراه شدند و به گرد او جمع شدند و كميته اتحاد اسلام را درگيلان به وجود آورند.<sup>3</sup> روزنامه جنگل نيز كه ناشر افكار نهضت بود توسط حسين كمالي افكار نهضت را نشر ميداد. آلمانها و عثمانيان (متحدين) در ابتدا از او در برابر روسيه حمايت كردند. ميرزا مدتي نيز با نيروهاي انگليس براي راندن نيروهاي بلشويك از گيلان همكاري كرد و سپس خود با احسان الله خان به حكومت انقلابي گيلان پيوست و چون بلشويكها از قواي قزاق و انگليس شكست خوردند به انزلي عقب نشست. ميرزا در پسيخان ناحيه از جنگلهاي شمال كمين گرفت و عليه دولت مركزي قيام كرد.<sup>4</sup> هرج و مرج سياسي اواخر سال 1338ق و اوايل 1339ق/ فروردين تا ديماه 1299ه. ش/ 1920م حكومت مركزي در گسترش قيام جنگل بسيار مؤثر افتاد. سيدضياء كه وارث پيمان مودت با شوروي شد با كسب اطمينان از طرف شوروي تصميم به براندازي نهضت جنگل گرفت.<sup>5</sup> اما در عملياتهاي دوره قوامالسلطه نيروي جنگل در مازندران و به رهبري احسانالله خان در تنكابن از قواي دولتي شكست خورد و ميرزا و خالو قربان نيز كه به كمك او شتافتند شكست خوردند. اختلافهاي آنان موجب جداييشان از يكديگر شد. احسان الله خان به باكو گريخت و خالوقربان از ميرزا جدا شد و حيدرعمواوغلي به دست ميرزا به قتل رسيد و ميرزا در (مهر ماه 1300ه. ش/ 1921م) به جنگل پناه برد. كابينه قوامالسلطنه در مجلس دچار تشنج شد و سردار سپه (رضاخان) شخصاً كار جنگل را دنبال كرد. سعدالله خان حكمران مازندران نيز طبق كه به احمدشاه براي تصفية جنگل داده بود در صدد تسليم ميرزا برآمد.<sup>6</sup> ميرزا كه تسليم شدن به دولت ايران و فرار به شوروي را نميپذيرفت سرانجام در پي مقاومت در برابر رضاخان بعد از تسليم شدن خالو قربان، با يك نفر آلماني كه از دوستان صميمي بود در گردنه بين طالش و خلخال از سرما هلاك گرديد.<sup>7</sup> (آذرماه 1300ه. ش/ 1921م) نهضت جنگل از نظر مالي متكي به منطقه بود و گاهي با كمكهاي طرفداران و گاهي مصادره اموال خوانين و عوارض كالا به ميزان يكدهم تأمين ميشد. تعدادي از عناصر خارجي نيز با آنان همكاري ميكردند. رئيس مدرسه نظام يك آلماني به نام ويليامفن پاشن بود و چند اتريشي به نامهاي استريخ، اشنايدر و والتريخ به آنان آموزش نظامي ميدادند. تغييرات سياسي در شوروي و حكومت مركزي ايران، اختلاف نظر بين سران جنگل و تغيير سياست انگلستان از مهمترين عوامل سرنگوني نهضت جنگل بود.<sup>8</sup> <br />
<br />
<br />
<br />
<br />
'''''مآخذ:'''''<br />
<br />
1- ميراحمدي، مريم، '''''پژوهشي در تاريخ معاصر ايران'''''، مشهد، آستان قدس، 1364، ص 21.<br />
<br />
2- مدني، جلالالدين، '''''تاريخ تحولات سياسي و روابط خارجي ايران'''''، ج 2، قم، اسلامي، بيتا، صص 249- 243.<br />
<br />
3- فخرائي، ابراهيم، '''''سردار جنگل'''''، تهران، جاويدان، 1357، ص 94.<br />
<br />
4- آوري، پيتر، '''''تاريخ معاصر ايران'''''، ج 1، ترجمه محمد رفيعي مهرآبادي، تهران، عطايي، 1373، صص 412 و 411.<br />
<br />
5- هوشنگ مهدوي، عبدالرضا، '''''تاريخ روابط خارجي ايران'''''، تهران، اميركبير، 1375، ص 369.<br />
<br />
6- شميم، علي اصغر، '''''ايران در دوره سلطنت قاجار'''''، تهران، مدبّر، 1378، ص 622.<br />
<br />
7- لنچوفسكي، گئورگ، '''''رقابت روسيه و غرب در ايران'''''، ترجمه اسماعيل راشين، تهران، جاويدان، 1356، ص 96.<br />
<br />
8- فوران، جان، '''''مقاومت شكننده'''''، ترجمه احمد تدين، تهران، رسا، 1378، 298. <br />
<br />
کورش صالحی</div>Samei