ابوالجواد: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
ابوالجود، محمد بن احمد بن لیث، ریاضیدان بزرگ ایرانی سده 4ق/10م. در قلمرو [[سامانیان]] میزیست. از شاگردان صاغانی، ستارهشناس برجسته ایرانی بود و با [[ابوریحان بیرونی]]<sup>*</sup> و ابوجعفر خازن<sup>*</sup> در زمینه مسائل ریاضی مکاتبه داشت. بیرونی و [[خیام]] در آثار خویش از او یاد کرده اند و در منابع اروپائی نیز به عنوان ریاضیدانی برجسته شهرت دارد. ابوالجود پس از آموختن ریاضیات و برخی دانش های دیگر به کارهای دیوانی پرداخت و از درس و تحقیق بازماند. در عین حال در اوقات فراغت به حل مسائل ریاضی می پرداخت<ref> خیام. '''''مقاله فی الجبروالمقابله'''''، به کوشش فرانتس ووپکه، پاریس: 1851م، ص 26، 34.</ref><ref> بیرونی، ابوریحان. '''''قانون مسعودی'''''. حیدر آباد دکن: 1373ق، ج 1، ص297. | ابوالجود، محمد بن احمد بن لیث، ریاضیدان بزرگ ایرانی سده 4ق/10م. در قلمرو [[سامانیان]] میزیست. از شاگردان صاغانی، ستارهشناس برجسته ایرانی بود و با [[ابوریحان بیرونی]]<sup>*</sup> و [[ابو جعفر خازن|ابوجعفر خازن]]<sup>*</sup> در زمینه مسائل ریاضی مکاتبه داشت. بیرونی و [[خیام]] در آثار خویش از او یاد کرده اند و در منابع اروپائی نیز به عنوان ریاضیدانی برجسته شهرت دارد. ابوالجود پس از آموختن ریاضیات و برخی دانش های دیگر به کارهای دیوانی پرداخت و از درس و تحقیق بازماند. در عین حال در اوقات فراغت به حل مسائل ریاضی می پرداخت<ref name=":0">Suter, H., '''''Die mathematiker und Astronomen der Araber und ihre werke''''', Leipzig: 1900, p 97</ref><ref name=":1"> خیام. '''''مقاله فی الجبروالمقابله'''''، به کوشش فرانتس ووپکه، پاریس: 1851م، ص 26، 34.</ref><ref> بیرونی، ابوریحان. '''''قانون مسعودی'''''. حیدر آباد دکن: 1373ق، ج 1، ص297. | ||
</ref>. | </ref>. | ||
در روزگار ابوالجود، بحث و مناقشه بر سر برخی مسائل هندسی، مانند تقسیم دایره به 7 یا 9 جزء برابر، تقسیم زاویه به 3 جزء برابر، که از سوی ریاضیدانان یونان باستان مطرح شد، و تا آن دوران راه حل علمی نیافته بود، در میان دانشمندان ایرانی به شدت جریان داشت. ابوالجود محاسبه ضلع 9 ضلعی منتظم را به معادله تحویل کرد و نیز به حل مسئله تقسیم عدد 10 به دو جزء a وb، به شرط برقراری رابطه که به معادله میانجامد، توفیق یافت. همچنین یک مسئله هندسی دیگر را که بیرونی به او ارجاع کرده بود، با تحویل به یک معادله درجه چهارم، و تجزیه آن به یک سهمی و یک هذلولی حل کرد | در روزگار ابوالجود، بحث و مناقشه بر سر برخی مسائل هندسی، مانند تقسیم دایره به 7 یا 9 جزء برابر، تقسیم زاویه به 3 جزء برابر، که از سوی ریاضیدانان یونان باستان مطرح شد، و تا آن دوران راه حل علمی نیافته بود، در میان دانشمندان ایرانی به شدت جریان داشت. ابوالجود محاسبه ضلع 9 ضلعی منتظم را به معادله تحویل کرد و نیز به حل مسئله تقسیم عدد 10 به دو جزء a وb، به شرط برقراری رابطه که به معادله میانجامد، توفیق یافت. همچنین یک مسئله هندسی دیگر را که بیرونی به او ارجاع کرده بود، با تحویل به یک معادله درجه چهارم، و تجزیه آن به یک سهمی و یک هذلولی حل کرد<ref name=":1" /><ref name=":0" /><ref>Sezgin, F., '''''Geschichte des Arabischen schrifttums''''', Leiden: vol 3, 1970, pp 236-240</ref>. اما مهمترین کار ابوالجود، توفیق وی در تقسیم دایره به 7 جزء برابر است. هر چند ارتکاب یک خطای کوچک در حل این مسئله هندسی، مانع از آن شد که این توفیق کاملاً به نام وی ثبت شود، روشن است که او گام اصلی را در این راه برداشته است<ref>عادل انبوبا. '''''«تسبیع الدائره»'''''، مجله التاریخ العلوم العربیه. حلب: ج1، 1977، ص 82 ـ92.</ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [[سامانیان]] | |||
* [[ابوریحان بیرونی]] | |||
* [[خیام]] | |||
* [[ابو جعفر خازن]] | |||
== مآخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
یونس كرامتی | |||
[[رده:علوم و فنون]] | |||
نسخهٔ کنونی تا ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۵۶
ابوالجود، محمد بن احمد بن لیث، ریاضیدان بزرگ ایرانی سده 4ق/10م. در قلمرو سامانیان میزیست. از شاگردان صاغانی، ستارهشناس برجسته ایرانی بود و با ابوریحان بیرونی* و ابوجعفر خازن* در زمینه مسائل ریاضی مکاتبه داشت. بیرونی و خیام در آثار خویش از او یاد کرده اند و در منابع اروپائی نیز به عنوان ریاضیدانی برجسته شهرت دارد. ابوالجود پس از آموختن ریاضیات و برخی دانش های دیگر به کارهای دیوانی پرداخت و از درس و تحقیق بازماند. در عین حال در اوقات فراغت به حل مسائل ریاضی می پرداخت[۱][۲][۳].
در روزگار ابوالجود، بحث و مناقشه بر سر برخی مسائل هندسی، مانند تقسیم دایره به 7 یا 9 جزء برابر، تقسیم زاویه به 3 جزء برابر، که از سوی ریاضیدانان یونان باستان مطرح شد، و تا آن دوران راه حل علمی نیافته بود، در میان دانشمندان ایرانی به شدت جریان داشت. ابوالجود محاسبه ضلع 9 ضلعی منتظم را به معادله تحویل کرد و نیز به حل مسئله تقسیم عدد 10 به دو جزء a وb، به شرط برقراری رابطه که به معادله میانجامد، توفیق یافت. همچنین یک مسئله هندسی دیگر را که بیرونی به او ارجاع کرده بود، با تحویل به یک معادله درجه چهارم، و تجزیه آن به یک سهمی و یک هذلولی حل کرد[۲][۱][۴]. اما مهمترین کار ابوالجود، توفیق وی در تقسیم دایره به 7 جزء برابر است. هر چند ارتکاب یک خطای کوچک در حل این مسئله هندسی، مانع از آن شد که این توفیق کاملاً به نام وی ثبت شود، روشن است که او گام اصلی را در این راه برداشته است[۵].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Suter, H., Die mathematiker und Astronomen der Araber und ihre werke, Leipzig: 1900, p 97
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ خیام. مقاله فی الجبروالمقابله، به کوشش فرانتس ووپکه، پاریس: 1851م، ص 26، 34.
- ↑ بیرونی، ابوریحان. قانون مسعودی. حیدر آباد دکن: 1373ق، ج 1، ص297.
- ↑ Sezgin, F., Geschichte des Arabischen schrifttums, Leiden: vol 3, 1970, pp 236-240
- ↑ عادل انبوبا. «تسبیع الدائره»، مجله التاریخ العلوم العربیه. حلب: ج1، 1977، ص 82 ـ92.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
یونس كرامتی