ولی الله خاکدان: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۳۰ اکتبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۷:۵۱

خاکدان، ولی‌الله (1302-1375ش)، طراح و دکورساز.

در باکوی آذربایجان متولد شد. پس از تحصیلات ابتدایی به خانه‌ی پیش‌آهنگی باکو رفت به آموزش هنر نقاشی و طراحی پرداخت^[۱]. سپس به هنرستان نقاشی باکو رفت و از آنجا فارغ‌التحصیل شد^[۲] و در تماشاخانه‌های باکو به طراحی و دکورسازی اشتغال یافت. در 16 سالگی همراه خانواده به ایران آمد. ابتدا در بندرانزلی و بعد در زادگاه پدرش، مراغه ساکن شد. به دعوت صمد صباحی به تبریز رفت و چندی بعد به عرب اوغلی، کارگردان آذربایجانی معرفی شد و دکورهای نمایش‌نامه‌ی «شاه‌عباس و خورشید بانو» را طراحی و در تیاتر تبریز اجرا کرد. در دوره‌ی کوتاه حکومت فرقه دمکرات آذربایجان (از شهریور 1324 تا آذر 1325ش) تئاتر زیر نظر این فرقه نمایش‌هایی را با کمک خاکدان به روی صحنه آورد.

با سقوط فرقه دمکرات و دستگیری عده‌ای از اعضای حکومت دمکرات، خاکدان نیز بازداشت شد. پس از آزادی خاکدان به تهران آمد^[۱] و دکورهای چشمگیر و به یاد ماندنی بسیاری برای نمایشنامه‌هایی که در سالن تئاتر تهران به روی صحنه می‌آمد، ساخت^[۳].

در تماشاخانه‌ی فرهنگ پارس بعدی با صباحی و در تئاتر فردوسی با عبدالحسین نوشین همکاری می‌کرد و طراحی صحنه‌های نمایشنامه «بادبزن خانم ویندرمیر» را با مشورت و راهنمایی نوشین که در آن هنگام در زندان بود، ساخت^[۱].

خاکدان، با جامعه‌ی باربد و تئاتر سعدی نیز همکاری مستمر داشت^[۴]. در نمایش «سویل»، 160 دکور ساخت که در نوع خود در آن دوران بی‌نظیر بود^[۵]. طراحی دکورهای نمایش‌های آرشین مالالان، کتاب مادرم، ناموس، اوژنی‌گراند، چراغ گاز^[۱]، اپرت حاجی قارا، خسرو و شیرین، عروس مغان، مشهدی عباد^[۲] از اوست.

محمود عزیزی

خاکدان‌، ولی‌الله،‌ (1302ـ1375ش) از نخستین‌ و فعال‌ترین‌ صحنه‌آرایان تئاتر و سینمای‌ ایران در دهه 1320 و 1330. در باکو متولد شد، و در دوره‌ حکومت‌ فرقه‌ دموکرات‌ آذربایجان در تبریز فعالیت خود را گسترش داد، و طراحی دکور نمایش‌های ‌آرشین‌ مالالان‌، ناموس‌ و سویل را به عهده گرفت^[۶]. در تهران‌ در تئاتر سعدی و فردوسی‌ با عبدالحسین‌ نوشین‌ همکاری ‌کرد^[۷]. در سینما نخستین کار دکور را برای‌ فیلم خواب‌های‌ طلایی‌ (از معزدیوان‌ فکری‌) انجام‌ داد. بلافاصله به استخدام استودیو عصر طلایی‌ درآمد، و دکور فیلم مشهدی‌ عباد (از صباحی، 1332) را طراحی کرد. تجربه‌ عملی در تئاتر، تخیل‌ قوی و صرفه‌جویی مالی‌ امتیازهایی‌ بود که ‌تهیه‌کنندگان سینما را به‌ سوی‌ خاکدان‌ می‌کشاند. امیرارسلان‌ نامدار (از شاپور یاسمی‌، 1334) و یوسف‌ و زلیخا (از سیامک‌ یاسمی‌، 1335) از فیلم‌های‌ تاریخی‌ است‌ که‌ طراحی‌ دکورهای‌ آن‌‌ها به ‌عهده‌ خاکدان‌ بود‌^[۸]. کمال‌الملک‌ (از علی‌ حاتمی‌، 1363) و کاکادو (از تهمینه‌ میلانی‌، 1374) از کارهای‌ متأخر او است‌. در 73 سالگی در تهران درگذشت.

عباس بهارلو

کتابشناسی

↑ ^۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ ^۱٫۳ بهارلو، عباس (1382). صدچهره سینمای ایران، تهران: نشر قطره، ص 44.
↑ ^۲٫۰ ^۲٫۱ امید، جمال (1377). فرهنگ سینمای ایران. تهران: انتشارات نگاه، ص 159.
↑ اسکویی، مصطفی (1378). سیری در تاریخ تئاتر ایران. تهران: نشر آناهیتا- اسکویی، ص 550.
↑ فرهنگ هنرمندان ایرانی (1383). پژوهش و نگارش عبدالرفیع حقیقت (ارفع). تهران: نشر کومش، ص 167.
↑ شعاعی، حمید (1354). فرهنگ سینمای ایران. تهران: شرکت تعاونی تهیه و توزیع ناشران و کتابفروشان، 248.
↑ رنجبر فخری، محمود. «نمایش در تبریز». از انقلاب مشروطه تا نهضت ملی نفت». تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص 524.
↑ صانعی، محسن (1381). «تاریخ طراحی صحنه تئاتر در ایران». انتشارات نمایش، ص 135-136، از گفت‌وگو با خاکدان.
↑ حیدری، غلام (1373). «فیلمشناخت ایران» (1340-1309). دفتر پژوهش‌های فرهنگی، ص107 و 130.

[:0-1] ۱٫۰ ^۱٫۱ ^۱٫۲ ^۱٫۳ بهارلو، عباس (1382). صدچهره سینمای ایران، تهران: نشر قطره، ص 44.

[:1-2] ۲٫۰ ^۲٫۱ امید، جمال (1377). فرهنگ سینمای ایران. تهران: انتشارات نگاه، ص 159.

[3] اسکویی، مصطفی (1378). سیری در تاریخ تئاتر ایران. تهران: نشر آناهیتا- اسکویی، ص 550.

[4] فرهنگ هنرمندان ایرانی (1383). پژوهش و نگارش عبدالرفیع حقیقت (ارفع). تهران: نشر کومش، ص 167.

[5] شعاعی، حمید (1354). فرهنگ سینمای ایران. تهران: شرکت تعاونی تهیه و توزیع ناشران و کتابفروشان، 248.

[6] رنجبر فخری، محمود. «نمایش در تبریز». از انقلاب مشروطه تا نهضت ملی نفت». تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص 524.

[7] صانعی، محسن (1381). «تاریخ طراحی صحنه تئاتر در ایران». انتشارات نمایش، ص 135-136، از گفت‌وگو با خاکدان.

[8] حیدری، غلام (1373). «فیلمشناخت ایران» (1340-1309). دفتر پژوهش‌های فرهنگی، ص107 و 130.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''خاكدان، ولي‌الله''' (1302-1375ش)، طراح و دكورساز.
+خاکدان، ولی‌الله (1302-1375ش)، طراح و دکورساز.
-در باكوي آذربايجان متولد شد. پس از تحصيلات ابتدايي به خانه‌ي پيش‌آهنگي باكو رفت به آموزش هنر نقاشي و طراحي پرداخت.<sup>1</sup> سپس به هنرستان نقاشي باكو رفت و از آنجا فارغ‌التحصيل شد<sup>2</sup> و در تماشاخانه‌هاي باكو به طراحي و دكورسازي اشتغال يافت. در 16 سالگي همراه خانواده به ايران آمد. ابتدا در بندرانزلي و بعد در زادگاه پدرش، مراغه ساكن شد. به دعوت صمد صباحي به تبريز رفت و چندي بعد به عرب اوغلي، كارگردان آذربايجاني معرفي شد و دكورهاي نمايش‌نامه‌ي «شاه‌عباس و خورشيد بانو» را طراحي و در تياتر تبريز اجرا كرد. در دوره‌ي كوتاه حكومت فرقه دمكرات آذربايجان (از شهريور 1324 تا آذر 1325ش) تئاتر زير نظر اين فرقه نمايش‌هايي را با كمك خاكدان به روي صحنه آورد.
+در باکوی آذربایجان متولد شد. پس از تحصیلات ابتدایی به خانه‌ی پیش‌آهنگی باکو رفت به آموزش هنر نقاشی و طراحی پرداخت<ref name=":0">بهارلو، عباس (1382). صدچهره سینمای ایران، تهران: نشر قطره، ص 44.</ref>. سپس به هنرستان نقاشی باکو رفت و از آنجا فارغ‌التحصیل شد<ref name=":1">امید، جمال (1377). فرهنگ سینمای ایران. تهران: انتشارات نگاه، ص 159.</ref> و در تماشاخانه‌های باکو به طراحی و دکورسازی اشتغال یافت. در 16 سالگی همراه خانواده به ایران آمد. ابتدا در بندرانزلی و بعد در زادگاه پدرش، مراغه ساکن شد. به دعوت صمد صباحی به [[تبریز]] رفت و چندی بعد به عرب اوغلی، کارگردان آذربایجانی معرفی شد و دکورهای نمایش‌نامه‌ی «شاه‌عباس و خورشید بانو» را طراحی و در تیاتر تبریز اجرا کرد. در دوره‌ی کوتاه حکومت فرقه دمکرات آذربایجان (از شهریور 1324 تا آذر 1325ش) تئاتر زیر نظر این فرقه نمایش‌هایی را با کمک خاکدان به روی صحنه آورد.
-با سقوط فرقة دمكرات و دستگيري عده‌اي از اعضاي حكومت دمكرات، خاكدان نيز بازداشت شد. پس از آزادي خاكدان به تهران آمد<sup>3</sup> و دكورهاي چشمگير و به ياد ماندني بسياري براي نمايشنامه‌هايي كه در سالن تئاتر تهران به روي صحنه مي‌آمد، ساخت.<sup>4</sup>
+با سقوط فرقه دمکرات و دستگیری عده‌ای از اعضای حکومت دمکرات، خاکدان نیز بازداشت شد. پس از آزادی خاکدان به تهران آمد<ref name=":0" /> و دکورهای چشمگیر و به یاد ماندنی بسیاری برای نمایشنامه‌هایی که در سالن تئاتر تهران به روی صحنه می‌آمد، ساخت<ref>اسکویی، مصطفی (1378). سیری در تاریخ تئاتر ایران. تهران: نشر آناهیتا- اسکویی، ص 550.</ref>.
-در تماشاخانه‌ي فرهنگ پارس بعدي با صباحي و در تئاتر فردوسي با عبدالحسين نوشين همكاري مي‌كرد و طراحي صحنه‌هاي نمايشنامة «بادبزن خانم ويندرمير» را با مشورت و راهنمايي نوشين كه در آن هنگام در زندان بود، ساخت.<sup>5</sup>
+در تماشاخانه‌ی فرهنگ پارس بعدی با صباحی و در تئاتر فردوسی با عبدالحسین نوشین همکاری می‌کرد و طراحی صحنه‌های نمایشنامه «بادبزن خانم ویندرمیر» را با مشورت و راهنمایی نوشین که در آن هنگام در زندان بود، ساخت<ref name=":0" />.
-خاكدان، با جامعه‌ي باربد و تئاتر سعدي نيز همكاري مستمر داشت.<sup>6</sup> در نمايش «سويل»، 160 دكور ساخت كه در نوع خود در آن دوران بي‌نظير بود.<sup>7</sup> طراحي دكورهاي نمايش‌هاي آرشين مالالان، كتاب مادرم، ناموس، اوژني‌گراند، چراغ گاز<sup>8</sup>، اپرت حاجي قارا، خسرو و شيرين، عروس مغان، مشهدي عباد<sup>9</sup> از اوست.
-'''''منابع و مآخذ:'''''
--             بهارلو، عباس: '''''صدچهره سينماي ايران'''''، تهران، '''''نشر قطره'''''، چاپ دوم 1382، ص 44.
--             اميد، جمال: '''''فرهنگ سينماي ايران'''''، تهران، انتشارات نگاه، چاپ دوم 1377، ص 159.
--             بهارلو، عباس: '''''صدچهره سينماي ايران،''''' همانجا.
--             اسكويي، مصطفي: '''''سيري در تاريخ تئاتر ايران'''''، تهران، نشر آناهيتا- اسكويي، چاپ اول 1378، ص 550.
--             بهارلو، عباس: '''''صدچهره سينماي ايران'''''، همانجا'''''.'''''
--             '''''فرهنگ هنرمندان ايراني''''': پژوهش و نگارش عبدالرفيع حقيقت (ارفع) تهران، نشر كومش، چاپ اول 1383، ص 167.
--             شعاعي، حميد: '''''فرهنگ سينماي ايران'''''، تهران، شركت تعاوني تهيه و توزيع ناشران و كتابفروشان، چاپ 1354، 248.
--             بهارلو، عباس: '''''صدچهره سينماي ايران'''''، همانجا.
--             اميد، جمال: '''''فرهنگ سينماي ايران'''''، همانچان.
+خاکدان، با جامعه‌ی باربد و تئاتر سعدی نیز همکاری مستمر داشت<ref>فرهنگ هنرمندان ایرانی (1383). پژوهش و نگارش عبدالرفیع حقیقت (ارفع). تهران: نشر کومش، ص 167.</ref>. در نمایش «سویل»، 160 دکور ساخت که در نوع خود در آن دوران بی‌نظیر بود<ref>شعاعی، حمید (1354). فرهنگ سینمای ایران. تهران: شرکت تعاونی تهیه و توزیع ناشران و کتابفروشان، 248.</ref>. طراحی دکورهای نمایش‌های آرشین مالالان، کتاب مادرم، ناموس، اوژنی‌گراند، چراغ گاز<ref name=":0" />، اپرت حاجی قارا، خسرو و شیرین، عروس مغان، مشهدی عباد<ref name=":1" /> از اوست.
 محمود عزیزی
-'''خاكدان‌، ولي‌الله،‌''' (1302ـ1375ش) از نخستين‌ و فعال‌ترين‌ صحنه‌آرايان تئاتر و سينماي‌ ايران در دهة 1320 و 1330. در باكو متولد شد، و در دورة‌ حكومت‌ فرقة‌ دموكرات‌ آذربايجان در تبريز فعاليت خود را گسترش داد، و طراحي دكور نمايش‌هاي ‌آرشين‌ مالالان‌، ناموس‌ و سويل را به عهده گرفت.<sup>1</sup> در تهران‌ در تئاتر سعدي و فردوسي‌ با عبدالحسين‌ نوشين‌ همكاري ‌كرد.<sup>2</sup> در سينما نخستين كار دكور را براي‌ فيلم خواب‌هاي‌ طلايي‌ (از معزديوان‌ فكري‌) انجام‌ داد. بلافاصله به استخدام استوديو عصر طلايي‌ درآمد، و دكور فيلم مشهدي‌ عباد (از صباحي، 1332) را طراحي كرد. تجربة‌ عملي در تئاتر، تخيل‌ قوي و صرفه‌جويي مالي‌ امتيازهايي‌ بود كه ‌تهيه‌كنندگان سينما را به‌ سوي‌ خاكدان‌ مي‌كشاند. اميرارسلان‌ نامدار (از شاپور ياسمي‌، 1334) و يوسف‌ و زليخا (از سيامك‌ ياسمي‌، 1335) از فيلم‌هاي‌ تاريخي‌ است‌ كه‌ طراحي‌ دكورهاي‌ آن‌‌ها به ‌عهدة‌ خاكدان‌ بود‌.<sup>3</sup> كمال‌الملك‌ (از علي‌ حاتمي‌، 1363) و كاكادو (از تهمينه‌ ميلاني‌، 1374) از كارهاي‌ متأخر او است‌. در 73 سالگي در تهران درگذشت.
-'''    '''
+خاکدان‌، ولی‌الله،‌ (1302ـ1375ش) از نخستین‌ و فعال‌ترین‌ صحنه‌آرایان تئاتر و سینمای‌ ایران در دهه 1320 و 1330. در باکو متولد شد، و در دوره‌ حکومت‌ فرقه‌ دموکرات‌ آذربایجان در تبریز فعالیت خود را گسترش داد، و طراحی دکور نمایش‌های ‌آرشین‌ مالالان‌، ناموس‌ و سویل را به عهده گرفت<ref>رنجبر فخری، محمود. «نمایش در تبریز». از انقلاب مشروطه تا نهضت ملی نفت». تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ص 524.</ref>. در تهران‌ در تئاتر سعدی و فردوسی‌ با عبدالحسین‌ نوشین‌ همکاری ‌کرد<ref>صانعی، محسن (1381). «تاریخ طراحی صحنه تئاتر در ایران». انتشارات نمایش، ص 135-136، از گفت‌وگو با خاکدان.</ref>. در سینما نخستین کار دکور را برای‌ فیلم خواب‌های‌ طلایی‌ (از معزدیوان‌ فکری‌) انجام‌ داد. بلافاصله به استخدام استودیو عصر طلایی‌ درآمد، و دکور فیلم مشهدی‌ عباد (از صباحی، 1332) را طراحی کرد. تجربه‌ عملی در تئاتر، تخیل‌ قوی و صرفه‌جویی مالی‌ امتیازهایی‌ بود که ‌تهیه‌کنندگان سینما را به‌ سوی‌ خاکدان‌ می‌کشاند. امیرارسلان‌ نامدار (از شاپور یاسمی‌، 1334) و یوسف‌ و زلیخا (از سیامک‌ یاسمی‌، 1335) از فیلم‌های‌ تاریخی‌ است‌ که‌ طراحی‌ دکورهای‌ آن‌‌ها به ‌عهده‌ خاکدان‌ بود‌<ref>حیدری، غلام (1373). «فیلمشناخت ایران» (1340-1309). دفتر پژوهش‌های فرهنگی، ص107 و 130.</ref>. کمال‌الملک‌ (از علی‌ حاتمی‌، 1363) و کاکادو (از تهمینه‌ میلانی‌، 1374) از کارهای‌ متأخر او است‌. در 73 سالگی در تهران درگذشت.
-'''مآخذ:'''
-.    '''''«نمايش در تبريز»'''''. از انقلاب مشروطه تا نهضت ملي نفت»، پژوهش و نگارش محمود رنجبر فخري، سازمان اسناد و كتابخانه ملي جمهوري اسلامي ايران، ص 524.
-.     '''''«تاريخ طراحي صحنه تئاتر در ايران'''''». محسن صانعي، انتشارات نمايش، 1381، ص136ـ135، از گفت‌وگو با خاكدان.
-.    '''''«فيلمشناخت ايران» (1340ـ1309).''''' غلام حيدري، دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1373، ص107 و 130.
+عباس بهارلو
-عباس بهارلو
+== کتابشناسی ==