بارکزایی: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''بارَكْزايي،''' يا بارَكْزِهي، طايفهاي بزرگ از گروه قومي دُرانيها يا ابداليهاي پَشْتُونِ پراكنده در افغانستان و در بخش جنوب شرقي ايران. نام باركزايي از دو بخش بارك، نام نياي بزرگ طايفه و زاي يا زه، به معناي زاد و رود و فرزندان تركيب يافت...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | '''[[بارکزایی|بارَکْزایی]]،''' یا بارَکْزِهی، طایفهای بزرگ از گروه قومی دُرانیها یا ابدالیهای پَشْتُونِ پراکنده در افغانستان و در بخش جنوب شرقی ایران. | ||
نام | نام بارکزایی از دو بخش بارک، نام نیای بزرگ طایفه و زای یا زه، به معنای زاد و رود و فرزندان ترکیب یافته است<ref>khan, M.H., '''''Afghanistan and and it's in Ihabitants'''''. Tran. By H. Priestley, Lahore; 1981, 57; '''''Iranica''''', 111/742.</ref>. بارک در سده 8ق/14م و احتمالاً همزمان امیرتیمور لنگ میزیسته است<ref>Elphinstone, M., '''''An Account of the Kingdom of Kabul''''', London: 1979; 11/96; Dupree, L. '''''Afghanistan''''', Princeton: 1973</ref>. | ||
بارکزاییهای ایران که در سیستان و بلوچستان زندگی میکنند، در اوایل سده 13ق/19م به این مناطق امدهاند و در میانه این سده در سیستان استقرار کامل یافته بودند<ref>Iranica, 111/618.</ref>. نسب این گروه را به امیرشاهوخان نامی میرسانند که پس از اختلافهای طایفگی میان بارکزائیهای مقیم افغانستان، نوادگان او با خانوادهها و وابستگانشان به سیستان امدند و بعدها یکی از انها به نام میرباران خان با مردم طایفهاش به بلوچستان کوچیدند و به «بارانزایی» یا «بارانزهی» معروف شدند<ref> افشارسیستانی، ایرج. '''''مقدمهای بر شناخت ایلها'''''. چادرنشینان و وطوایف عشایری ایران. تهران: 1366، 2/933؛ همو، '''''عشایر و طوایف سیستان و بلوچستان'''''. تهران: 1370، 373-381. </ref>. | |||
بارکزاییها در سراسر بلوچستان ایران و در نواحی سراوان، ایرانشهر، سرباز و زاهدان پراکندهاند. شمار تخمینیجمعیت انها را به اختلاف زیاد دادهاند. بنابر سرشماری 1377ش، 55 خانوار از طایفه بارانزهی سراوان، 11 خانوار از بارانزهی چابهار و 25 خانوار از طایفه بارکزهی ایرانشهر ساکن در بلوچستان کوچ میکردند<ref>بلوکباشی، علی. «بارکزایی»، '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران: مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1381، 11/101؛ مرکز امار ایران، سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده (1366)، '''''نتایج تفصیلی (استان سیستان و بلوچستان)'''''، تهران: مرکز امار، 1369، 54، 58.</ref>. | |||
در | در تقسیمبندی سازمان ایلی بازگزاهی و بارانزهی از 6 تا 12 تیره منسوب به این طایفهها نام بردهاند که به سبب در امیختگی ردهبندی تیرهها با قشرهای اجتماعی جامعه بلوچ<sup>*</sup>، مانند «ارباب» و «دُرزاده» و یا به شمار اوردن برخی خانوادههای بارکزایی با نام خانوادگی، این تقسیمبندی نادرست مینماید<ref> جهانبانی، امانالله'''''. سرگذشت بلوچستان و مرزهای ان'''''. تهران: 1338، 25،47، ضمیمه؛ بلوکباشی، همانجا.</ref>. | ||
امروزه | امروزه بارکزاییها با بلوچهای منطقه در امیخته و هویت قومی خود را از دست داده و فرهنگ بلوچی یافتهاند و به زبان بلوچی سخن میگویند. بارکزاییها خود را در سنجش با قومهای بیرون از جامعه بلوچ، عنصری از جامعه بلوچ میدانند، اما در میان بلوچها، خود را طایفهای غیر بلوچ به شمار میاورند<ref>'''''Iranica''''', 111/599 , 618. </ref>. | ||
بارکزاییها در تاریخ حیات سیاسی خود با ایجاد رشتههای پیوند سببی با سرکردگان ایلات و طایفههای مُکران به تدریج بر قدرت خود در منطقه افزودند و یکی از دودمانهای حکومتگرا را در بلوچستان پدید اوردند. بهرامخان بارانزایی یکی از امیران قدرتمند بارکزاییها در بلوچستان بود. پس از مرگ او در 1299 یا 1300ش، امیر دوست محمدخان، عموزادهاش جانشین او شد و حکومت بلوچستان را در دست گرفت<ref> '''''ibid''''' , 111/618- 619. | |||
افشا، سیستانی. '''''مقدمهای بر شناخت طوایف سرگلزایی و بارکزایی'''''. تهران: 1366، 103-.105 </ref>. | |||
در دوره دوستمحمدخان، بارکزاییها بر بخش بزرگی از جنوب شرقی ایران و مناطقی در بلوچستان هند (بلوچستان کنونی پاکستان) سلطه و نفوذ داشتند. او در دوران حکومتش از درامد خالصه برای توسعه عمران و ابادی بلوچستان هزینه کرد و 200 غلام تفنگدار برای خود فراهم اورد. در ایجاد اتحاد میان گروههای مختلف بلوچ بسیار کوشید، لیکن در این کار توفیق نیافت. رضاشاه که بارکزاییها را خطری جدی در بلوچستان میانگاشت، لشکری برای سرکوب دوست محمدخان به بلوچستان فرستاد. لشکریان شاه پس از یک درگیری او در را در مرکز اقامتش، قلعه بمپور دستگیر کردند و به تهران اوردند و اعدامش کردند<ref> 11/74 '''''Iranica''''', 14. | |||
افشار، سیستانی. '''''مقدمهای بر شناخت طوایف...''''' 105-108؛ همو. '''''مقدمهای بر شناخت ایلها و...،''''' 2/938-939.</ref>. | |||
'' | پس از مرکز دوست محمدخان، خانوادهاش همراه گروهی از بارکزاییها به بلوچستان پاکستان، در قلمرو انگلیسیها پناهنده شدند و با رفتن انگلیسیها از منطقه به ایران بازگشتند و زمینهای خالصه را که قبلاً در انها زراعت میکردند، دوباره پس گرفتند<ref>'''''Iranica''''', 111/ 620. </ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
== ماخذ == | |||
== منبع اصلی == | |||
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
علی بلوکباشی | |||
تلخیص از «بارکزایی»، نوشته علی بلوکباشی | |||
''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی''، 1381، 11/99-102 | |||
نسخهٔ ۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۶
بارَکْزایی، یا بارَکْزِهی، طایفهای بزرگ از گروه قومی دُرانیها یا ابدالیهای پَشْتُونِ پراکنده در افغانستان و در بخش جنوب شرقی ایران.
نام بارکزایی از دو بخش بارک، نام نیای بزرگ طایفه و زای یا زه، به معنای زاد و رود و فرزندان ترکیب یافته است[۱]. بارک در سده 8ق/14م و احتمالاً همزمان امیرتیمور لنگ میزیسته است[۲].
بارکزاییهای ایران که در سیستان و بلوچستان زندگی میکنند، در اوایل سده 13ق/19م به این مناطق امدهاند و در میانه این سده در سیستان استقرار کامل یافته بودند[۳]. نسب این گروه را به امیرشاهوخان نامی میرسانند که پس از اختلافهای طایفگی میان بارکزائیهای مقیم افغانستان، نوادگان او با خانوادهها و وابستگانشان به سیستان امدند و بعدها یکی از انها به نام میرباران خان با مردم طایفهاش به بلوچستان کوچیدند و به «بارانزایی» یا «بارانزهی» معروف شدند[۴].
بارکزاییها در سراسر بلوچستان ایران و در نواحی سراوان، ایرانشهر، سرباز و زاهدان پراکندهاند. شمار تخمینیجمعیت انها را به اختلاف زیاد دادهاند. بنابر سرشماری 1377ش، 55 خانوار از طایفه بارانزهی سراوان، 11 خانوار از بارانزهی چابهار و 25 خانوار از طایفه بارکزهی ایرانشهر ساکن در بلوچستان کوچ میکردند[۵].
در تقسیمبندی سازمان ایلی بازگزاهی و بارانزهی از 6 تا 12 تیره منسوب به این طایفهها نام بردهاند که به سبب در امیختگی ردهبندی تیرهها با قشرهای اجتماعی جامعه بلوچ*، مانند «ارباب» و «دُرزاده» و یا به شمار اوردن برخی خانوادههای بارکزایی با نام خانوادگی، این تقسیمبندی نادرست مینماید[۶].
امروزه بارکزاییها با بلوچهای منطقه در امیخته و هویت قومی خود را از دست داده و فرهنگ بلوچی یافتهاند و به زبان بلوچی سخن میگویند. بارکزاییها خود را در سنجش با قومهای بیرون از جامعه بلوچ، عنصری از جامعه بلوچ میدانند، اما در میان بلوچها، خود را طایفهای غیر بلوچ به شمار میاورند[۷].
بارکزاییها در تاریخ حیات سیاسی خود با ایجاد رشتههای پیوند سببی با سرکردگان ایلات و طایفههای مُکران به تدریج بر قدرت خود در منطقه افزودند و یکی از دودمانهای حکومتگرا را در بلوچستان پدید اوردند. بهرامخان بارانزایی یکی از امیران قدرتمند بارکزاییها در بلوچستان بود. پس از مرگ او در 1299 یا 1300ش، امیر دوست محمدخان، عموزادهاش جانشین او شد و حکومت بلوچستان را در دست گرفت[۸].
در دوره دوستمحمدخان، بارکزاییها بر بخش بزرگی از جنوب شرقی ایران و مناطقی در بلوچستان هند (بلوچستان کنونی پاکستان) سلطه و نفوذ داشتند. او در دوران حکومتش از درامد خالصه برای توسعه عمران و ابادی بلوچستان هزینه کرد و 200 غلام تفنگدار برای خود فراهم اورد. در ایجاد اتحاد میان گروههای مختلف بلوچ بسیار کوشید، لیکن در این کار توفیق نیافت. رضاشاه که بارکزاییها را خطری جدی در بلوچستان میانگاشت، لشکری برای سرکوب دوست محمدخان به بلوچستان فرستاد. لشکریان شاه پس از یک درگیری او در را در مرکز اقامتش، قلعه بمپور دستگیر کردند و به تهران اوردند و اعدامش کردند[۹].
پس از مرکز دوست محمدخان، خانوادهاش همراه گروهی از بارکزاییها به بلوچستان پاکستان، در قلمرو انگلیسیها پناهنده شدند و با رفتن انگلیسیها از منطقه به ایران بازگشتند و زمینهای خالصه را که قبلاً در انها زراعت میکردند، دوباره پس گرفتند[۱۰].
نیز نگاه کنید به
ماخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
علی بلوکباشی
تلخیص از «بارکزایی»، نوشته علی بلوکباشی
دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1381، 11/99-102
- ↑ khan, M.H., Afghanistan and and it's in Ihabitants. Tran. By H. Priestley, Lahore; 1981, 57; Iranica, 111/742.
- ↑ Elphinstone, M., An Account of the Kingdom of Kabul, London: 1979; 11/96; Dupree, L. Afghanistan, Princeton: 1973
- ↑ Iranica, 111/618.
- ↑ افشارسیستانی، ایرج. مقدمهای بر شناخت ایلها. چادرنشینان و وطوایف عشایری ایران. تهران: 1366، 2/933؛ همو، عشایر و طوایف سیستان و بلوچستان. تهران: 1370، 373-381.
- ↑ بلوکباشی، علی. «بارکزایی»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی. تهران: مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1381، 11/101؛ مرکز امار ایران، سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده (1366)، نتایج تفصیلی (استان سیستان و بلوچستان)، تهران: مرکز امار، 1369، 54، 58.
- ↑ جهانبانی، امانالله. سرگذشت بلوچستان و مرزهای ان. تهران: 1338، 25،47، ضمیمه؛ بلوکباشی، همانجا.
- ↑ Iranica, 111/599 , 618.
- ↑ ibid , 111/618- 619. افشا، سیستانی. مقدمهای بر شناخت طوایف سرگلزایی و بارکزایی. تهران: 1366، 103-.105
- ↑ 11/74 Iranica, 14. افشار، سیستانی. مقدمهای بر شناخت طوایف... 105-108؛ همو. مقدمهای بر شناخت ایلها و...، 2/938-939.
- ↑ Iranica, 111/ 620.