امانت: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''امانت'''، در روابط مدني، يكي از عقود جايز كه به موجب آن كسي مال خود را در اختيار ديگري كه امين ناميده ميشود بگذارد و امين مكلف به حفظ و حراست از آن مال تا پايان مدت عقد يا هنگام فسخ آن بنا بر ترتيبي كه مالك گذاشته باشد. امانت بر دو گونه است: 1ـ گا...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''امانت'''، در روابط | '''امانت'''، در روابط مدنی، یکی از عقود جایز که به موجب آن کسی مال خود را در اختیار دیگری که امین نامیده میشود بگذارد و امین مکلف به حفظ و حراست از آن مال تا پایان مدت عقد یا هنگام فسخ آن بنا بر ترتیبی که مالک گذاشته باشد. امانت بر دو گونه است: | ||
# گاهی مال به اعتبار امانت صرف در اختیار امین قرار میگیرد، مانند ودیعه و عاریه؛ | |||
# گاهی مال به اعتبار عقد دیگری در اختیار شخص واقع میشود، مانند مال اجاره (عین مستأجره) که به جهت عقد اجاره در اختیار مستأجر میباشد یا مالالشرکـﺔ به اعتبار عقد مشارکت در اختیار یک یا چند شریک قرار میگیرد و در حالت دوم مستأجر یا شریک و امثال آنها حکم امین را دارند که مقررات مربوط به امین دربارﺓ آنها جاری است. | |||
امین مکلف به حفظ و حراست از آن مال مورد امانت، تا پایان مدت مذکور در عقد یا تا هنگام فسخ قرارداد میباشد. حفظ امانت واجب است، امّا در صورت تلف، امین ضامن زیان وارده نخواهد بود، مگر آنکه در حفظ امانت تعدی یا تفریط نماید. اگر ترتیبی برای حفظ مال امانت مقرر نشده باشد، امین باید آن مال را بهطوری که متعارف است، حفظ کند والّا ضامن است.<sup>1</sup> | |||
امانت، در نظام اداری و قضایی، به مفهوم مسؤولیت و سرپرستی بعضی نهادهای عمومی از قبیل اوقاف، دادگاههای شرع و عرف، ضرابخانه و امثال آنها بهکار میرفت. سرپرست ادارﺓ اوقاف، «امین اوقاف»، سرپرست دادگاه شرع «امین الشرع یا امینالشریعه»، سرپرست دادگاه بخش «امین صلح» و سرپرست ضرابخانه «امینالضرب» نامیده میشدند. ناصرالدین شاه قاجار که حاج محمدحسن تاجر اصفهانی معروف به کمپانی را مسؤول ضرب سکه و سنجش عیار آن کرد، او را نخست در 1294ق / 1878م به لقب «امین عیار» و سپس در 1296ق / 1880م به لقب «امینالضرب» ملقّب کرد<sup>2</sup> و مظفرالدین شاه قاجار در 1316ق / 1894م زندهیاد میر سیدحسن امینالشریعه سبزواری را طی فرمانی ویژه به منصب «امینالشریعه» ملقّب و تعیین کرد.<sup>3</sup> وزارت معارف اوقاف در 1332ق حاج میرزا حسن رشدیـﺔ تبریزی (وفات 1323) را به سمت «امانت اوقاف و ریاست معارف قزوین» منصوب کرده است.<sup>4</sup> | |||
همچنین تا قبل از تشکیلات جدید دادگستری، رؤسای دادگاههای بخش مستقل را «امین صلح» میگفتند.<sup>5</sup> | |||
'''مآخذ:''' | '''مآخذ:''' | ||
1. ''' | 1. '''دایرةالمعارف تشیّع'''. ذیل مدخل «امانت». | ||
2. | 2. مهدوی، شیرین. '''''زندگینامـﺔ حاج محمدحسن کمپانی''. امیندارالضرب'''، ترجمـﺔ منصوره اتحادیه و فرحناز امیرخانی حسنکلو، تهران: نشر تاریخ، 1379، ص 148. | ||
3. | 3. امین. «تاریخ حقوق ایران»، '''''دایرةالمعارف ایرانشناسی'''''. 1382، ص 455. | ||
4. | 4. معین، محمد. '''''فرهنگ فارسی'''''. چ 15، بخش اعلام، ج 5، ص 592. | ||
5. صهبا | 5. صهبا یغمایی، حسن. «امین صلح»، '''وحید'''. ش 209 (خرداد 1356)، ص 50ـ51. | ||
سید حسن امین | سید حسن امین | ||
نسخهٔ ۱۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۳۰
امانت، در روابط مدنی، یکی از عقود جایز که به موجب آن کسی مال خود را در اختیار دیگری که امین نامیده میشود بگذارد و امین مکلف به حفظ و حراست از آن مال تا پایان مدت عقد یا هنگام فسخ آن بنا بر ترتیبی که مالک گذاشته باشد. امانت بر دو گونه است:
- گاهی مال به اعتبار امانت صرف در اختیار امین قرار میگیرد، مانند ودیعه و عاریه؛
- گاهی مال به اعتبار عقد دیگری در اختیار شخص واقع میشود، مانند مال اجاره (عین مستأجره) که به جهت عقد اجاره در اختیار مستأجر میباشد یا مالالشرکـﺔ به اعتبار عقد مشارکت در اختیار یک یا چند شریک قرار میگیرد و در حالت دوم مستأجر یا شریک و امثال آنها حکم امین را دارند که مقررات مربوط به امین دربارﺓ آنها جاری است.
امین مکلف به حفظ و حراست از آن مال مورد امانت، تا پایان مدت مذکور در عقد یا تا هنگام فسخ قرارداد میباشد. حفظ امانت واجب است، امّا در صورت تلف، امین ضامن زیان وارده نخواهد بود، مگر آنکه در حفظ امانت تعدی یا تفریط نماید. اگر ترتیبی برای حفظ مال امانت مقرر نشده باشد، امین باید آن مال را بهطوری که متعارف است، حفظ کند والّا ضامن است.1
امانت، در نظام اداری و قضایی، به مفهوم مسؤولیت و سرپرستی بعضی نهادهای عمومی از قبیل اوقاف، دادگاههای شرع و عرف، ضرابخانه و امثال آنها بهکار میرفت. سرپرست ادارﺓ اوقاف، «امین اوقاف»، سرپرست دادگاه شرع «امین الشرع یا امینالشریعه»، سرپرست دادگاه بخش «امین صلح» و سرپرست ضرابخانه «امینالضرب» نامیده میشدند. ناصرالدین شاه قاجار که حاج محمدحسن تاجر اصفهانی معروف به کمپانی را مسؤول ضرب سکه و سنجش عیار آن کرد، او را نخست در 1294ق / 1878م به لقب «امین عیار» و سپس در 1296ق / 1880م به لقب «امینالضرب» ملقّب کرد2 و مظفرالدین شاه قاجار در 1316ق / 1894م زندهیاد میر سیدحسن امینالشریعه سبزواری را طی فرمانی ویژه به منصب «امینالشریعه» ملقّب و تعیین کرد.3 وزارت معارف اوقاف در 1332ق حاج میرزا حسن رشدیـﺔ تبریزی (وفات 1323) را به سمت «امانت اوقاف و ریاست معارف قزوین» منصوب کرده است.4
همچنین تا قبل از تشکیلات جدید دادگستری، رؤسای دادگاههای بخش مستقل را «امین صلح» میگفتند.5
مآخذ:
1. دایرةالمعارف تشیّع. ذیل مدخل «امانت».
2. مهدوی، شیرین. زندگینامـﺔ حاج محمدحسن کمپانی. امیندارالضرب، ترجمـﺔ منصوره اتحادیه و فرحناز امیرخانی حسنکلو، تهران: نشر تاریخ، 1379، ص 148.
3. امین. «تاریخ حقوق ایران»، دایرةالمعارف ایرانشناسی. 1382، ص 455.
4. معین، محمد. فرهنگ فارسی. چ 15، بخش اعلام، ج 5، ص 592.
5. صهبا یغمایی، حسن. «امین صلح»، وحید. ش 209 (خرداد 1356)، ص 50ـ51.
سید حسن امین