امام دوازدهگانه

اِمامانِ دَوازْدَهْگانه، امامان اهل‌بيت(ع) كه در مذهب شيعة اثنا عشري به عنوان امامان منصوص و برگزيده از جانب خداوند شناخته مي‌شوند.

اين امامان به ترتيب امامت عبارتند از: حضرت علي(ع)، ^*فرزندش امام حسن(ع)، ^*امام حسين(ع)، امام زين‌العابدين(ع)، ^*امام محمد باقر(ع)، ^*امام جعفر صادق(ع)، ^*امام موسي ‌كاظم(ع)، ^*امام رضا(ع)، امام محمد تقي(ع)، ^*امام علي‌النقي(ع)، ^*امام حسن ‌عسگري(ع)، ^*حضرت مهدي، امام زمان(ع) ^*.

طبق اعتقاد شيعة اثنا عشري، دورة امامت امامان دوازدهگانه با رحلت رسول اكرم(ص) و به امامت رسيدن حضرت علي(ع) آغاز شده، و بدون انقطاع تاكنون ادامه يافته است. از 260ق، پس از درگذشت امام حسن عسكري(ع) و انتقال امامت به فرزند ايشان، امام مهدي(ع)، امامت از حالت ظهور به حالت غيبت مبدل شد، و دورة بلند امامت آن حضرت تماماً در حال غيبت بوده است. اعتقاد به امامان دوازده‌گانه اساس باور شيعة اثنا عشري است و در تأييد اين باور نصوص متعددي از رسول اكرم(ص) و ائمه(ع) عنوان شده، و حتي به تلويحاتي در قرآن كريم اشاره شده است. ادلة اثبات امامت آنان خود موضوع كتاب‌هاي پرشماري در حوزة اماميه بوده، و آثاري به سبك‌هاي گوناگون در اين باره پرداخته شده است.

امام باره

افزون بر كتب نصوص، بايد به آثاري با عنوان عمومي «دلائل الامامة» در باب معجزات ائمه(ع)، يا آثاري با عنوان عمومي «الوصية» در تبيين انتقال وصيت در سلسلة امامان دوازده‌گانه، اشاره كرد. اثبات نقليِ امامت دوازدهگانه(ع)، نزد متكلمان اماميه نيز مورد توجه بوده، و فصلي از آثار مهم كلامي اماميه را به خود اختصاص مي‌داده است. در ميان اهل سنت نيز احاديثي مبني بر وجود 12 نقيب يا امام پس از رسول اكرم(ص)، تداول داشته، امام تفسير ديگري از اين 12 امام ارائه مي‌شده است. در طول سدة نخست هجري، از برخي از اصحاب رسول اكرم(ص)، احاديثي با مضمون بشارت به 12 امام پس از آن حضرت، در محافل گوناگون نقل مي‌شد كه از آن ميان به خصوص حديث جابر بن سمره از بيشترين شهرت برخوردار بوده است؛ در اين حديث بيان شده بود كه اميران (امامان يا خلفا) پس از پيامبر(ص)، 12 تن هستند و همة ايشان از قريشند. افزودن بر آنچه گذشت، از شخصيت ائمه(ع) در محافل اهل سنت نيز همواره با حرمتي شگرف ياد مي‌شد و همين حرمت، گاه انگيزه‌اي بود تا كتابي در فضائل آنان فراهم آورده شود. بي‌ترديد نمونه‌هايي از كتب تأليف شده در فضائل اهل ‌بيت(ع) نزد اهل سنت، كم شمار نيست. از كتاب‌هاي تأليف شده در فضايل امامان دوازدهگانه در حوزة اهل سنت، از اين نمونه‌ها مي‌توان ياد كرد: 1. مطالب السئوول في مناقب آل الرسول، از كمال‌الدين ابن طلحة شافعي. 2. تذكرة خواص الامة في خصائص الائمة، اثر عالم حنفي يوسف بن قزاوغلي سبط ابن جوزي. 3. الفصول المهمة في معرفة احوال الائمة، از ابن صباغ مالكي. 4. الشذارت الذهبية يا الائمة الاثنا عشر، از شمس‌الدين ابن طولون، عالم حنفي دمشقي. 5. الاتحاف بحب الاشراف، از عبدالله بن عامر شبراوي، عالم شافعي مصري.  6. نور الابصار في مناقب آل بيت النبي المختار، از سيد مؤمن شبلنجي. 7. ينابيع المودة، اثر سليمان بن ابراهيم قُندوزي، (براي آثاري ديگر، نكـ: طباطبايي، شمـ2، ص52، شمـ4، ص101،100، شمـ17، ص100).

ماخذ

ابن بابويه، محمد. الخصال. به كوشش علي‌اكبر غفاري، قم: 1403ق؛ ابن صباغ مالكي، علي. الفصول المهمة. نجف: دارالكتب التجاريه؛ ابن طولون، محمد. الائمة الاثنا عشر. به كوشش صلاح‌الدين منجد، بيروت: 1958م؛ ابن عياش جوهري، احمد. مقتصب الاثر. قم: 1379ق؛ ابوداوود سجستاني، سليمان. سنن. به كوشش محمد محيي‌الدين عبدالحميد، قاهره: داراحياء السنة النبويه؛ احمد بن حنبل. مسند. قاهره: 1313ق؛ بخاري، محمد. صحيح. استانبول: 1315ق؛ ترمذي، محمد. سنن. به كوشش احمد محمدشاكر و ديگران، قاهره: 1357ق/1938م؛ حاكم نيشابوري، محمد. المستدرك. حيدرآباد دكن: 1334ق؛ خزاز قمي، علي. كفاية الاثر. قم: 1402ق؛ سبط ابن جوزي، يوسف. تذكرة الخواص. نجف: 1383ق/1964م؛ سيد مرتضي، علي. الذخيرة. به كوشش احمد حسيني، قم: 1411ق؛ طباطبايي، عبدالعزيز. «اهل البيت(ع) في المكتبة العربية». تراثنا، قم: 1405ق؛ علامة حلي، حسن. كشف المراد في شرح تجريد الاعتقاد. قم: مكتبة المصطفوي؛ كتاب سليم بن قيس. به كوشش علوي حسني نجفي، بيروت: 1400ق/1980م؛ مسلم بن حجاج نيشابوري. صحيح. به كوشش محمد فؤاد عبدالباقي، قاهره: 1955م؛ نجاشي، احمد. الرجال. به كوشش موسي شبيري زنجاني، قم: 1407ق؛ نعماني، محمد. الغيبة. بيروت: 1403ق/1983م.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی

نویسنده مقاله

محمد نعمانی

تلخيص از فاطمه اسماعيلي