ماکو

قره کلیسا، برگرفته از سایت فلای تودی، قابل بازیابی ازhttps://www.flytoday.ir/

ماكو، شهري در منتهي اليه شمال غربي ايران، شمالي‌ترين شهر در استان آذربايجان غربي و با "0 '31 ْ44 طول شرقي و "0 '18  ْ39 عرض شمالي، در ارتفاع 1300 متري از سطح دريا¹ و در فاصلة 862 كيلومتري تهران و 280 كيلومتري مركز استان (اورميه) قرار دارد.²

ماكو مركز شهرستاني است به همين نام از شمال و شرق با جمهوري خودمختار نخجوان (جمهوري آذربايجان)، از غرب با كشور تركيه، از جنوب و جنوب غربي با شهرستان‌هاي خوي و چالدران (هر دو در آذربايجان غربي) و از جنوب شرق با شهرستان جلفا (در آذربايجان شرقي)، همسايه بوده و برابر آخرين تغييرات تقسيمات كشوري وزارت كشور (در سال 1383ش) داراي 4 شهر، 3 بخش و 10 دهستان است.³

شهر ماكو در دره‌اي بنا شده كه رود زنگمار از آن عبور مي‌كند.⁴ سرزميني است كوهستاني با دشت‌ها و دره‌هاي حاصلخيز و آب و هواي نسبتاً مساعد كه امكان مطلوبي را براي كشاورزي و دامداري فراهم كرده است. اشتغالات برخاسته از موقعيت مرزي به رشد و توسعة شهر كمك كرده است. جمعيت شهر در سال 1375 برابر با 33406 تن بود⁵ و طبق برآوردهاي انجام شده در سال 1384ش به 40074 تن رسيده است.⁶

با توجه به اسناد و مدارك و كشفيات تاريخي، ماكو با نام‌هاي باستاني آرتاز، روسا، شاوارشان و...⁷، همواره مسكون و محل برخورد فرهنگ‌ها بوده است. آثار و بناهاي مختلف از جمله كتيبة ميخي قرية بسطام، كليساها و قلعه‌ها حكايت از وجود تمدن‌هاي مختلف در منطقه دارد.⁸ ياقوت حموي مي‌نويسد: ”ماكو دژي است در آذربايجان كه روي صخرة مرتفعي واقع شده است، زماني يكي از كاهنان مهم زردشتي در اين شهر زندگي مي‌كرده است“.⁹ حمدالله مستوفي نيز مي‌گويد: ”ماكويه قلعه‌اي است بر شكاف سنگي... و مرجانيثا كه بزرگ كشيشان است، آنجا ساكن مي‌باشد“.¹⁰

مآخذ

1-     جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 3، دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 1164.

2-     سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 2 و 134.

3-     دفتر تقسيمات كشوري. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.

4-     جعفري. همان. ج 2، رودها و رودنامة ايران، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 254.

5-     نورالهي، طه. توزيع و طبقه‌بندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماري‌هاي 75-1335. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 192.

6-     مركز آمار ايران. بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور بر اساس محدودة سال 1380. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور، 1382، ص 41.

7-     چكنگي، عليرضا. فرهنگنامة تطبيقي نام‌هاي قديم و جديد مكان‌هاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور. چ 1، مشهد: بنياد پژوهش‌هاي اسلامي، 1378، ص 251.

8-     موسوي ماكويي، مير اسدالله. تاريخ ماكو. چ 1، تهران: بيستون، 1376، ص 12-26، 153-172.

9-     ياقوت حموي، شهاب‌الدين ابوعبدالله. فرهنگ نام شهرها و آبادي‌ها. ترجمة محمّد پروين گنابادي. تهران: ابن سينا، 1347، ص 49-50.

10-  مستوفي، حمدالله. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 89.

غلامحسین تکمیل همایون