شیخ مفید: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۳۴

شیخ مفید، محدث و فقیه شیعی (336-413)،^[۱] محمد بن محمد بن نعمان عکبری بغدادی ملقب به «ابن المعلم» معروف به شیخ مفید^[۲]. در یازدهم ذی القعده سال 336 در روستایی به نام عکبری در ده فرسنگی بغداد به دنیا آمد^[۲]. به دلیل حاضر جوابی، و قدرتش در نقض استدلال طرف مباحثه اش، قاضی عبدالجبار معتزلی، به شیخ مفید معروف شد^[۳]. نزد پدرش به آموختن قرآن و مقدمات پرداخت و به همراه او به بغداد رفت و نزد استادان علوم متداول عصر خویش را فرا گرفت^[۱]. مؤلف کتاب اعیان الشیعه 56 تن از این بزرگان را معرفی می‌کند، از آن جمله شیخ صدوق، (وفات381)، ابن جنید اسکافی (وفات 381)، ابن قولویه (وفات 363)، محمد بن عمران مرزبانی (وفات 384) می‌باشند^[۱].

شیخ مفید همچنین شاگردان بسیاری تربیت نمود از آن جمله سیدمرتضی (وفات 436)، سیدرضی (406)، شیخ طوسی (وفات 460) و نجاشی (وفات450)^[۱]. آثار شیخ متکی به استدلالات علمی، روح عقل و اندیشه که از ویژگی‌های شخصی وی بوده است^[۴]. او را صاحب حدود دویست اثر ذکر کرده‌اند از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1- الارشاد فی معرفۀ حجج الله علی العباد (نخستین و دقیق ترین کتاب در شرح حال ائمه اطهار)؛

2- المقنعه، (در ابواب فقه، و قدیم ترین متون فقهی شیعه)؛

3- العیون و المحاسن، (مناظره شیخ با مخالفین^[۵]).

قبل از شیخ فقه در بین علمای شیعه، به صورت کنونی رایج نبود و احادیث فقهی منقول از ائمۀاطهار، با نقل سلسلۀ سند عیناً در کتاب درج می‌شد و فقها هیچگونه تصرفی در متن حدیث نمی‌کردند که این امر مانعی در مسیر تکامل علوم اندیشمندان بود و با ظهور شیخ این مانع برطرف شد^[۶]. در آن عصر آراء فقهی و کلامی مطرح و با یکدیگر تطبیق داده می‌شد و هر صاحب رأی برای اقناع طرف مقابل دلیل و برهان اقامه می‌کرد و شیخ در این عرصه با تکیه بر مبانی استوار شیعه، کتاب ارزشمندی به نام «الاعلام فیما اتفقت الامامیۀ علیه من الاحکام» را تألیف کرد^[۷]. شیخ شب جمعه، سوم ماه مبارک رمضان 413ق، در سن هفتاد و شش یا هفت سالگی در بغداد وفات یافت^[۸].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ ^۱٫۳ گرجی، ابوالقاسم. تاریخ فقه و فقها. تهران: سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه، (سمت)، 1379، ص143.
↑ ^۲٫۰ ^۲٫۱ عاملی، جعفر مرتضی. شیخ مفید پرچم دار آزادی و اندیشه. قم: مركز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1380، ص11.
↑ مدرس، محمدعلی. ریحانۀالادب. تبریز: چاپخانۀ شفق، جلد 2 و 5، ص161 و 162.
↑ عاملی، جعفر مرتضی. شیخ مفید پرچم دار آزادی و اندیشه. قم: مركز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1380، ص 65.
↑ گرجی، ابوالقاسم. تاریخ فقه و فقها. تهران: سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه، (سمت)، 1379، ص143-144.
↑ گرجی، ابوالقاسم. تاریخ فقه و فقها. تهران: سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه، (سمت)، 1379، ص144-145.
↑ گرجی، ابوالقاسم. تاریخ فقه و فقها. تهران: سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه، (سمت)، 1379، ص146.
↑ مدرس، محمدعلی. ریحانۀالادب. تبریز: چاپخانۀ شفق، جلد2 و 5، ص. 346.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

آیت الله معظمی گودرزی

[:0-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ ^۱٫۳ گرجی، ابوالقاسم. تاریخ فقه و فقها. تهران: سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه، (سمت)، 1379، ص143.

[:1-2] ۲٫۰ ^۲٫۱ عاملی، جعفر مرتضی. شیخ مفید پرچم دار آزادی و اندیشه. قم: مركز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1380، ص11.

[3] مدرس، محمدعلی. ریحانۀالادب. تبریز: چاپخانۀ شفق، جلد 2 و 5، ص161 و 162.

[4] عاملی، جعفر مرتضی. شیخ مفید پرچم دار آزادی و اندیشه. قم: مركز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1380، ص 65.

[5] گرجی، ابوالقاسم. تاریخ فقه و فقها. تهران: سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه، (سمت)، 1379، ص143-144.

[6] گرجی، ابوالقاسم. تاریخ فقه و فقها. تهران: سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه، (سمت)، 1379، ص144-145.

[7] گرجی، ابوالقاسم. تاریخ فقه و فقها. تهران: سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه، (سمت)، 1379، ص146.

[8] مدرس، محمدعلی. ریحانۀالادب. تبریز: چاپخانۀ شفق، جلد2 و 5، ص. 346.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''شيخ مفيد'''، محدث و فقيه شيعي (336-413)،<sup>1</sup> محمد بن محمد بن نعمان عكبري بغدادي ملقب به «ابن المعلم» معروف به شيخ مفيد.<sup>2</sup> در يازدهم ذي القعده سال 336 در روستايي به نام عكبري در ده فرسنگي بغداد به دنيا آمد.<sup>3</sup> به دليل حاضر جوابي، و قدرتش در نقض استدلال طرف مباحثه اش، قاضي عبدالجبار معتزلي، به شيخ مفيد معروف شد.<sup>4</sup> نزد پدرش به آموختن قرآن و مقدمات پرداخت و به همراه او به بغداد رفت و نزد استادان علوم متداول عصر خويش را فرا گرفت.<sup>5</sup> مؤلف كتاب اعيان الشيعه 56 تن از اين بزرگان را معرفي مي‌كند، از آن جمله شيخ صدوق، (وفات381)، ابن جنيد اسكافي (وفات 381)، ابن قولويه (وفات 363)، محمد بن عمران مرزباني (وفات 384) مي‌باشند.<sup>6</sup> شيخ مفيد همچنين شاگردان بسياري تربيت نمود از آن جمله سيدمرتضي (وفات 436)، سيدرضي (406)، شيخ طوسي (وفات 460) و نجاشي (وفات450).<sup>7</sup> آثار شيخ متكي به استدلالات علمي، روح عقل و انديشه كه از ويژگي‌هاي شخصي وي بوده است.<sup>8</sup> او را صاحب حدود دويست اثر ذكر كرده‌اند از آن جمله 1- الارشاد في معرفۀ حجج الله علي العباد (نخستين و دقيق ترين كتاب در شرح حال ائمه اطهار)، 2- المقنعه، (در ابواب فقه، و قديم ترين متون فقهي شيعه)؛ 3- العيون و المحاسن، (مناظره شيخ با مخالفين).<sup>9</sup> قبل از شيخ فقه در بين علماي شيعه، به صورت كنوني رايج نبود و احاديث فقهي منقول از ائمۀاطهار، با نقل سلسلۀ سند عيناً در كتاب درج مي‌شد و فقها هيچگونه تصرفي در متن حديث نمي‌كردند كه اين امر مانعي در مسير تكامل علوم انديشمندان بود و با ظهور شيخ اين مانع برطرف شد.<sup>10</sup> در آن عصر آراء فقهي و كلامي مطرح و با يكديگر تطبيق داده مي‌شد و هر صاحب رأي براي اقناع طرف مقابل دليل و برهان اقامه مي‌كرد و شيخ در اين عرصه با تكيه بر مباني استوار شيعه، كتاب ارزشمندي به نام «الاعلام فيما اتفقت الاماميۀ عليه من الاحكام» را تأليف كرد.<sup>11</sup> شيخ شب جمعه، سوم ماه مبارك رمضان 413ق، در سن هفتاد و شش يا هفت سالگي در بغداد وفات يافت.<sup>12</sup>
+'''شیخ مفید'''، محدث و فقیه شیعی (336-413)،<ref name=":0">گرجی، ابوالقاسم. '''''تاریخ فقه و فقها.''''' تهران: سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه، (سمت)، 1379، ص143.</ref> محمد بن محمد بن نعمان عکبری بغدادی ملقب به «ابن المعلم» معروف به شیخ مفید<ref name=":1">عاملی، جعفر مرتضی. '''''شیخ مفید پرچم دار آزادی و اندیشه'''''. قم: مركز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1380، ص11.</ref>. در یازدهم ذی القعده سال 336 در روستایی به نام عکبری در ده فرسنگی بغداد به دنیا آمد<ref name=":1" />. به دلیل حاضر جوابی، و قدرتش در نقض استدلال طرف مباحثه اش، قاضی عبدالجبار معتزلی، به شیخ مفید معروف شد<ref>مدرس، محمدعلی'''''. ریحانۀالادب'''''. تبریز: چاپخانۀ شفق، جلد 2 و 5، ص161 و 162.</ref>. نزد پدرش به آموختن [[قرآن]] و مقدمات پرداخت و به همراه او به بغداد رفت و نزد استادان علوم متداول عصر خویش را فرا گرفت<ref name=":0" />. مؤلف کتاب اعیان الشیعه 56 تن از این بزرگان را معرفی می‌کند، از آن جمله شیخ صدوق، (وفات381)، ابن جنید اسکافی (وفات 381)، ابن قولویه (وفات 363)، محمد بن عمران مرزبانی (وفات 384) می‌باشند<ref name=":0" />.
+شیخ مفید همچنین شاگردان بسیاری تربیت نمود از آن جمله سیدمرتضی (وفات 436)، سیدرضی (406)، [[شیخ طوسی]] (وفات 460) و نجاشی (وفات450)<ref name=":0" />. آثار شیخ متکی به استدلالات علمی، روح عقل و اندیشه که از ویژگی‌های شخصی وی بوده است<ref>عاملی، جعفر مرتضی. '''''شیخ مفید پرچم دار آزادی و اندیشه'''''. قم: مركز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1380، ص 65.</ref>. او را صاحب حدود دویست اثر ذکر کرده‌اند از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
-'''مآخذ:'''
+- الارشاد فی معرفۀ حجج الله علی العباد (نخستین و دقیق ترین کتاب در شرح حال ائمه اطهار)؛
-.   گرجي، ابوالقاسم. '''''تاريخ فقه و فقها.''''' تهران: سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انساني دانشگاه، (سمت)، 1379، ص143.
+- المقنعه، (در ابواب فقه، و قدیم ترین متون فقهی شیعه)؛
-.   عاملي، جعفر مرتضي. '''''شيخ مفيد پرچم دار آزادي و انديشه'''''. قم: مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامي، 1380، ص11.
+- العیون و المحاسن، (مناظره شیخ با مخالفین<ref>گرجی، ابوالقاسم. '''''تاریخ فقه و فقها.''''' تهران: سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه، (سمت)، 1379، ص143-144.</ref>).
-.   همانجا.
+قبل از شیخ فقه در بین علمای شیعه، به صورت کنونی رایج نبود و احادیث فقهی منقول از ائمۀاطهار، با نقل سلسلۀ سند عیناً در کتاب درج می‌شد و فقها هیچگونه تصرفی در متن حدیث نمی‌کردند که این امر مانعی در مسیر تکامل علوم اندیشمندان بود و با ظهور شیخ این مانع برطرف شد<ref>گرجی، ابوالقاسم. '''''تاریخ فقه و فقها.''''' تهران: سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه، (سمت)، 1379، ص144-145.</ref>. در آن عصر آراء فقهی و کلامی مطرح و با یکدیگر تطبیق داده می‌شد و هر صاحب رأی برای اقناع طرف مقابل دلیل و برهان اقامه می‌کرد و شیخ در این عرصه با تکیه بر مبانی استوار شیعه، کتاب ارزشمندی به نام «الاعلام فیما اتفقت الامامیۀ علیه من الاحکام» را تألیف کرد<ref>گرجی، ابوالقاسم. '''''تاریخ فقه و فقها.''''' تهران: سازمان مطالعه و تدوین كتب علوم انسانی دانشگاه، (سمت)، 1379، ص146.</ref>. شیخ شب جمعه، سوم ماه مبارک رمضان 413ق، در سن هفتاد و شش یا هفت سالگی در بغداد وفات یافت<ref>مدرس، محمدعلی'''''. ریحانۀالادب'''''. تبریز: چاپخانۀ شفق، جلد2 و 5، ص. 346.</ref>.
-.   مدرس، محمدعلي'''''. ريحانۀالادب'''''. تبريز: چاپخانۀ شفق، چ2، ج5، ص161 و 162.
+== نیز نگاه کنید به ==
-.   '''''تاريخ فقه و فقها'''''. ص143.
+* [[شیخ طبرسی]]
+* [[شیخ طوسی]]
-.   همانجا.
-.   همانجا.
-.   '''''شيخ مفيد پرچم دار آزادي و انديشه'''''. ص65.
-.   '''''تاريخ فقه و فقها'''''. ص143 و 144.
-. همان. ص144 و 145.
-. همان. ص146.
-. '''''ريحانۀالادب'''''. ص346.
+== مآخذ ==
+<references />
+== منبع اصلی ==
+[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
+== نویسنده مقاله ==
 آیت الله معظمی گودرزی
+[[رده:علوم اسلامی و حقوق فقهی]]