قوه مقننه: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
'''[[قوه مقننه]]'''، یکی از قوای سهگانه نظام جمهوری اسلامی. | '''[[قوه مقننه]]'''، یکی از قوای سهگانه نظام جمهوری اسلامی. | ||
با استقرار نظام جمهوری اسلامی و تصویب قانون اساسی جدید قوه مقننه به صورت تک مجلسی و با نام شورای اسلامی آغاز به کار کرد<ref>حمیدیان، حسن. '''''کنترل قوه مقننه در ایران و امریکا.''''' تهران: تیر، 1378، ص 50.</ref>. مجلس شورای اسلامی که وظیفه آن وضع و تهذیب قوانین بر طبق قانون اساسی است دارای 270 عضو است که برای مدت 4 سال انتخاب میشوند. اقلیت زرتشتی و یهودی هر یک دارای یک نماینده، مسیحیان آشوری و کلدانی روی هم یک نماینده و مسیحیان ارامنه جنوب و شمال هر کدام یک نماینده در مجلس دارند. محدوده حوزههای انتخابیه و تعداد نمایندگان را قانون معین میکند<ref> حمیدیان. حسن. '''''کنترل قوه مقننه در ایران و امریکا.''''' تهران: تیر، 1378. ص 50.</ref>. نحوه تشکیل و اداره جلسات و انجام فعالیت نمایندگی نمایندگان در مجلس شورای | با استقرار نظام جمهوری اسلامی و تصویب [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|قانون اساسی]] جدید قوه مقننه به صورت تک مجلسی و با نام شورای اسلامی آغاز به کار کرد<ref>حمیدیان، حسن. '''''کنترل قوه مقننه در ایران و امریکا.''''' تهران: تیر، 1378، ص 50.</ref>. [https://www.parliran.ir/ مجلس شورای اسلامی] که وظیفه آن وضع و تهذیب قوانین بر طبق [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|قانون اساسی]] است دارای 270 عضو است که برای مدت 4 سال انتخاب میشوند. اقلیت زرتشتی و یهودی هر یک دارای یک نماینده، مسیحیان آشوری و کلدانی روی هم یک نماینده و مسیحیان ارامنه جنوب و شمال هر کدام یک نماینده در مجلس دارند. محدوده حوزههای انتخابیه و تعداد نمایندگان را قانون معین میکند<ref> حمیدیان. حسن. '''''کنترل قوه مقننه در ایران و امریکا.''''' تهران: تیر، 1378. ص 50.</ref>. نحوه تشکیل و اداره جلسات و انجام فعالیت نمایندگی نمایندگان در [https://www.parliran.ir/ مجلس شورای اسلامی]، مطابق آئیننامه داخلی خود مجلس است. در جلسه افتتاحیه، مراسم تحلیف نمایندگان صورت میپذیرد. به منظور اداره امور [https://www.parliran.ir/ مجلس شورای اسلامی]، تنظیم و انجام امور مربوطه به نمایندگان، نظارت بر چگونگی اداره قوه مقننه و رابطه آن با سایر قوا، [https://www.parliran.ir/ مجلس شورای اسلامی] تشکیل یک هیئت رئیسه را در آئیننامه داخلی خود پیشبینی کرده است. از تاریخ آغاز هر دوره قانونگذاری 3 نوع هیئت رئیسه در نظر گرفته شده است: | ||
# هیئت رئیسه سنی؛ | |||
# هیئت رئیسه موقت؛ | |||
# هیئت رئیسه دائم<ref>روابط عمومی مجلس شورای اسلامی. '''''نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی'''''. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364، ص 35. </ref>. | |||
هیئت رئیسه سنی از ترکیب دو نفر مسنترین و دو نفر جوانترین نمایندگان تعیین میشود. هیئت رئیسه موقتی 12 نفره با رأی خود نمایندگان معین میشوند که رسیدگی به اعتبارنامهها را در مجلس به عهده دارند و متشکل از یک رئیس، دو نائب رئیس، 3 کارپرداز و 6 منشی است. اعتبارنامه سندی است که گواهی میدهد دارنده آن بنا بر مقررات با اکثریت لازم قانونی آرای شرکتکنندگان صلاحیتدار در انتخابات، به نمایندگی مجلس انتخاب شده است. مجریان و ناظران قانونی بر انتخابات، اعتبارنامه را امضا میکنند و کتباً تصدیق میکنند که صاحب آن، بر حسب آرای مأخوذه و قرائت شده که با انتخاب درست به دست آمده حق دارد نماینده مجلس شود<ref>روابط عمومی مجلس شورای اسلامی. '''''نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی'''''. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364 . ص 35. </ref>. | هیئت رئیسه سنی از ترکیب دو نفر مسنترین و دو نفر جوانترین نمایندگان تعیین میشود. هیئت رئیسه موقتی 12 نفره با رأی خود نمایندگان معین میشوند که رسیدگی به اعتبارنامهها را در مجلس به عهده دارند و متشکل از یک رئیس، دو نائب رئیس، 3 کارپرداز و 6 منشی است. اعتبارنامه سندی است که گواهی میدهد دارنده آن بنا بر مقررات با اکثریت لازم قانونی آرای شرکتکنندگان صلاحیتدار در انتخابات، به نمایندگی مجلس انتخاب شده است. مجریان و ناظران قانونی بر انتخابات، اعتبارنامه را امضا میکنند و کتباً تصدیق میکنند که صاحب آن، بر حسب آرای مأخوذه و قرائت شده که با انتخاب درست به دست آمده حق دارد نماینده مجلس شود<ref>روابط عمومی مجلس شورای اسلامی. '''''نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی'''''. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364 . ص 35. </ref>. | ||
جلسات مجلس که با حضور دو سوم نمایندگان رسمیت مییابد باید علنی باشد و گزارش کامل آن از طریق رادیو و روزنامه رسمی به اطلاع عموم برسد. در شرایط اضطراری جلسه غیرعلنی با تقاضای 10 نفر از نمایندگان یا یکی از وزرا، تشکیل میشود<ref>ساغروانی، لطفاللهناظر. '''''آشنایی با انتخابات در کشورهای عضو اتحاد بینالملل.''''' تهران: چاپخانه وزارت کشور، 1372، ج 1، ص 159.</ref>. لوایح و طرحها 4 قسم است: عادی، یک فوریتی، دو فوریتی و سه فوریتی که با موافقت دو سوم حاضران صورت میگیرد و مصوبات غیرعلنی تنها در صورتی معتبر است که با حضور [[شورای نگهبان]] به تصویب سه چهارم مجموع نمایندگان برسد. گزارش این مصوبات باید پس از برطرف شدن شرایط اضطراری به اطلاع عموم برسد<ref name=":0">روابط عمومی مجلس شورای اسلامی. '''''نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی'''''. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364. ص | جلسات مجلس که با حضور دو سوم نمایندگان رسمیت مییابد باید علنی باشد و گزارش کامل آن از طریق [[رادیو]] و روزنامه رسمی به اطلاع عموم برسد. در شرایط اضطراری جلسه غیرعلنی با تقاضای 10 نفر از نمایندگان یا یکی از وزرا، تشکیل میشود<ref>ساغروانی، لطفاللهناظر. '''''آشنایی با انتخابات در کشورهای عضو اتحاد بینالملل.''''' تهران: چاپخانه وزارت کشور، 1372، ج 1، ص 159.</ref>. لوایح و طرحها 4 قسم است: عادی، یک فوریتی، دو فوریتی و سه فوریتی که با موافقت دو سوم حاضران صورت میگیرد و مصوبات غیرعلنی تنها در صورتی معتبر است که با حضور [[شورای نگهبان]] به تصویب سه چهارم مجموع نمایندگان برسد. گزارش این مصوبات باید پس از برطرف شدن شرایط اضطراری به اطلاع عموم برسد<ref name=":0">روابط عمومی مجلس شورای اسلامی. '''''نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی'''''. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364. ص 84. </ref>. بنا بر اصول مندرج در [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|قانون اساسی]] (فصل ششم ـ اصول 62 تا 99)، که مصوبات [https://www.parliran.ir/ مجلس شورای اسلامی] پس از طی مراحل معمول و مقرر، برای اجرا، به [[قوه مجریه]] و قضائیه ابلاغ میگردد. بر این اساس مجلس عالیترین مرجع قانونگذاری در مملکت میباشد و میتواند به موجب نص صریح [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|قانون اساسی]]، در عموم مسائل در حدود مقرر در قانون اساسی و احکام مذهب، قانون وضع نماید (اصل 72) قوه مجریه و قضائیه هر یک به نوعی مسئول و موظف بر اجرای مصوبات مجلس، پس از تأیید [[شورای نگهبان]] هستند و مجلس مسئولیت نظارت بر حسن اجرای مصوبات خود، توسط دو قوه فوق را نیز بر عهده دارد. همچنین بنا بر اصل 76 [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|قانون اساسی]]، مجلس حق تحقیق و تفحص در تمام امور کشور ( از جمله امور مربوط به قوای [[قوه مجریه|مجریه]] و [[قوه قضاییه|قضائیه]]) را داراست. افزون بر این هیئت وزیران و نخستوزیر میبایست قبل از هر اقدام، پس از معرفی و تأیید توسط ریاست جمهوری، از مجلس رأی اعتماد بگیرند و نمایندگان مجلس میتوانند با موافقت حداقل یک چهارم کل نمایندگان مجلس از رئیس جمهور و وزرا درباره وظایفشان سؤال کنند و استیضاح وزیران از سوی حداقل 10 نماینده در [https://www.parliran.ir/ مجلس شورای اسلامی] قابل طرح است. فرد یا جمع مورد سؤال یا استیضاح نیز موظف به پاسخگویی میباشد (اصول 87، 88 و 89)<ref name=":0" /><ref>نیزنک: ساغروانی. لطفاللهناظر. '''''آشنایی با انتخابات در کشورهای عضو اتحاد بینالملل.''''' تهران: چاپخانه وزارت کشور، 1372، ج 1. ص 159.</ref>. | ||
مطابق آئیننامه داخلی مجلس دوگونه کمیسیون کار مجلس را انجام میدهند. کمیسیونهای داخلی که افزون بر 20 عدد هستند و 7 تا 13 نفر عضو دارند و کمیسیونهای ویژه که به طور موقت درباره مسائل مهم و استثنایی تشکیل میشوند که حداکثر 21 نفر عضو دارند. از مهمترین کمیسیونهای داخلی مجلس کمیسیون اصل 90 است که موظف به رسیدگی شکایات مردمی است. طبق اصل 90 قانون اساسی «هر کس شکایتی از طرز کار مجلس یا [[قوه مجریه]] یا قوه قضائیه داشته باشد میتواند شکایت خود را کتباً به مجلس شورای اسلامی عرضه کند. مجلس موظف است به این شکایات رسیدگی کند و پاسخ کافی دهد و در مواردی که شکایت به قوه مجریه و قوه قضائیه مربوط است، رسیدگی و پاسخ کافی از آنها بخواهد و در مدت مناسب نتیجه را اعلام نماید و در موردی که مربوط به عموم باشد به اطلاع عامه برساند»<ref> روابط عمومی مجلس شورای اسلامی.'''''نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی'''''. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364. ص 45. </ref>. [[قوه مقننه]] به دو شکل مستقیم از طریق همه پرسی با موافقت دو سوم مجموع نمایندگان و غیر مستقیم به صورت تهیه و تصویب قانون در تمامی مسائل و حدود مقرر در قانون اساسی و با موافقت [[شورای نگهبان]] به فعالیت میپردازد<ref> وثوقی، شهین. '''''قوانین و مقررات مربوط به انتخابات از آغاز انقلاب تا کنون'''''. تهران: چاپخانه وزارت کشور، 1369، ص 23 و 24.</ref>. در کنار قوه مقننه مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز در معضلاتی که از طریق عادی قابل حل نباشند، به وضع قوانین میپردازد<ref> | مطابق آئیننامه داخلی مجلس دوگونه کمیسیون کار مجلس را انجام میدهند. کمیسیونهای داخلی که افزون بر 20 عدد هستند و 7 تا 13 نفر عضو دارند و کمیسیونهای ویژه که به طور موقت درباره مسائل مهم و استثنایی تشکیل میشوند که حداکثر 21 نفر عضو دارند. از مهمترین کمیسیونهای داخلی مجلس کمیسیون اصل 90 است که موظف به رسیدگی شکایات مردمی است. طبق اصل 90 [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|قانون اساسی]] «هر کس شکایتی از طرز کار مجلس یا [[قوه مجریه]] یا [[قوه قضاییه|قوه قضائیه]] داشته باشد میتواند شکایت خود را کتباً به مجلس شورای اسلامی عرضه کند. مجلس موظف است به این شکایات رسیدگی کند و پاسخ کافی دهد و در مواردی که شکایت به [[قوه مجریه]] و [[قوه قضاییه|قوه قضائیه]] مربوط است، رسیدگی و پاسخ کافی از آنها بخواهد و در مدت مناسب نتیجه را اعلام نماید و در موردی که مربوط به عموم باشد به اطلاع عامه برساند»<ref> روابط عمومی مجلس شورای اسلامی.'''''نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی'''''. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364. ص 45. </ref>. [[قوه مقننه]] به دو شکل مستقیم از طریق همه پرسی با موافقت دو سوم مجموع نمایندگان و غیر مستقیم به صورت تهیه و تصویب قانون در تمامی مسائل و حدود مقرر در [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|قانون اساسی]] و با موافقت [[شورای نگهبان]] به فعالیت میپردازد<ref> وثوقی، شهین. '''''قوانین و مقررات مربوط به انتخابات از آغاز انقلاب تا کنون'''''. تهران: چاپخانه وزارت کشور، 1369، ص 23 و 24.</ref>. در کنار قوه مقننه مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز در معضلاتی که از طریق عادی قابل حل نباشند، به وضع قوانین میپردازد<ref>حمیدیان.حسن. '''''کنترل قوه مقننه در ایران و امریکا.''''' تهران: تیر، 1378. ص 116، 117. </ref><ref>نیزنک: منتظری، حسینعلی. '''''حکومت مردمی و قانون اساسی'''''. تهران: 1362، ص 31.</ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
| خط ۲۳: | خط ۲۷: | ||
== نویسنده مقاله == | == نویسنده مقاله == | ||
مریم حسنی | مریم حسنی | ||
[[رده:علوم سیاسی]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۳
قوه مقننه، یکی از قوای سهگانه نظام جمهوری اسلامی.
با استقرار نظام جمهوری اسلامی و تصویب قانون اساسی جدید قوه مقننه به صورت تک مجلسی و با نام شورای اسلامی آغاز به کار کرد[۱]. مجلس شورای اسلامی که وظیفه آن وضع و تهذیب قوانین بر طبق قانون اساسی است دارای 270 عضو است که برای مدت 4 سال انتخاب میشوند. اقلیت زرتشتی و یهودی هر یک دارای یک نماینده، مسیحیان آشوری و کلدانی روی هم یک نماینده و مسیحیان ارامنه جنوب و شمال هر کدام یک نماینده در مجلس دارند. محدوده حوزههای انتخابیه و تعداد نمایندگان را قانون معین میکند[۲]. نحوه تشکیل و اداره جلسات و انجام فعالیت نمایندگی نمایندگان در مجلس شورای اسلامی، مطابق آئیننامه داخلی خود مجلس است. در جلسه افتتاحیه، مراسم تحلیف نمایندگان صورت میپذیرد. به منظور اداره امور مجلس شورای اسلامی، تنظیم و انجام امور مربوطه به نمایندگان، نظارت بر چگونگی اداره قوه مقننه و رابطه آن با سایر قوا، مجلس شورای اسلامی تشکیل یک هیئت رئیسه را در آئیننامه داخلی خود پیشبینی کرده است. از تاریخ آغاز هر دوره قانونگذاری 3 نوع هیئت رئیسه در نظر گرفته شده است:
- هیئت رئیسه سنی؛
- هیئت رئیسه موقت؛
- هیئت رئیسه دائم[۳].
هیئت رئیسه سنی از ترکیب دو نفر مسنترین و دو نفر جوانترین نمایندگان تعیین میشود. هیئت رئیسه موقتی 12 نفره با رأی خود نمایندگان معین میشوند که رسیدگی به اعتبارنامهها را در مجلس به عهده دارند و متشکل از یک رئیس، دو نائب رئیس، 3 کارپرداز و 6 منشی است. اعتبارنامه سندی است که گواهی میدهد دارنده آن بنا بر مقررات با اکثریت لازم قانونی آرای شرکتکنندگان صلاحیتدار در انتخابات، به نمایندگی مجلس انتخاب شده است. مجریان و ناظران قانونی بر انتخابات، اعتبارنامه را امضا میکنند و کتباً تصدیق میکنند که صاحب آن، بر حسب آرای مأخوذه و قرائت شده که با انتخاب درست به دست آمده حق دارد نماینده مجلس شود[۴].
جلسات مجلس که با حضور دو سوم نمایندگان رسمیت مییابد باید علنی باشد و گزارش کامل آن از طریق رادیو و روزنامه رسمی به اطلاع عموم برسد. در شرایط اضطراری جلسه غیرعلنی با تقاضای 10 نفر از نمایندگان یا یکی از وزرا، تشکیل میشود[۵]. لوایح و طرحها 4 قسم است: عادی، یک فوریتی، دو فوریتی و سه فوریتی که با موافقت دو سوم حاضران صورت میگیرد و مصوبات غیرعلنی تنها در صورتی معتبر است که با حضور شورای نگهبان به تصویب سه چهارم مجموع نمایندگان برسد. گزارش این مصوبات باید پس از برطرف شدن شرایط اضطراری به اطلاع عموم برسد[۶]. بنا بر اصول مندرج در قانون اساسی (فصل ششم ـ اصول 62 تا 99)، که مصوبات مجلس شورای اسلامی پس از طی مراحل معمول و مقرر، برای اجرا، به قوه مجریه و قضائیه ابلاغ میگردد. بر این اساس مجلس عالیترین مرجع قانونگذاری در مملکت میباشد و میتواند به موجب نص صریح قانون اساسی، در عموم مسائل در حدود مقرر در قانون اساسی و احکام مذهب، قانون وضع نماید (اصل 72) قوه مجریه و قضائیه هر یک به نوعی مسئول و موظف بر اجرای مصوبات مجلس، پس از تأیید شورای نگهبان هستند و مجلس مسئولیت نظارت بر حسن اجرای مصوبات خود، توسط دو قوه فوق را نیز بر عهده دارد. همچنین بنا بر اصل 76 قانون اساسی، مجلس حق تحقیق و تفحص در تمام امور کشور ( از جمله امور مربوط به قوای مجریه و قضائیه) را داراست. افزون بر این هیئت وزیران و نخستوزیر میبایست قبل از هر اقدام، پس از معرفی و تأیید توسط ریاست جمهوری، از مجلس رأی اعتماد بگیرند و نمایندگان مجلس میتوانند با موافقت حداقل یک چهارم کل نمایندگان مجلس از رئیس جمهور و وزرا درباره وظایفشان سؤال کنند و استیضاح وزیران از سوی حداقل 10 نماینده در مجلس شورای اسلامی قابل طرح است. فرد یا جمع مورد سؤال یا استیضاح نیز موظف به پاسخگویی میباشد (اصول 87، 88 و 89)[۶][۷].
مطابق آئیننامه داخلی مجلس دوگونه کمیسیون کار مجلس را انجام میدهند. کمیسیونهای داخلی که افزون بر 20 عدد هستند و 7 تا 13 نفر عضو دارند و کمیسیونهای ویژه که به طور موقت درباره مسائل مهم و استثنایی تشکیل میشوند که حداکثر 21 نفر عضو دارند. از مهمترین کمیسیونهای داخلی مجلس کمیسیون اصل 90 است که موظف به رسیدگی شکایات مردمی است. طبق اصل 90 قانون اساسی «هر کس شکایتی از طرز کار مجلس یا قوه مجریه یا قوه قضائیه داشته باشد میتواند شکایت خود را کتباً به مجلس شورای اسلامی عرضه کند. مجلس موظف است به این شکایات رسیدگی کند و پاسخ کافی دهد و در مواردی که شکایت به قوه مجریه و قوه قضائیه مربوط است، رسیدگی و پاسخ کافی از آنها بخواهد و در مدت مناسب نتیجه را اعلام نماید و در موردی که مربوط به عموم باشد به اطلاع عامه برساند»[۸]. قوه مقننه به دو شکل مستقیم از طریق همه پرسی با موافقت دو سوم مجموع نمایندگان و غیر مستقیم به صورت تهیه و تصویب قانون در تمامی مسائل و حدود مقرر در قانون اساسی و با موافقت شورای نگهبان به فعالیت میپردازد[۹]. در کنار قوه مقننه مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز در معضلاتی که از طریق عادی قابل حل نباشند، به وضع قوانین میپردازد[۱۰][۱۱].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ حمیدیان، حسن. کنترل قوه مقننه در ایران و امریکا. تهران: تیر، 1378، ص 50.
- ↑ حمیدیان. حسن. کنترل قوه مقننه در ایران و امریکا. تهران: تیر، 1378. ص 50.
- ↑ روابط عمومی مجلس شورای اسلامی. نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364، ص 35.
- ↑ روابط عمومی مجلس شورای اسلامی. نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364 . ص 35.
- ↑ ساغروانی، لطفاللهناظر. آشنایی با انتخابات در کشورهای عضو اتحاد بینالملل. تهران: چاپخانه وزارت کشور، 1372، ج 1، ص 159.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ روابط عمومی مجلس شورای اسلامی. نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364. ص 84.
- ↑ نیزنک: ساغروانی. لطفاللهناظر. آشنایی با انتخابات در کشورهای عضو اتحاد بینالملل. تهران: چاپخانه وزارت کشور، 1372، ج 1. ص 159.
- ↑ روابط عمومی مجلس شورای اسلامی.نگرشی به اولین دوره مجلس شورای اسلامی. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1364. ص 45.
- ↑ وثوقی، شهین. قوانین و مقررات مربوط به انتخابات از آغاز انقلاب تا کنون. تهران: چاپخانه وزارت کشور، 1369، ص 23 و 24.
- ↑ حمیدیان.حسن. کنترل قوه مقننه در ایران و امریکا. تهران: تیر، 1378. ص 116، 117.
- ↑ نیزنک: منتظری، حسینعلی. حکومت مردمی و قانون اساسی. تهران: 1362، ص 31.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
مریم حسنی