بخت گشایی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۱۱

بخت‌گشایی، اعمال و رفتارهایی كه همراه با اداب خاص مذهبی و جادویی برای گشایش بخت بسته دخترانِ «دمِ‌بَخْت» و شوهر نرفته و در خانه مانده و گشایش كار زنان «سیاه‌ْبخت» و كارِ بسته مردان صورت می‌گیرد.

اعتقاد به نقش مؤثر بخت یا اقبال به مثابه نیرویی مستقل و پنهان در زندگی و سرنوشت ادمی، همراه رواج سحر و جادو در رفع مصائب و مشكلات، اهمیت بخت و سرنوشت را در امور دنیوی مورد توجه همگان قرار داد^[۱]. در ایران باستان توسل به ایزدان بخت خوب (بهره) را همراه داشت^[۲]. در فرهنگ اسلامی نیز بخت با واژگان قضا و قدر، یا مشیت الهی همراه شد و همچون نیرویی تغییرناپذیر در سرنوشت بشر پنداشته شد^[۳]. به عقیده عامه ارواح خبیث، شیطان و موجودات وهمی سرنوشت ادمی را تغییر می‌دهند و بخت انسان را سیاه یا بسته می‌كنند. بنابراین با انجام پاره‌ای اعمال جادویی می‌توان بخت بسته را گشود.

مردم معمولاً در اوقاتی نزدیک به ایام جشن‌های قومی ـ ملی مانند نوروز، چهارشنبه سوری و سیزده‌بدر و شب‌های جمعه و احیا (29، 21 و 23 رمضان) و هنگام مراسم عقد و عروسی و ختنه‌سوران بخت‌گشایی می‌كنند. مكان‌هایی مانند پای‌ منار مساجد، امامزاده‌ها، میادین شهر، كنار رودخانه‌ها و سبزه‌زارها، گرمابه‌های یهودیان و امثال انها معمولاً در زمره اماكن بخت‌گشایی بوده‌اند.⁴ مردم مناطق مختلف ایران با خواندن دعا و برخی ایات قرانی، گرفتن روزه، روضه‌خوانی و نذر و نیاز، یا به كار بردن اشیا و وسایلی كه جنبه نمادین داشتند، مانند توپ مروارید در میدان ارگ تهران، كه در قدیم زنان تهرانی شب‌های چهارشنبه سوری روی لوله ان سوار می‌شدند، یا باز كردن گره نخ و گشودن قفل، یا شكستن و پاره كردن چیزی، یا تكرار عملی در 3 یا 7 مرتبه و مانند انها بخت بسته خود را می‌گشودند^[۴].

نیز نگاه کنید به

ماخذ

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

جعفر اسحاق تیموری

تلخیص از مقاله «بخت‌گشایی» دایرهالمعارف بزرگ اسلامی

ج11، 1381ش، ص477 تا 480 نوشته جعفر اسحاقی تیموری

↑ كتیرایی، محمود. از خشت تا خشت. تهران: 1378، ص89، حاشیه.
↑ وندیداد. ترجمه محمدعلی حسنی، حیدراباد دكن: 1357ق/ 1948م، فرگرد 21، بند 1، فرگرد 5، بند 9.
↑ Iranica, III / 536- 537. داعی الاسلام، محمدعلی. فرهنگ نظام. تهران: 1362، ص1/609- 610.
↑ وكیلیان، احمد. رمضان در فرهنگ مردم. تهران: 1370، ص111- 112، 152- 153؛ شهری، جعفر. طهران قدیم. 1371، ص4/139، 519؛ 3/364؛ هدایت، صادق. نیرنگستان. تهران: 1311، ص150؛ شكورزاده، ابراهیم. عقاید و رسوم مردم خراسان. تهران: 1363، ص85- 90.

[1] كتیرایی، محمود. از خشت تا خشت. تهران: 1378، ص89، حاشیه.

[2] وندیداد. ترجمه محمدعلی حسنی، حیدراباد دكن: 1357ق/ 1948م، فرگرد 21، بند 1، فرگرد 5، بند 9.

[3] Iranica, III / 536- 537. داعی الاسلام، محمدعلی. فرهنگ نظام. تهران: 1362، ص1/609- 610.

[4] وكیلیان، احمد. رمضان در فرهنگ مردم. تهران: 1370، ص111- 112، 152- 153؛ شهری، جعفر. طهران قدیم. 1371، ص4/139، 519؛ 3/364؛ هدایت، صادق. نیرنگستان. تهران: 1311، ص150؛ شكورزاده، ابراهیم. عقاید و رسوم مردم خراسان. تهران: 1363، ص85- 90.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''بخت‌گشايي'''، اعمال و رفتارهايي كه همراه با آداب خاص مذهبي و جادويي براي گشايش بخت بستة دخترانِ «دمِ‌بَخْت» و شوهر نرفته و در خانه مانده و گشايش كار زنان «سياه‌ْبخت» و كارِ بستة مردان صورت مي‌گيرد.
+'''[[بخت گشایی|بخت‌گشایی]]'''، اعمال و رفتارهایی كه همراه با اداب خاص مذهبی و جادویی برای گشایش بخت بسته دخترانِ «دمِ‌بَخْت» و شوهر نرفته و در خانه مانده و گشایش كار زنان «سیاه‌ْبخت» و كارِ بسته مردان صورت می‌گیرد.
-اعتقاد به نقش مؤثر بخت يا اقبال به مثابه نيرويي مستقل و پنهان در زندگي و سرنوشت آدمي، همراه رواج سحر و جادو در رفع مصائب و مشكلات، اهميت بخت و سرنوشت را در امور دنيوي مورد توجه همگان قرار داد.<sup>1</sup> در ايران باستان توسل به ايزدان بخت خوب (بهره) را همراه داشت.<sup>2</sup> در فرهنگ اسلامي نيز بخت با واژگان قضا و قدر، يا مشيت الهي همراه شد و همچون نيرويي تغييرناپذير در سرنوشت بشر پنداشته شد.<sup>3</sup> به عقيدة عامه ارواح خبيث، شيطان و موجودات وهمي سرنوشت آدمي را تغيير مي‌دهند و بخت انسان را سياه يا بسته مي‌كنند. بنابراين با انجام پاره‌اي اعمال جادويي مي‌توان بخت بسته را گشود.
+اعتقاد به نقش مؤثر بخت یا اقبال به مثابه نیرویی مستقل و پنهان در زندگی و سرنوشت ادمی، همراه رواج سحر و جادو در رفع مصائب و مشكلات، اهمیت بخت و سرنوشت را در امور دنیوی مورد توجه همگان قرار داد<ref>كتیرایی، محمود. '''''از خشت تا خشت'''''. تهران: 1378، ص89، حاشیه.</ref>. در ایران باستان توسل به ایزدان بخت خوب (بهره) را همراه داشت<ref>'''''وندیداد'''''. ترجمه محمدعلی حسنی، حیدراباد دكن: 1357ق/ 1948م، فرگرد 21، بند 1، فرگرد 5، بند 9.</ref>. در فرهنگ اسلامی نیز بخت با واژگان قضا و قدر، یا مشیت الهی همراه شد و همچون نیرویی تغییرناپذیر در سرنوشت بشر پنداشته شد<ref>      Iranica, III / 536- 537.
-مردم معمولاً در اوقاتي نزدیک به ایام جشن‌هاي قومي ـ ملي مانند نوروز، چهارشنبه سوري و سيزده‌بدر و شب‌هاي جمعه و احيا (29، 21 و 23 رمضان) و هنگام مراسم عقد و عروسي و ختنه‌سوران بخت‌گشايي مي‌كنند. مكان‌هايي مانند پاي‌ منار مساجد، امامزاده‌ها، ميادين شهر، كنار رودخانه‌ها و سبزه‌زارها، گرمابه‌هاي يهوديان و امثال آنها معمولاً در زمرة اماكن بخت‌گشايي بوده‌اند.<sup>4</sup> مردم مناطق مختلف ايران با خواندن دعا و برخی آيات قرآني، گرفتن روزه، روضه‌خواني و نذر و نياز، يا به كار بردن اشيا و وسايلي كه جنبة نمادين داشتند، مانند توپ مرواريد در ميدان ارگ تهران، كه در قدیم زنان تهراني شب‌هاي چهارشنبه سوري روي لولة آن سوار مي‌شدند، يا باز كردن گره نخ و گشودن قفل، يا شكستن و پاره كردن چيزي، يا تكرار عملي در 3 يا 7 مرتبه و مانند آنها بخت بستة خود را مي‌گشودند.<sup>4</sup>
+                           داعی الاسلام، محمدعلی'''''. فرهنگ نظام'''''. تهران: 1362، ص1/609- 610.</ref>. به عقیده عامه ارواح خبیث، شیطان و موجودات وهمی سرنوشت ادمی را تغییر می‌دهند و بخت انسان را سیاه یا بسته می‌كنند. بنابراین با انجام پاره‌ای اعمال جادویی می‌توان بخت بسته را گشود.
-                                                    تلخيص از مقالة «بخت‌گشايي» دايرةالمعارف بزرگ اسلامي
+مردم معمولاً در اوقاتی نزدیک به ایام جشن‌های قومی ـ ملی مانند نوروز، چهارشنبه سوری و سیزده‌بدر و شب‌های جمعه و احیا (29، 21 و 23 رمضان) و هنگام مراسم عقد و عروسی و ختنه‌سوران بخت‌گشایی می‌كنند. مكان‌هایی مانند پای‌ منار مساجد، امامزاده‌ها، میادین شهر، كنار رودخانه‌ها و سبزه‌زارها، گرمابه‌های یهودیان و امثال انها معمولاً در زمره اماكن بخت‌گشایی بوده‌اند.<sup>4</sup> مردم مناطق مختلف ایران با خواندن دعا و برخی ایات قرانی، گرفتن روزه، روضه‌خوانی و نذر و نیاز، یا به كار بردن اشیا و وسایلی كه جنبه نمادین داشتند، مانند توپ مروارید در میدان ارگ تهران، كه در قدیم زنان تهرانی شب‌های چهارشنبه سوری روی لوله ان سوار می‌شدند، یا باز كردن گره نخ و گشودن قفل، یا شكستن و پاره كردن چیزی، یا تكرار عملی در 3 یا 7 مرتبه و مانند انها بخت بسته خود را می‌گشودند<ref>وكیلیان، احمد. '''''رمضان در فرهنگ''''' '''''مردم'''''. تهران: 1370، ص111- 112، 152- 153؛ شهری، جعفر. '''''طهران قدیم'''''. 1371، ص4/139، 519؛ 3/364؛ هدایت، صادق'''''. نیرنگستان'''''. تهران: 1311، ص150؛ شكورزاده، ابراهیم. '''''عقاید و رسوم مردم خراسان.''''' تهران: 1363، ص85- 90.</ref>.
-  ج11، 1381ش، ص477 تا 480 نوشتة جعفر اسحاقي تيموري
+== نیز نگاه کنید به ==
+== ماخذ ==
-'''''مآخذ:'''''
+== منبع اصلی ==
+سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
-. كتيرايي، محمود. '''''از خشت تا خشت'''''. تهران: 1378، ص89، حاشيه.
+== نویسنده مقاله ==
+جعفر اسحاق تیموری
-. '''''ونديداد'''''. ترجمة محمدعلي حسني، حيدرآباد دكن: 1357ق/ 1948م، فرگرد 21، بند 1، فرگرد 5، بند 9.
-.      Iranica, III / 536- 537.
-                           داعي الاسلام، محمدعلي'''''. فرهنگ نظام'''''. تهران: 1362، ص1/609- 610.
+تلخیص از مقاله «بخت‌گشایی» دایرهالمعارف بزرگ اسلامی
-. وكيليان، احمد. '''''رمضان در فرهنگ''''' '''''مردم'''''. تهران: 1370، ص111- 112، 152- 153؛ شهري، جعفر. '''''طهران قديم'''''. 1371، ص4/139، 519؛ 3/364؛ هدايت، صادق'''''. نيرنگستان'''''. تهران: 1311، ص150؛ شكورزاده، ابراهيم. '''''عقايد و رسوم مردم خراسان.''''' تهران: 1363، ص85- 90.
+  ج11، 1381ش، ص477 تا 480 نوشته جعفر اسحاقی تیموری
-جعفر اسحاق تیموری