https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86گرگان - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-21T07:38:45Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=8225&oldid=prevSamei در ۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۴2025-05-12T05:04:45Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۰۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گرگان، نام مرکز استان، شهرستان و شهر و رودی، در [[استان گلستان]]، در خاور [[دریاچه خزر|دریای خزر]]، در همسایگی کشور ترکمنستان.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گرگان، نام مرکز استان، شهرستان و شهر و رودی، در [[استان گلستان]]، در خاور [[دریاچه خزر|دریای خزر]]، در همسایگی کشور ترکمنستان.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان گرگان، بر پایه آخرین تغییرات تقسیمات کشوری در 1383ش، دارای 2 شهر و 2 بخش و 5 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.</ref>. این شهرستان از غرب با شهرستانهای کردکوی و بندر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترکمن، </del>از شمال با شهرستان آققلا، از شرق با شهرستان علی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آباد ، </del>از جنوب با شهرستانهای شاهرود و دامغان (در [[استان سمنان]]) همسایه است<ref>سازمان نقشهبرداری کشور. '''''نقشه تقسیمات کشوری'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1383.</ref>. نواحی جنوبی آن را کوهستانهای مرتفع و پوشیده از جنگل که «گاوکشان» با ارتفاع 3813 و «پیرگرده» به بلندی 3204 متر مرتفعترین آنهاست، تشکیل میدهد و در دشت جنوبی «گرگان رود» و «قره سو» جاری است که به [[دریاچه خزر|خزر]] میریزد<ref name=":0">جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1084 و 1085.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان گرگان، بر پایه آخرین تغییرات تقسیمات کشوری در 1383ش، دارای 2 شهر و 2 بخش و 5 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.</ref>. این شهرستان از غرب با شهرستانهای کردکوی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ترکمن|</ins>بندر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترکمن]]، </ins>از شمال با شهرستان آققلا، از شرق با شهرستان علی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آباد، </ins>از جنوب با شهرستانهای شاهرود و دامغان (در [[استان سمنان]]) همسایه است<ref>سازمان نقشهبرداری کشور. '''''نقشه تقسیمات کشوری'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1383.</ref>. نواحی جنوبی آن را کوهستانهای مرتفع و پوشیده از جنگل که «گاوکشان» با ارتفاع 3813 و «پیرگرده» به بلندی 3204 متر مرتفعترین آنهاست، تشکیل میدهد و در دشت جنوبی «گرگان رود» و «قره سو» جاری است که به [[دریاچه خزر|خزر]] میریزد<ref name=":0">جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1084 و 1085.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر گرگان با مختصات جغرافیایی "00 '26 ْ54 طول شرقی و "30 '50 ْ36 عرض شمالی، با ارتفاع 160 متر<ref name=":0" />، در فاصله 30 کیلومتری دریا و 381 کیلومتری از [[استان تهران|تهران]]<ref>سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جادههای ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 133 و 134. </ref> و در آخرین نقطه خطآهن به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> خزر </del>و در جلگهای حاصلخیز که موجب رونق کشاورزی در منطقه است، قرار دارد. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر گرگان با مختصات جغرافیایی "00 '26 ْ54 طول شرقی و "30 '50 ْ36 عرض شمالی، با ارتفاع 160 متر<ref name=":0" />، در فاصله 30 کیلومتری دریا و 381 کیلومتری از [[استان تهران|تهران]]<ref>سازمان حمل و نقل و پایانههای کشور (وزارت راه و ترابری). '''''اطلس جادههای ایران''''' (ویرایش دوم). تهران: همشهری، 1380، ص 133 و 134. </ref> و در آخرین نقطه خطآهن به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[دریاچه خزر|خزر]] </ins>و در جلگهای حاصلخیز که موجب رونق کشاورزی در منطقه است، قرار دارد. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گرگان از شهرهای قدیمی [[کشور ایران|ایران]] است که به نامهای دیگری از جمله هیرکانیا شهرت داشته است<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص8؛</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گرگان از شهرهای قدیمی [[کشور ایران|ایران]] است که به نامهای دیگری از جمله هیرکانیا شهرت داشته است<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص8.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.</ref>.یعقوبی در البلدان (تألیف 278ق / 891م) مینویسد: «شهر گرگان بر نهر دیلم واقع است و سرزمین گرگان را سعید بن عثمان در حکومت معاویه فتح کرد، سپس یاغی گشت و مردم آن از اسلام بازگشتند، تا آنکه یزید بن مهلب در حکومت سلیمان بن عبدالملک بن مروان آن را فتح نمود، و خراج سرزمین گرگان ده میلیون درهم است، و افزارهای چوبی نیک از خدنگ و جز آن، و انواع جامههای حریر در آنجا ساخته میشود...»<ref>یعقوبی، ابن واضح (احمد بن ابییعقوب). '''''البلدان'''''. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق / 1988م، ص 46.</ref>.در حدودالعالم (تألیف 372ق / 982م) نیز آمده است که گرگان: «شهریست مر او را ناحیتی بزرگست و سوادی خرم و کشت و برز بسیار و نعمت فراخ و سرحد میان دیلمان و خراسان و مردمانیاند درست صورت و جنگی و پاک جامه و با مروت و میهماندار ... و مستقر پادشاه طبرستان...»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: کتابخانه طهوری، 1362، ص 143.</ref>. بارتولد میگوید که ”جرجان یا گرگان به فاصله کمی در سمت غربی استرآباد امتداد یافته بود“<ref>بارتولد، و. '''''تذکره جغرافیای تاریخی ایران'''''. ترجمه حمزه سردادور (طالبزاده)، چ 3، تهران: توس، 1372، ص 142.</ref>.بدین ترتیب گرگان دقیقاً استرآباد نیست. ”این شهر تا اواخر دوره قاجاریه به نام «استرآباد» مشهور بود و تمام جغرافیانویسان در کتابهای خود از آن، با همین عنوان یاد کردهاند“<ref>نهچیری، عبدالحسین. '''''جغرافیای تاریخی شهرها.''''' چ 1، تهران: 1370، ص 195-196.</ref>.«لسترنج» هم استرآباد را دومین شهر ایالت گرگان قدیم میداند. وی مینویسد: بندرگاه شهر گرگان (جرجان) و استرآباد، در دریای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خزر، </del>جزیره «آبسکون» بوده که با هر یک از این دو شهر، یک روز راه فاصله داشت»<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1383،</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref><ref></ins>Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.</ref>. یعقوبی در البلدان (تألیف 278ق / 891م) مینویسد: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><blockquote></ins>«شهر گرگان بر نهر دیلم واقع است و سرزمین گرگان را سعید بن عثمان در حکومت معاویه فتح کرد، سپس یاغی گشت و مردم آن از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسلام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بازگشتند، تا آنکه یزید بن مهلب در حکومت سلیمان بن عبدالملک بن مروان آن را فتح نمود، و خراج سرزمین گرگان ده میلیون درهم است، و افزارهای چوبی نیک از خدنگ و جز آن، و انواع جامههای حریر در آنجا ساخته میشود...»<ref>یعقوبی، ابن واضح (احمد بن ابییعقوب). '''''البلدان'''''. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق / 1988م، ص 46.</ref>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></blockquote></ins>در حدودالعالم (تألیف 372ق / 982م) نیز آمده است که گرگان: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><blockquote></ins>«شهریست مر او را ناحیتی بزرگست و سوادی خرم و کشت و برز بسیار و نعمت فراخ و سرحد میان دیلمان و خراسان و مردمانیاند درست صورت و جنگی و پاک جامه و با مروت و میهماندار ... و مستقر پادشاه طبرستان...»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران: کتابخانه طهوری، 1362، ص 143.</ref>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></blockquote></ins>بارتولد میگوید که ”جرجان یا گرگان به فاصله کمی در سمت غربی استرآباد امتداد یافته بود“<ref>بارتولد، و. '''''تذکره جغرافیای تاریخی ایران'''''. ترجمه حمزه سردادور (طالبزاده)، چ 3، تهران: توس، 1372، ص 142.</ref>.بدین ترتیب گرگان دقیقاً استرآباد نیست. ”این شهر تا اواخر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قاجاریه|</ins>دوره قاجاریه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به نام «استرآباد» مشهور بود و تمام جغرافیانویسان در کتابهای خود از آن، با همین عنوان یاد کردهاند“<ref>نهچیری، عبدالحسین. '''''جغرافیای تاریخی شهرها.''''' چ 1، تهران: 1370، ص 195-196.</ref>. «لسترنج» هم استرآباد را دومین شهر ایالت گرگان قدیم میداند. وی مینویسد: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><blockquote></ins>بندرگاه شهر گرگان (جرجان) و استرآباد، در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[دریاچه خزر|</ins>دریای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خزر]]، </ins>جزیره «آبسکون» بوده که با هر یک از این دو شهر، یک روز راه فاصله داشت»<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1383.</ref><ref></ins>Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160. ص 403، 404.</ref>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></blockquote></ins>مقدسی هم مینویسد: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><blockquote></ins>«آب استرآباد از گرگان (جرجان) گواراتر و بیشتر است»<ref>مقدسی، ابو عبدالله محمد بن احد. '''''احسن التقاسیم فی معرفت الاقالیم'''''. ترجمه علینقی منزوی، چ 1، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1361، ص 525. </ref>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></blockquote></ins>به هر حال فرهنگستان در 1316ش نام گرگان را بر استرآباد نهاد<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379. ص 1085. </ref>. استرآباد (گرگان) جایگاه ایل [[قاجاریه|قاجار]] بود و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|</ins>دوره صفویه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به دلیل وجود مزاری به نام «گورسرخ» که مدفن یکی از فرزندان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)|</ins>علی بن ابی طالب(ع)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>است، بسیار مشهور بود<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383،<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref><ref></ins>Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160. ص 403.</ref>. بیشتر بناهای تاریخی گرگان بر اثر زلزله و یا جنگ و غارت مهاجمان از بین رفته است. امامزاده نور، مسجد گلشن و پل آققلا از جمله آثار تاریخی مهم شهر و پارک جنگلی نهار خوران و پارک جنگلی قرق، از جاذبههای طبیعی گردشگری در این شهر است. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی از جمله مراکز آموزشی با سابقه گرگان است که به همراه مراکز آموزشی و فرهنگی دولتی و غیردولتی دیگر، این شهر را به یکی از کانونهای علمی و آموزشی مهم در شمال شرق کشور تبدیل کرده است. جمعیت شهر گرگان در 1375 تعداد 188710 <ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 112.</ref> و در 1384، بر اساس برآوردهای انجام گرفته، تعداد 241085 تن بوده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور بر اساس محدوده سال 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 194.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160. ص 403، 404.</ref>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مقدسی هم مینویسد: «آب استرآباد از گرگان (جرجان) گواراتر و بیشتر است»<ref>مقدسی، ابو عبدالله محمد بن احد. '''''احسن التقاسیم فی معرفت الاقالیم'''''. ترجمه علینقی منزوی، چ 1، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، 1361، ص 525. </ref>.به هر حال فرهنگستان در 1316ش نام گرگان را بر استرآباد نهاد<ref>جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379. ص 1085. </ref>. استرآباد (گرگان) جایگاه ایل [[قاجاریه|قاجار]] بود و در دوره صفویه به دلیل وجود مزاری به نام «گورسرخ» که مدفن یکی از فرزندان علی بن ابی طالب(ع) است، بسیار مشهور بود<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383،</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160. ص 403.</ref>.بیشتر بناهای تاریخی گرگان بر اثر زلزله و یا جنگ و غارت مهاجمان از بین رفته است. امامزاده نور، مسجد گلشن و پل آققلا از جمله آثار تاریخی مهم شهر و پارک جنگلی نهار خوران و پارک جنگلی قرق، از جاذبههای طبیعی گردشگری در این شهر است. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی از جمله مراکز آموزشی با سابقه گرگان است که به همراه مراکز آموزشی و فرهنگی دولتی و غیردولتی دیگر، این شهر را به یکی از کانونهای علمی و آموزشی مهم در شمال شرق کشور تبدیل کرده است. جمعیت شهر گرگان در 1375 تعداد 188710 <ref>نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 112.</ref> و در 1384، بر اساس برآوردهای انجام گرفته، تعداد 241085 تن بوده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور بر اساس محدوده سال 1380'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1382، ص 194.</ref>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=8109&oldid=prevMaedeh در ۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۳۷2025-05-11T15:37:39Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۳۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:جنگل ناهار خوران.jpg|بندانگشتی|جنگل ناهار خوران گرگان، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از<nowiki/>https://safarmarket.com/]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گرگان، نام مرکز استان، شهرستان و شهر و رودی، در [[استان گلستان]]، در خاور [[دریاچه خزر|دریای خزر]]، در همسایگی کشور ترکمنستان.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گرگان، نام مرکز استان، شهرستان و شهر و رودی، در [[استان گلستان]]، در خاور [[دریاچه خزر|دریای خزر]]، در همسایگی کشور ترکمنستان.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
</table>Maedehhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=8107&oldid=prevMaedeh در ۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۳۴2025-05-11T15:34:55Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=8107&oldid=8106">نمایش تغییرات</a>Maedehhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=8106&oldid=prevMaedeh در ۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۲۵2025-05-11T15:25:58Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۲۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''گرگان'''، </del>نام مرکز استان، شهرستان و شهر و رودی، در [[استان گلستان]]، در خاور دریای خزر، در همسایگی کشور ترکمنستان.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرگان، </ins>نام مرکز استان، شهرستان و شهر و رودی، در [[استان گلستان]]، در خاور دریای خزر، در همسایگی کشور ترکمنستان.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>شهرستان گرگان،<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>بر پایه آخرین تغییرات تقسیمات کشوری در 1383ش، دارای 2 شهر و 2 بخش و 5 دهستان است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> این شهرستان از غرب با شهرستانهای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>کردکوی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>و بندر ترکمن، از شمال با شهرستان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''آققلا''، </del>از شرق با شهرستان علی آباد ، از جنوب با شهرستانهای شاهرود و دامغان (در استان سمنان) همسایه است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> نواحی جنوبی آن را کوهستانهای مرتفع و پوشیده از جنگل که «گاوکشان» با ارتفاع 3813 و «پیرگرده» به بلندی 3204 متر مرتفعترین آنهاست، تشکیل میدهد و در دشت جنوبی «گرگان رود» و «قره سو» جاری است که به خزر میریزد.<sup>3</sup> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان گرگان، بر پایه آخرین تغییرات تقسیمات کشوری در 1383ش، دارای 2 شهر و 2 بخش و 5 دهستان است<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>این شهرستان از غرب با شهرستانهای کردکوی و بندر ترکمن، از شمال با شهرستان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آققلا، </ins>از شرق با شهرستان علی آباد ، از جنوب با شهرستانهای شاهرود و دامغان (در استان سمنان) همسایه است<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان نقشهبرداری کشور. '''''نقشه تقسیمات کشوری'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1383.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>نواحی جنوبی آن را کوهستانهای مرتفع و پوشیده از جنگل که «گاوکشان» با ارتفاع 3813 و «پیرگرده» به بلندی 3204 متر مرتفعترین آنهاست، تشکیل میدهد و در دشت جنوبی «گرگان رود» و «قره سو» جاری است که به خزر میریزد.<sup>3</sup> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>شهر گرگان<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del> با مختصات جغرافیایی "00 '26 ْ54 طول شرقی و "30 '50 ْ36 عرض شمالی، با ارتفاع 160 متر،<sup>4</sup> در فاصله 30 کیلومتری دریا و 381 کیلومتری از تهران<sup>5</sup> و در آخرین نقطه خطآهن به خزر و در جلگهای حاصلخیز که موجب رونق کشاورزی در منطقه است، قرار دارد. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهر گرگان با مختصات جغرافیایی "00 '26 ْ54 طول شرقی و "30 '50 ْ36 عرض شمالی، با ارتفاع 160 متر،<sup>4</sup> در فاصله 30 کیلومتری دریا و 381 کیلومتری از تهران<sup>5</sup> و در آخرین نقطه خطآهن به خزر و در جلگهای حاصلخیز که موجب رونق کشاورزی در منطقه است، قرار دارد. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گرگان از شهرهای قدیمی ایران است که به نامهای دیگری از جمله هیرکانیا شهرت داشته است.<sup>6</sup> یعقوبی در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>البلدان<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>(تألیف 278ق / 891م) مینویسد: «شهر گرگان بر نهر دیلم واقع است و سرزمین گرگان را سعید بن عثمان در حکومت معاویه فتح کرد، سپس یاغی گشت و مردم آن از اسلام بازگشتند، تا آنکه یزید بن مهلب در حکومت سلیمان بن عبدالملک بن مروان آن را فتح نمود، و خراج سرزمین گرگان ده میلیون درهم است، و افزارهای چوبی نیک از خدنگ و جز آن، و انواع جامههای حریر در آنجا ساخته میشود...».<sup>7</sup> در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>حدودالعالم<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>(تألیف 372ق / 982م) نیز آمده است که گرگان: «شهریست مر او را ناحیتی بزرگست و سوادی خرم و کشت و برز بسیار و نعمت فراخ و سرحد میان دیلمان و خراسان و مردمانیاند درست صورت و جنگی و پاک جامه و با مروت و میهماندار ... و مستقر پادشاه طبرستان...».<sup>8</sup> بارتولد میگوید که ”جرجان یا گرگان به فاصله کمی در سمت غربی استرآباد امتداد یافته بود“.<sup>9</sup> بدین ترتیب گرگان دقیقاً استرآباد نیست. ”این شهر تا اواخر دوره قاجاریه به نام «استرآباد» مشهور بود و تمام جغرافیانویسان در کتابهای خود از آن، با همین عنوان یاد کردهاند“.<sup>10</sup> «لسترنج» هم استرآباد را دومین شهر ایالت گرگان قدیم میداند. وی مینویسد: بندرگاه شهر گرگان (جرجان) و استرآباد، در دریای خزر، جزیره «آبسکون» بوده که با هر یک از این دو شهر، یک روز راه فاصله داشت».<sup>11</sup></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گرگان از شهرهای قدیمی ایران است که به نامهای دیگری از جمله هیرکانیا شهرت داشته است.<sup>6</sup> یعقوبی در البلدان (تألیف 278ق / 891م) مینویسد: «شهر گرگان بر نهر دیلم واقع است و سرزمین گرگان را سعید بن عثمان در حکومت معاویه فتح کرد، سپس یاغی گشت و مردم آن از اسلام بازگشتند، تا آنکه یزید بن مهلب در حکومت سلیمان بن عبدالملک بن مروان آن را فتح نمود، و خراج سرزمین گرگان ده میلیون درهم است، و افزارهای چوبی نیک از خدنگ و جز آن، و انواع جامههای حریر در آنجا ساخته میشود...».<sup>7</sup> در حدودالعالم (تألیف 372ق / 982م) نیز آمده است که گرگان: «شهریست مر او را ناحیتی بزرگست و سوادی خرم و کشت و برز بسیار و نعمت فراخ و سرحد میان دیلمان و خراسان و مردمانیاند درست صورت و جنگی و پاک جامه و با مروت و میهماندار ... و مستقر پادشاه طبرستان...».<sup>8</sup> بارتولد میگوید که ”جرجان یا گرگان به فاصله کمی در سمت غربی استرآباد امتداد یافته بود“.<sup>9</sup> بدین ترتیب گرگان دقیقاً استرآباد نیست. ”این شهر تا اواخر دوره قاجاریه به نام «استرآباد» مشهور بود و تمام جغرافیانویسان در کتابهای خود از آن، با همین عنوان یاد کردهاند“.<sup>10</sup> «لسترنج» هم استرآباد را دومین شهر ایالت گرگان قدیم میداند. وی مینویسد: بندرگاه شهر گرگان (جرجان) و استرآباد، در دریای خزر، جزیره «آبسکون» بوده که با هر یک از این دو شهر، یک روز راه فاصله داشت».<sup>11</sup></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مقدسی هم مینویسد: «آب استرآباد از گرگان (جرجان) گواراتر و بیشتر است».<sup>12</sup> به هر حال فرهنگستان در 1316ش نام گرگان را بر استرآباد نهاد.<sup>13</sup> استرآباد (گرگان) جایگاه ایل قاجار بود و در دوره صفویه به دلیل وجود مزاری به نام «گورسرخ» که مدفن یکی از فرزندان علی بن ابی طالب(ع) است، بسیار مشهور بود.<sup>14</sup> بیشتر بناهای تاریخی گرگان بر اثر زلزله و یا جنگ و غارت مهاجمان از بین رفته است. امامزاده نور، مسجد گلشن و پل آققلا از جمله آثار تاریخی مهم شهر و پارک جنگلی نهار خوران و پارک جنگلی قرق، از جاذبههای طبیعی گردشگری در این شهر است. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی از جمله مراکز آموزشی با سابقه گرگان است که به همراه مراکز آموزشی و فرهنگی دولتی و غیردولتی دیگر، این شهر را به یکی از کانونهای علمی و آموزشی مهم در شمال شرق کشور تبدیل کرده است. جمعیت شهر گرگان در 1375 تعداد 188710 <sup>15</sup> و در 1384، بر اساس برآوردهای انجام گرفته، تعداد 241085 تن بوده است.<sup>16</sup> </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مقدسی هم مینویسد: «آب استرآباد از گرگان (جرجان) گواراتر و بیشتر است».<sup>12</sup> به هر حال فرهنگستان در 1316ش نام گرگان را بر استرآباد نهاد.<sup>13</sup> استرآباد (گرگان) جایگاه ایل قاجار بود و در دوره صفویه به دلیل وجود مزاری به نام «گورسرخ» که مدفن یکی از فرزندان علی بن ابی طالب(ع) است، بسیار مشهور بود.<sup>14</sup> بیشتر بناهای تاریخی گرگان بر اثر زلزله و یا جنگ و غارت مهاجمان از بین رفته است. امامزاده نور، مسجد گلشن و پل آققلا از جمله آثار تاریخی مهم شهر و پارک جنگلی نهار خوران و پارک جنگلی قرق، از جاذبههای طبیعی گردشگری در این شهر است. دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی از جمله مراکز آموزشی با سابقه گرگان است که به همراه مراکز آموزشی و فرهنگی دولتی و غیردولتی دیگر، این شهر را به یکی از کانونهای علمی و آموزشی مهم در شمال شرق کشور تبدیل کرده است. جمعیت شهر گرگان در 1375 تعداد 188710 <sup>15</sup> و در 1384، بر اساس برآوردهای انجام گرفته، تعداد 241085 تن بوده است.<sup>16</sup> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l11">خط ۱۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مآخذ:'''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مآخذ:'''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1383.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان نقشهبرداری کشور. '''''نقشه تقسیمات کشوری'''''. تهران: سازمان نقشهبرداری کشور (سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور)، 1383.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3. جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1084 و 1085.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3. جعفری، عباس. '''''گیتاشناسی ایران'''''. ج 3، ''دایرهالمعارف جغرافیایی ایران''، چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1379، ص 1084 و 1085.</div></td></tr>
</table>Maedehhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=7054&oldid=prevSamei در ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۳۸2025-05-08T00:38:28Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=7054&oldid=1044">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%DA%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=1044&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''گرگان'''، نام مركز استان، شهرستان و شهر و رودي، در استان گلستان، در خاور درياي خزر، در همسايگي كشور تركمنستان. '''شهرستان گرگان،''' بر پاية آخرين تغييرات تقسيمات كشوري در 1383ش، داراي 2 شهر و 2 بخش و 5 دهستان است.<sup>1</sup> اين شهرستان از غرب با شهرستان...» ایجاد کرد2024-08-14T19:24:55Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''گرگان'''، نام مركز استان، شهرستان و شهر و رودي، در استان گلستان، در خاور درياي خزر، در همسايگي كشور تركمنستان. '''شهرستان گرگان،''' بر پاية آخرين تغييرات تقسيمات كشوري در 1383ش، داراي 2 شهر و 2 بخش و 5 دهستان است.<sup>1</sup> اين شهرستان از غرب با شهرستان...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''گرگان'''، نام مركز استان، شهرستان و شهر و رودي، در استان گلستان، در خاور درياي خزر، در همسايگي كشور تركمنستان.<br />
<br />
'''شهرستان گرگان،''' بر پاية آخرين تغييرات تقسيمات كشوري در 1383ش، داراي 2 شهر و 2 بخش و 5 دهستان است.<sup>1</sup> اين شهرستان از غرب با شهرستانهاي ''كردكوي'' و بندر تركمن، از شمال با شهرستان ''آققلا''، از شرق با شهرستان علي آباد ، از جنوب با شهرستانهاي شاهرود و دامغان (در استان سمنان) همسايه است.<sup>2</sup> نواحي جنوبي آن را كوهستانهاي مرتفع و پوشيده از جنگل كه «گاوكشان» با ارتفاع 3813 و «پيرگرده» به بلندي 3204 متر مرتفعترين آنهاست، تشكيل ميدهد و در دشت جنوبي «گرگان رود» و «قره سو» جاري است كه به خزر ميريزد.<sup>3</sup> <br />
<br />
'''شهر گرگان''' با مختصات جغرافيايي "00 '26 ْ54 طول شرقي و "30 '50 ْ36 عرض شمالي، با ارتفاع 160 متر،<sup>4</sup> در فاصله 30 كيلومتري دريا و 381 كيلومتري از تهران<sup>5</sup> و در آخرين نقطة خطآهن به خزر و در جلگهاي حاصلخيز كه موجب رونق كشاورزي در منطقه است، قرار دارد. <br />
<br />
گرگان از شهرهاي قديمي ايران است كه به نامهاي ديگري از جمله هيركانيا شهرت داشته است.<sup>6</sup> يعقوبي در ''البلدان'' (تأليف 278ق / 891م) مينويسد: «شهر گرگان بر نهر ديلم واقع است و سرزمين گرگان را سعيد بن عثمان در حكومت معاويه فتح كرد، سپس ياغي گشت و مردم آن از اسلام بازگشتند، تا آنكه يزيد بن مهلب در حكومت سليمان بن عبدالملك بن مروان آن را فتح نمود، و خراج سرزمين گرگان ده ميليون درهم است، و افزارهاي چوبي نيك از خدنگ و جز آن، و انواع جامههاي حرير در آنجا ساخته ميشود...».<sup>7</sup> در ''حدودالعالم'' (تأليف 372ق / 982م) نيز آمده است كه گرگان: «شهريست مر او را ناحيتي بزرگست و سوادي خرم و كشت و برز بسيار و نعمت فراخ و سرحد ميان ديلمان و خراسان و مردمانياند درست صورت و جنگي و پاك جامه و با مروت و ميهماندار ... و مستقر پادشاه طبرستان...».<sup>8</sup> بارتولد ميگويد كه ”جرجان يا گرگان به فاصلة كمي در سمت غربي استرآباد امتداد يافته بود“.<sup>9</sup> بدين ترتيب گرگان دقيقاً استرآباد نيست. ”اين شهر تا اواخر دورة قاجاريه به نام «استرآباد» مشهور بود و تمام جغرافيانويسان در كتابهاي خود از آن، با همين عنوان ياد كردهاند“.<sup>10</sup> «لسترنج» هم استرآباد را دومين شهر ايالت گرگان قديم ميداند. وي مينويسد: بندرگاه شهر گرگان (جرجان) و استرآباد، در درياي خزر، جزيرة «آبسكون» بوده كه با هر يك از اين دو شهر، يك روز راه فاصله داشت».<sup>11</sup><br />
<br />
مقدسي هم مينويسد: «آب استرآباد از گرگان (جرجان) گواراتر و بيشتر است».<sup>12</sup> به هر حال فرهنگستان در 1316ش نام گرگان را بر استرآباد نهاد.<sup>13</sup> استرآباد (گرگان) جايگاه ايل قاجار بود و در دورة صفويه به دليل وجود مزاري به نام «گورسرخ» كه مدفن يكي از فرزندان علي بن ابي طالب(ع) است، بسيار مشهور بود.<sup>14</sup> بيشتر بناهاي تاريخي گرگان بر اثر زلزله و يا جنگ و غارت مهاجمان از بين رفته است. امامزاده نور، مسجد گلشن و پل آققلا از جمله آثار تاريخي مهم شهر و پارك جنگلي نهار خوران و پارك جنگلي قرق، از جاذبههاي طبيعي گردشگري در اين شهر است. دانشگاه علوم كشاورزي و منابع طبيعي از جمله مراكز آموزشي با سابقة گرگان است كه به همراه مراكز آموزشي و فرهنگي دولتي و غيردولتي ديگر، اين شهر را به يكي از كانونهاي علمي و آموزشي مهم در شمال شرق كشور تبديل كرده است. جمعيت شهر گرگان در 1375 تعداد 188710 <sup>15</sup> و در 1384، بر اساس برآوردهاي انجام گرفته، تعداد 241085 تن بوده است.<sup>16</sup> <br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1. دفتر تقسيمات كشوري'''''. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري'''''. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.<br />
<br />
2. سازمان نقشهبرداري كشور. '''''نقشة تقسيمات كشوري'''''. تهران: سازمان نقشهبرداري كشور (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1383.<br />
<br />
3. جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران'''''. ج 3، ''دايرةالمعارف جغرافيايي ايران''، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 1084 و 1085.<br />
<br />
4. همانجا.<br />
<br />
5. سازمان حمل و نقل و پايانههاي كشور (وزارت راه و ترابري). '''''اطلس جادههاي ايران''''' (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 133 و 134. <br />
<br />
6. لسترنج، گاي. '''''جغرافياي تاريخي سرزمينهاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1383، ص8؛ <br />
<br />
Lestrange, G. '''''The Lands of the Eastern Caliphate'''''. Cambridge: University Press, 1905, P. 160.<br />
<br />
7. يعقوبي، ابن واضح (احمد بن ابييعقوب). '''''البلدان'''''. بيروت: دار احياء التراث العربي، 1408ق / 1988م، ص 46.<br />
<br />
8. '''''حدودالعالم من المشرق الي المغرب'''''. به كوشش دكتر منوچهر ستوده، تهران: كتابخانة طهوري، 1362، ص 143.<br />
<br />
9. بارتولد، و. '''''تذكرة جغرافياي تاريخي ايران'''''. ترجمة حمزه سردادور (طالبزاده)، چ 3، تهران: توس، 1372، ص 142.<br />
<br />
10. نهچيري، عبدالحسين. '''''جغرافياي تاريخي شهرها.''''' چ 1، تهران: 1370، ص 195-196.<br />
<br />
11. لسترنج. همان. ص 403، 404.<br />
<br />
12. مقدسي، ابو عبدالله محمد بن احد. '''''احسن التقاسيم في معرفت الاقاليم'''''. ترجمة علينقي منزوي، چ 1، تهران: شركت مؤلفان و مترجمان ايران، 1361، ص 525. <br />
<br />
13. جعفري. همان. ص 1085. <br />
<br />
14. لسترنج. همان. ص 403. <br />
<br />
15. نورالهي، طه. '''''توزيع و طبقهبندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماريهاي 75-1335'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382، ص 112.<br />
<br />
16. مركز آمار ايران. '''''بازسازي و برآورد جمعيت شهرستانهاي كشور بر اساس محدودة سال 1380'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382، ص 194.<br />
<br />
غلامحسین تکمیل همایون</div>Samei