کویرهای ایران - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۵۷

2025-05-12T04:57:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۵۷
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:کویرها.jpg\|بندانگشتی\|[[کویر لوت]] ، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]		[[پرونده:کویرها.jpg\|بندانگشتی\|[[کویر لوت]] ، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]
	کویرهای ~~ایران،به~~ طور کلی تمام صفحات داخلی و همچنین بسیاری از چاله‌های بین کوهستانی را فرا گرفته است<ref>کلینسکی، دانیل. '''''کویرهای ایران'''''. ترجمه و تنظیم: دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص15.</ref>.		کویرهای ایران، به طور کلی تمام صفحات داخلی و همچنین بسیاری از چاله‌های بین کوهستانی را فرا گرفته است<ref>کلینسکی، دانیل. '''''کویرهای ایران'''''. ترجمه و تنظیم: دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص15.</ref>.

	[[دشت کویر]] به مساحت 97945 کم در مرکز خاوری [[کشور ایران\|ایران]] و در استان‌های [[استان سمنان\|سمنان]]، [[استان اصفهان\|اصفهان]]، [[یزد]] و خراسان واقع شده، درازای آن 675 کم، عرض آن (از شمال به جنوب) 100 تا 300 کم و میزان بارندگی سالانه حدود 100 میلی‌متر و اختلاف دمای شب و روز آن در طول سال بین صفر و 70 درجه سانتی‌گراد است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتا‌شناسی ایران.''''' ج3'''''، ~~دایرهالمعارف~~ جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: 1379، گیتا‌شناسی، ص537.</ref>.		[[دشت کویر]] به مساحت 97945 کم در مرکز خاوری [[کشور ایران\|ایران]] و در استان‌های [[استان سمنان\|سمنان]]، [[استان اصفهان\|اصفهان]]، [[یزد]] و خراسان واقع شده، درازای آن 675 کم، عرض آن (از شمال به جنوب) 100 تا 300 کم و میزان بارندگی سالانه حدود 100 میلی‌متر و اختلاف دمای شب و روز آن در طول سال بین صفر و 70 درجه سانتی‌گراد است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتا‌شناسی ایران.''''' ج3'''''، دایره المعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: 1379، گیتا‌شناسی، ص537.</ref>.

	دومین کویر ایران به لحاظ گستردگی [[کویر لوت]] به مساحت 95800 کم است که بین استان‌های خراسان و [[کرمان]] و [[یزد]] قرار دارد و یکی از خشک‌ترین و گرم‌ترین بیابان‌های جهان است. درازای این کویر از شمال باختری تا جنوب خاوری حداکثر 700 کیلومتر، و پهنای آن بین 50 تا 150 کم است. [[کویر لوت]] را ظاهراً به لوت شمالی و لوت جنوبی می‌توان تقسیم کرد. لوت شمالی از حوالی طبس شروع و از طریق تنگه‌ای در جنوب رباط‌خان به [[دشت کویر]] متصل می‌شود و لوت جنوبی به کوهپایه‌های سیستان و بلوچستان، در خاور و رشته‌ کوه‌های جبال ‌بازر و پلوار و جوپار در استان [[کرمان]] خاتمه می‌یابد<ref>'''''~~همان~~'''''. ص1056.</ref>. مجموعه [[کویر لوت]] و [[دشت کویر]] پهنه وسیعی از سرزمین [[کشور ایران\|ایران]] را به خود اختصاص داده و به گفته الفونس گابریل:		دومین کویر [[کشور ایران\|ایران]] به لحاظ گستردگی [[کویر لوت]] به مساحت 95800 کم است که بین استان‌های خراسان و [[کرمان]] و [[یزد]] قرار دارد و یکی از خشک‌ترین و گرم‌ترین بیابان‌های جهان است. درازای این کویر از شمال باختری تا جنوب خاوری حداکثر 700 کیلومتر، و پهنای آن بین 50 تا 150 کم است. [[کویر لوت]] را ظاهراً به لوت شمالی و لوت جنوبی می‌توان تقسیم کرد. لوت شمالی از حوالی طبس شروع و از طریق تنگه‌ای در جنوب رباط‌خان به [[دشت کویر]] متصل می‌شود و لوت جنوبی به کوهپایه‌های سیستان و بلوچستان، در خاور و رشته‌ کوه‌های جبال ‌بازر و پلوار و جوپار در استان [[کرمان]] خاتمه می‌یابد<ref>جعفری، عباس. '''''گیتا‌شناسی ایران. ج3، دایره المعارف جغرافیایی ایران.''''' چ1. تهران: 1379، گیتا‌شناسی، ص537'''''.''''' ص1056.</ref>. مجموعه [[کویر لوت]] و [[دشت کویر]] پهنه وسیعی از سرزمین [[کشور ایران\|ایران]] را به خود اختصاص داده و به گفته الفونس گابریل:<blockquote>«تمام کمربند کویری بزرگ که از کوه‌های [[البرز]] تا بلوچستان گستردگی دارد، پر از باتلاق‌‌های نمک است. حدس‌ زده می‌شود که آن‌ها حدود یک سوم سطح خاک [[کشور ایران\|ایران]] را فرا گرفته باشد»<ref>گابریل، آلفونس. '''''عبور از صحاری ایران'''''. ترجمه فرامرز نجدسمیعی، چ1، مشهد: 1371، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، ص37.</ref>. </blockquote>همچنین پست‌ترین نقطه داخلی [[کشور ایران\|ایران]] (پس از مناطق ساحلی شمال و جنوب)، به ارتفاع 56 متر در چاله لوت قرار دارد، در حالی که میانگین ارتفاع پهنه [[کشور ایران\|ایران]] بیش از 1200 متر است<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. ''''' اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملّی ایران)'''''. نگارش دوم. چ 1. تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور، ص 1 و 5.</ref>.

	«تمام کمربند کویری بزرگ که از کوه‌های [[البرز]] تا بلوچستان گستردگی دارد، پر از باتلاق‌‌های نمک است. حدس‌ زده می‌شود که آن‌ها حدود یک سوم سطح خاک [[کشور ایران\|ایران]] را فرا گرفته باشد»<ref>گابریل، آلفونس. '''''عبور از صحاری ایران'''''. ترجمه فرامرز نجدسمیعی، چ1، مشهد: 1371، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، ص37.</ref>. همچنین پست‌ترین نقطه داخلی [[کشور ایران\|ایران]] (پس از مناطق ساحلی شمال و جنوب)، به ارتفاع 56 متر در چاله لوت قرار دارد، در حالی که میانگین ارتفاع پهنه [[کشور ایران\|ایران]] بیش از 1200 متر است<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. ''''' اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملّی ایران)'''''. نگارش دوم. چ 1. تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور، ص 1 و 5.</ref>.

	افزون بر دو کویر گسترده فوق که برخی از قسمت‌های آن نام‌های مختلف دیگری نیز خوانده می‌شود، کویرهای متعدد دیگری نیز در گستره جغرافیایی ایران وجود دارند که نام و مشخصات برخی از آن‌ها بدین قرار است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتا‌شناسی ایران.''''' ج3'''''، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: 1379، گیتا‌شناسی. ص 1055 و 1056.</ref>.		افزون بر دو کویر گسترده فوق که برخی از قسمت‌های آن نام‌های مختلف دیگری نیز خوانده می‌شود، کویرهای متعدد دیگری نیز در گستره جغرافیایی ایران وجود دارند که نام و مشخصات برخی از آن‌ها بدین قرار است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتا‌شناسی ایران.''''' ج3'''''، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: 1379، گیتا‌شناسی. ص 1055 و 1056.</ref>.

Maedeh در ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۸

2025-05-11T15:18:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۱۸
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:کویرها.jpg\|بندانگشتی\|[[کویر لوت]] ، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]
	کویرهای ایران،به طور کلی تمام صفحات داخلی و همچنین بسیاری از چاله‌های بین کوهستانی را فرا گرفته است<ref>کلینسکی، دانیل. '''''کویرهای ایران'''''. ترجمه و تنظیم: دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص15.</ref>.		کویرهای ایران،به طور کلی تمام صفحات داخلی و همچنین بسیاری از چاله‌های بین کوهستانی را فرا گرفته است<ref>کلینسکی، دانیل. '''''کویرهای ایران'''''. ترجمه و تنظیم: دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص15.</ref>.

	دشت کویر به مساحت 97945 کم در مرکز خاوری ایران و در استان‌های [[استان سمنان\|سمنان]]، [[استان اصفهان\|اصفهان]]، یزد و خراسان واقع شده، درازای آن 675 کم، عرض آن (از شمال به جنوب) 100 تا 300 کم و میزان بارندگی سالانه حدود 100 میلی‌متر و اختلاف دمای شب و روز آن در طول سال بین صفر و 70 درجه سانتی‌گراد است.<~~sup~~>2</~~sup~~>		[[دشت کویر]] به مساحت 97945 کم در مرکز خاوری [[کشور ایران\|ایران]] و در استان‌های [[استان سمنان\|سمنان]]، [[استان اصفهان\|اصفهان]]، [[یزد]] و خراسان واقع شده، درازای آن 675 کم، عرض آن (از شمال به جنوب) 100 تا 300 کم و میزان بارندگی سالانه حدود 100 میلی‌متر و اختلاف دمای شب و روز آن در طول سال بین صفر و 70 درجه سانتی‌گراد است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتا‌شناسی ایران.''''' ج3'''''، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: 1379، گیتا‌شناسی، ص537.</ref>.

	دومین کویر ایران به لحاظ گستردگی کویر لوت به مساحت 95800 کم است که بین استان‌های خراسان و کرمان و یزد قرار دارد و یکی از خشک‌ترین و گرم‌ترین بیابان‌های جهان است. درازای این کویر از شمال باختری تا جنوب خاوری حداکثر 700 کیلومتر، و پهنای آن بین 50 تا 150 کم است. کویر لوت را ظاهراً به لوت شمالی و لوت جنوبی می‌توان تقسیم کرد. لوت شمالی از حوالی طبس شروع و از طریق تنگه‌ای در جنوب رباط‌خان به دشت کویر متصل می‌شود و لوت جنوبی به کوهپایه‌های سیستان و بلوچستان، در خاور و رشته‌ کوه‌های جبال ‌بازر و پلوار و جوپار در استان کرمان خاتمه می‌یابد.<~~sup~~>3</~~sup~~> مجموعه کویر لوت و دشت کویر پهنه وسیعی از سرزمین ایران را به خود اختصاص داده و به گفته الفونس گابریل: «تمام کمربند کویری بزرگ که از کوه‌های البرز تا بلوچستان گستردگی دارد، پر از باتلاق‌‌های نمک است. حدس‌ زده می‌شود که آن‌ها حدود یک سوم سطح خاک ایران را فرا گرفته باشد».<sup>4</sup> همچنین پست‌ترین نقطه داخلی ایران (پس از مناطق ساحلی شمال و جنوب)، به ارتفاع 56 متر در چاله لوت قرار دارد، در حالی که میانگین ارتفاع پهنه ایران بیش از 1200 متر است.<sup>5</sup>		دومین کویر ایران به لحاظ گستردگی [[کویر لوت]] به مساحت 95800 کم است که بین استان‌های خراسان و [[کرمان]] و [[یزد]] قرار دارد و یکی از خشک‌ترین و گرم‌ترین بیابان‌های جهان است. درازای این کویر از شمال باختری تا جنوب خاوری حداکثر 700 کیلومتر، و پهنای آن بین 50 تا 150 کم است. [[کویر لوت]] را ظاهراً به لوت شمالی و لوت جنوبی می‌توان تقسیم کرد. لوت شمالی از حوالی طبس شروع و از طریق تنگه‌ای در جنوب رباط‌خان به [[دشت کویر]] متصل می‌شود و لوت جنوبی به کوهپایه‌های سیستان و بلوچستان، در خاور و رشته‌ کوه‌های جبال ‌بازر و پلوار و جوپار در استان [[کرمان]] خاتمه می‌یابد<ref>'''''همان'''''. ص1056.</ref>. مجموعه [[کویر لوت]] و [[دشت کویر]] پهنه وسیعی از سرزمین [[کشور ایران\|ایران]] را به خود اختصاص داده و به گفته الفونس گابریل:

	~~افزون بر دو کویر گسترده فوق~~ که ~~برخی~~ از ~~قسمت‌های آن نام‌های مختلف دیگری نیز خوانده می‌شود، کویرهای متعدد دیگری نیز در گستره جغرافیایی~~ ایران ~~وجود دارند که نام~~ و ~~مشخصات برخی~~ از ~~آن‌ها بدین~~ قرار است.<~~sup~~>6</~~sup~~>		«تمام کمربند کویری بزرگ که از کوه‌های [[البرز]] تا بلوچستان گستردگی دارد، پر از باتلاق‌‌های نمک است. حدس‌ زده می‌شود که آن‌ها حدود یک سوم سطح خاک [[کشور ایران\|ایران]] را فرا گرفته باشد»<ref>گابریل، آلفونس. '''''عبور از صحاری ایران'''''. ترجمه فرامرز نجدسمیعی، چ1، مشهد: 1371، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، ص37.</ref>. همچنین پست‌ترین نقطه داخلی [[کشور ایران\|ایران]] (پس از مناطق ساحلی شمال و جنوب)، به ارتفاع 56 متر در چاله لوت قرار دارد، در حالی که میانگین ارتفاع پهنه [[کشور ایران\|ایران]] بیش از 1200 متر است<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. ''''' اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملّی ایران)'''''. نگارش دوم. چ 1. تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور، ص 1 و 5.</ref>.

	کویر ~~نمک، نمکزار وسیعی~~ در ~~شمال خاوری شهرستان طبس در استان یزد، به طول 60~~ و ~~پهنای متوسط 17 کیلومتر و مساحت 660 کم~~. کویر نمک سیرجان به طول 57 کم و مساحت 450 کم در استان کرمان، کویر ابرکوه، نمکزار وسیعی به مساحت حدود 1320 کم و به درازای 65 کم در استان یزد. ~~کویر درانجیر، نمکزاری به طول 95 و پهنای 15 کم و به مساحت 920 کم در شهرستان اردکان و بافق استان یزد~~. ~~کویر ساغند، هامون و نمکزاری به درازای مساحت 105 کم در شهرستان اردکان در استان یزد~~. ~~سیاه‌کوه، نمکزاری به درازای 65 و پهنای 15 کم و مساحت 940 کم در شهرستان‌های نائین و اردکان در استان‌های اصفهان~~ و ~~یزد~~. کویر مروس، نمکزاری به مساحت 340 کم در شهرستان مهریز در استان یزد، دارای 60 کم طول. به جز کویر میغان در کنار شهر اراک که به هنگام بارندگی به دریاچه‌ای بدل می‌شود، تقریباً تمامی کویرهای ایران درضلع شرقی کشور قرار دارند و از همین رود تراکم جمعیت نیز در این قسمت بسیار کمتر از ضلع غربی است.		افزون بر دو کویر گسترده فوق که برخی از قسمت‌های آن نام‌های مختلف دیگری نیز خوانده می‌شود، کویرهای متعدد دیگری نیز در گستره جغرافیایی ایران وجود دارند که نام و مشخصات برخی از آن‌ها بدین قرار است<ref>جعفری، عباس. '''''گیتا‌شناسی ایران.''''' ج3'''''، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: 1379، گیتا‌شناسی. ص 1055 و 1056.</ref>.

	~~دانیل کلینسکی از مشخصات~~ حدود 60 کویر در ~~پهنه ایران، نام برده است<sup>7</sup>~~ و ~~همچون بسیاری~~ از ~~پژوهشگران جغرافیایی، عقیده دارد که کویرهای موجود بقایای دریاچه‌هایی هستند که بر اثر تغییرات جوی~~ در ~~اواخر عصر یخبندان (حدود 12000 سال پیش)، به تدریج خشک شده‌اند~~.~~<sup>8</sup>~~		کویر نمک، نمکزار وسیعی در شمال خاوری شهرستان طبس در استان [[یزد]]، به طول 60 و پهنای متوسط 17 کیلومتر و مساحت 660 کم. کویر نمک سیرجان به طول 57 کم و مساحت 450 کم در استان [[کرمان]]، کویر ابرکوه، نمکزار وسیعی به مساحت حدود 1320 کم و به درازای 65 کم در استان [[یزد]]. کویر درانجیر، نمکزاری به طول 95 و پهنای 15 کم و به مساحت 920 کم در شهرستان اردکان و بافق استان [[یزد]]. کویر ساغند، هامون و نمکزاری به درازای مساحت 105 کم در شهرستان اردکان در استان [[یزد]]. سیاه‌کوه، نمکزاری به درازای 65 و پهنای 15 کم و مساحت 940 کم در شهرستان‌های نائین و اردکان در استان‌های [[اصفهان]] و [[یزد]]. کویر مروس، نمکزاری به مساحت 340 کم در شهرستان مهریز در استان [[یزد]]، دارای 60 کم طول. به جز کویر میغان در کنار شهر [[اراک]] که به هنگام بارندگی به دریاچه‌ای بدل می‌شود، تقریباً تمامی کویرهای [[کشور ایران\|ایران]] درضلع شرقی کشور قرار دارند و از همین رود تراکم جمعیت نیز در این قسمت بسیار کمتر از ضلع غربی است.

			دانیل کلینسکی از مشخصات حدود 60 کویر در پهنه [[کشور ایران\|ایران]]، نام برده است<ref>کلینسکی، دانیل. '''''کویرهای ایران'''''. ترجمه و تنظیم: دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. ص328-311.</ref> و همچون بسیاری از پژوهشگران جغرافیایی، عقیده دارد که کویرهای موجود بقایای دریاچه‌هایی هستند که بر اثر تغییرات جوی در اواخر عصر یخبندان (حدود 12000 سال پیش)، به تدریج خشک شده‌اند<ref>کلینسکی، دانیل. '''''کویرهای ایران'''''. ترجمه و تنظیم: دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. ص1و2.</ref>.

	~~'''~~مآخذ~~:'''~~		== مآخذ ==

	1.		* [[دشت کویر]]
			* [[کویر لوت]]
	2. جعفری، عباس. '''''گیتا‌شناسی ایران.''''' ج3'''''، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: 1379، گیتا‌شناسی، ص537.		* [[استان سمنان\|سمنان]]
			* [[استان اصفهان\|اصفهان]]
	~~3. '''''همان'''''. ص1056.~~		* [[یزد]]

	4. گابریل، آلفونس. '''''عبور از صحاری ایران'''''. ترجمه فرامرز نجدسمیعی، چ1، مشهد: 1371، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، ص37.

	5. سازمان نقشه‌برداری کشور. ''''' اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملّی ایران)'''''. نگارش دوم. چ 1. تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداری کشور، ص 1 و 5.

	~~6. منبع 2. ص 1055 و 1056.~~

	~~7. منبع 1. ص328-311.~~

	~~8. منبع 1. ص1و2.~~

			== مآخذ ==
			<references />

			== منبع اصلی ==
			[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

			== نویسنده مقاله ==
	کبری حکیمیان		کبری حکیمیان
			[[رده:جغرافیا]]

Maedeh در ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۷

2025-05-11T15:07:07Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۷
خط ۱:		خط ۱:
	~~'''~~کویرهای ~~ایران،''' به~~ طور کلی تمام صفحات داخلی و همچنین بسیاری از چاله‌های بین کوهستانی را فرا گرفته است.<~~sup~~>1</~~sup~~>		کویرهای ایران،به طور کلی تمام صفحات داخلی و همچنین بسیاری از چاله‌های بین کوهستانی را فرا گرفته است<ref>کلینسکی، دانیل. '''''کویرهای ایران'''''. ترجمه و تنظیم: دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص15.</ref>.

	دشت کویر به مساحت 97945 کم در مرکز خاوری ایران و در استان‌های [[استان سمنان\|سمنان]]، [[استان اصفهان\|اصفهان]]، یزد و خراسان واقع شده، درازای آن 675 کم، عرض آن (از شمال به جنوب) 100 تا 300 کم و میزان بارندگی سالانه حدود 100 میلی‌متر و اختلاف دمای شب و روز آن در طول سال بین صفر و 70 درجه سانتی‌گراد است.<sup>2</sup>		دشت کویر به مساحت 97945 کم در مرکز خاوری ایران و در استان‌های [[استان سمنان\|سمنان]]، [[استان اصفهان\|اصفهان]]، یزد و خراسان واقع شده، درازای آن 675 کم، عرض آن (از شمال به جنوب) 100 تا 300 کم و میزان بارندگی سالانه حدود 100 میلی‌متر و اختلاف دمای شب و روز آن در طول سال بین صفر و 70 درجه سانتی‌گراد است.<sup>2</sup>
خط ۱۴:		خط ۱۴:
	'''مآخذ:'''		'''مآخذ:'''

	1. کلینسکی، دانیل. '''''کویرهای ایران'''''. ترجمه و تنظیم: دکتر عباس پاشائی، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص15.		1.

	2. جعفری، عباس. '''''گیتا‌شناسی ایران.''''' ج3'''''، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: 1379، گیتا‌شناسی، ص537.		2. جعفری، عباس. '''''گیتا‌شناسی ایران.''''' ج3'''''، دایرهالمعارف جغرافیایی ایران'''''. چ1. تهران: 1379، گیتا‌شناسی، ص537.

Samei در ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۳۶

2025-05-08T00:36:42Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''كويرهاي ايران،''' به طور كلي تمام صفحات داخلي و همچنين بسياري از چاله‌هاي بين كوهستاني را فرا گرفته است.¹ دشت كوير به مساحت 97945 كم در مركز خاوري ايران و در استان‌هاي سمنان، اصفهان، يزد و خراسان واقع شده، درازاي آن 675 كم، عرض آن (از شمال...» ایجاد کرد

2024-08-14T19:23:05Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''كويرهاي ايران،''' به طور كلي تمام صفحات داخلي و همچنين بسياري از چاله‌هاي بين كوهستاني را فرا گرفته است.1 دشت كوير به مساحت 97945 كم در مركز خاوري ايران و در استان‌هاي سمنان، اصفهان، يزد و خراسان واقع شده، درازاي آن 675 كم، عرض آن (از شمال...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''كويرهاي ايران،''' به طور كلي تمام صفحات داخلي و همچنين بسياري از چاله‌هاي بين كوهستاني را فرا گرفته است.1

دشت كوير به مساحت 97945 كم در مركز خاوري ايران و در استان‌هاي سمنان، اصفهان، يزد و خراسان واقع شده، درازاي آن 675 كم، عرض آن (از شمال به جنوب) 100 تا 300 كم و ميزان بارندگي سالانه حدود 100 ميلي‌متر و اختلاف دماي شب و روز آن در طول سال بين صفر و 70 درجة سانتي‌گراد است.2

دومين كوير ايران به لحاظ گستردگي كوير لوت به مساحت 95800 كم است كه بين استان‌هاي خراسان و كرمان و يزد قرار دارد و يكي از خشك‌ترين و گرم‌ترين بيابان‌هاي جهان است. درازاي اين كوير از شمال باختري تا جنوب خاوري حداكثر 700 كيلومتر، و پهناي آن بين 50 تا 150 كم است. كوير لوت را ظاهراً به لوت شمالي و لوت جنوبي مي‌توان تقسيم كرد. لوت شمالي از حوالي طبس شروع و از طريق تنگه‌اي در جنوب رباط‌خان به دشت كوير متصل مي‌شود و لوت جنوبي به كوهپايه‌هاي سيستان و بلوچستان، در خاور و رشته‌ كوه‌هاي جبال ‌بازر و پلوار و جوپار در استان كرمان خاتمه مي‌يابد.3 مجموعة كوير لوت و دشت كوير پهنة وسيعي از سرزمين ايران را به خود اختصاص داده و به گفتة الفونس گابريل: «تمام كمربند كويري بزرگ كه از كوه‌هاي البرز تا بلوچستان گستردگي دارد، پر از باتلاق‌‌هاي نمك است. حدس‌ زده مي‌شود كه آن‌ها حدود يك سوم سطح خاك ايران را فرا گرفته باشد».4 همچنين پست‌ترين نقطة داخلي ايران (پس از مناطق ساحلي شمال و جنوب)، به ارتفاع 56 متر در چالة لوت قرار دارد، در حالي كه ميانگين ارتفاع پهنة ايران بيش از 1200 متر است.5

افزون بر دو كوير گستردة فوق كه برخي از قسمت‌هاي آن نام‌هاي مختلف ديگري نيز خوانده مي‌شود، كويرهاي متعدد ديگري نيز در گسترة جغرافيايي ايران وجود دارند كه نام و مشخصات برخي از آن‌ها بدين قرار است.6

كوير نمك، نمكزار وسيعي در شمال خاوري شهرستان طبس در استان يزد، به طول 60 و پهناي متوسط 17 كيلومتر و مساحت 660 كم. كوير نمك سيرجان به طول 57 كم و مساحت 450 كم در استان كرمان، كوير ابركوه، نمكزار وسيعي به مساحت حدود 1320 كم و به درازاي 65 كم در استان يزد. كوير درانجير، نمكزاري به طول 95 و پهناي 15 كم و به مساحت 920 كم در شهرستان اردكان و بافق استان يزد. كوير ساغند، هامون و نمكزاري به درازاي مساحت 105 كم در شهرستان اردكان در استان يزد. سياه‌كوه، نمكزاري به درازاي 65 و پهناي 15 كم و مساحت 940 كم در شهرستان‌هاي نائين و اردكان در استان‌هاي اصفهان و يزد. كوير مروس، نمكزاري به مساحت 340 كم در شهرستان مهريز در استان يزد، داراي 60 كم طول. به جز كوير ميغان در كنار شهر اراك كه به هنگام بارندگي به درياچه‌اي بدل مي‌شود، تقريباً تمامي كويرهاي ايران درضلع شرقي كشور قرار دارند و از همين رود تراكم جمعيت نيز در اين قسمت بسيار كمتر از ضلع غربي است.

دانيل كلينسكي از مشخصات حدود 60 كوير در پهنة ايران، نام برده است7 و همچون بسياري از پژوهشگران جغرافيايي، عقيده دارد كه كويرهاي موجود بقاياي درياچه‌هايي هستند كه بر اثر تغييرات جوي در اواخر عصر يخبندان (حدود 12000 سال پيش)، به تدريج خشك شده‌اند.8

'''مآخذ:'''

1. كلينسكي، دانيل. '''''كويرهاي ايران'''''. ترجمه و تنظيم: دكتر عباس پاشائي، چ1، تهران: 1381، سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح، ص15.

2. جعفري، عباس. '''''گيتا‌شناسي ايران.''''' ج3'''''، دايرةالمعارف جغرافيايي ايران'''''. چ1. تهران: 1379، گيتا‌شناسي، ص537.

3. '''''همان'''''. ص1056.

4. گابريل، آلفونس. '''''عبور از صحاري ايران'''''. ترجمة فرامرز نجدسميعي، چ1، مشهد: 1371، مؤسسة چاپ و انتشارات آستان قدس رضوي، ص37.

5. سازمان نقشه‌برداري كشور. ''''' اطلس زمين‌شناسي (اطلس ملّي ايران)'''''. نگارش دوم. چ 1. تهران: 1382، سازمان نقشه‌برداري كشور، ص 1 و 5.

6. منبع 2. ص 1055 و 1056.

7. منبع 1. ص328-311.

8. منبع 1. ص1و2.

کبری حکیمیان