مزدک: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''مزدك،''' انديشمند، مصلح ديني و اجتماعي و پديدآورندة جنبشي بزرگ در سدة 5م در ايران. نام پدر مزدك بامداد بود و در مورد زادگاهش تاريخنگاران متفقالقول نيستند؛ شهرهاي مختلفي از جمله استخر، المدرّيه (واقع بر ساحل شرقي دجله)، تبريز، نيشابور، خوا...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | '''مزدک،''' اندیشمند، مصلح دینی و اجتماعی و پدیدآورنده جنبشی بزرگ در سده 5م در ایران. نام پدر مزدک بامداد بود و در مورد زادگاهش تاریخنگاران متفقالقول نیستند؛ شهرهای مختلفی از جمله استخر، المدرّیه (واقع بر ساحل شرقی دجله)، [[تبریز]]، [[نیشابور]]، خوارزم و... به عنوان زادگاه او ذکر شدهاند.<sup>1</sup> | ||
برخی از مورخین او را موبد و برخی دیگر موبدان موبد دانستهاند. او با پرهیز زندگی میکرد، گوشت و می نمیخورد و از کشتار دوری میجست. شیوه عمل و برخی آراء او نزدیکیهایی را به [[مانوی، دین|دین مانوی]]<sup>*</sup> نشان میدهد.<sup>2</sup> | |||
با توجه به اوضاع نابسامان | با توجه به اوضاع نابسامان ایران در زمان قباد ساسانی، آئین مزدکی<sup>*</sup> 30 سال دوام یافت.<sup>3</sup> او توانست پادشاه وقت قباد را طرفدار خود سازد و لااقل بخش بزرگی از توده مردم نیز پیرو آئین او بودند. اما آئین مزدک، به دلیل شعار اشتراک خواسته و زن، مخالف با منافع اشراف و روحانیون بود و این باعث عزل قباد شد. هنگامیکه قباد برای بار دوم به سلطنت رسید از آزادی مزدک و مزدکیان کاست.<sup>4</sup> سرانجام هم کار مزدک را به ولیعهد خود خسرو سپرد. ظاهراً خسرو (ملقب به انوشیروان) که مخالف سرسخت مزدک و طریق انقلابی او بود، مجلسی را تدارک کرد. ترتیبی دادند که در آن جلسه مزدک و مزدکیان مغلوب موبدان و اسقف مسیحیان بشوند و با برنامهای از پیش تعیین شده مورد تهاجم قرار گرفتند. فردوسی تعداد کشته شدگان این واقعه را 3000 تن ذکر میکند و میگوید که خود مزدک به دار آویخته شد. پس از این واقعه اکثر مزدکیان کشته یا پراکنده و فراری شدند و کتابهایشان سوزانده شد.<sup>5</sup> | ||
'''مآخذ:''' | '''مآخذ:''' | ||
1- | 1- دینوری، احمد بن داود. '''''الاخبار الطوّال'''''. به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره: وزاره الثقافه والارشاد القومی، 1960م، ص 65؛ طبری، '''''تاریخ الرسل و الملوک'''''. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 885؛ کریستن سن، آرتور. '''''ایران در زمان ساسانیان'''''. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران، 1378، ص 246؛ کلیما، اوتاکر. '''''تاریخ جنبش مزدکیان'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 180-182. | ||
2- بهار، مهرداد. | 2- بهار، مهرداد. ”دیدگاههای تازه درباره مزدک“، '''''جستاری چند در فرهنگ ایران'''''. تهران: 1376، ص 245-246؛ کلیما. همان. ص 257-260؛ کلیما، اوتاکر. '''''تاریخچه مکتب مزدک'''''. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1371، ص 101؛ طبری. همانجا. | ||
3- | 3- طبری. همان. ص 885-886؛ طبری، احسان. '''''برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران'''''. آلفا، 1358، ص173؛ شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. '''''الملل و النحل'''''. به کوشش محمد فتحالله البدران، قاهره: مکتبه الانجلو المصریه، 1375ق، ج 1، ص 229. | ||
4- | 4- دینوری. همان. ص 65-67؛ طبری. همان. ص 176-177؛ کریستن سن. همان. ص 249 و 258؛ همو، '''''سلطنت قباد و ظهور مزدک'''''. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 104-105، 126-127؛ نولدکه، تئودور. '''''تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان'''''. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 185، 171، 487. | ||
Yarshater. E., "Mazdakism", '''''The Cambridge History of Iran'''''. Vol. III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, PP. 991 ff. | Yarshater. E., "Mazdakism", '''''The Cambridge History of Iran'''''. Vol. III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, PP. 991 ff. | ||
5- | 5- حمزه اصفهانی. '''''سنی ملوک الارض و الانبیاء'''''. برلین: کاویانی، 1340ق، ص 39؛ دینوری. همان. ص 67؛ شهرستانی، همانجا؛ فردوسی. '''''شاهنامه'''''. به کوشش رستم علی یف، مسکو: آکادمی علوم، 1970م، ج 8، ص 46-50؛ کریستن سن. '''''ایران...''''' . ص 259-260؛ کلیما. '''''تاریخ جنبش...'''''. ص 274-296؛ نولدکه. همان. ص 491-495. | ||
نسخهٔ ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۰
مزدک، اندیشمند، مصلح دینی و اجتماعی و پدیدآورنده جنبشی بزرگ در سده 5م در ایران. نام پدر مزدک بامداد بود و در مورد زادگاهش تاریخنگاران متفقالقول نیستند؛ شهرهای مختلفی از جمله استخر، المدرّیه (واقع بر ساحل شرقی دجله)، تبریز، نیشابور، خوارزم و... به عنوان زادگاه او ذکر شدهاند.1
برخی از مورخین او را موبد و برخی دیگر موبدان موبد دانستهاند. او با پرهیز زندگی میکرد، گوشت و می نمیخورد و از کشتار دوری میجست. شیوه عمل و برخی آراء او نزدیکیهایی را به دین مانوی* نشان میدهد.2
با توجه به اوضاع نابسامان ایران در زمان قباد ساسانی، آئین مزدکی* 30 سال دوام یافت.3 او توانست پادشاه وقت قباد را طرفدار خود سازد و لااقل بخش بزرگی از توده مردم نیز پیرو آئین او بودند. اما آئین مزدک، به دلیل شعار اشتراک خواسته و زن، مخالف با منافع اشراف و روحانیون بود و این باعث عزل قباد شد. هنگامیکه قباد برای بار دوم به سلطنت رسید از آزادی مزدک و مزدکیان کاست.4 سرانجام هم کار مزدک را به ولیعهد خود خسرو سپرد. ظاهراً خسرو (ملقب به انوشیروان) که مخالف سرسخت مزدک و طریق انقلابی او بود، مجلسی را تدارک کرد. ترتیبی دادند که در آن جلسه مزدک و مزدکیان مغلوب موبدان و اسقف مسیحیان بشوند و با برنامهای از پیش تعیین شده مورد تهاجم قرار گرفتند. فردوسی تعداد کشته شدگان این واقعه را 3000 تن ذکر میکند و میگوید که خود مزدک به دار آویخته شد. پس از این واقعه اکثر مزدکیان کشته یا پراکنده و فراری شدند و کتابهایشان سوزانده شد.5
مآخذ:
1- دینوری، احمد بن داود. الاخبار الطوّال. به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره: وزاره الثقافه والارشاد القومی، 1960م، ص 65؛ طبری، تاریخ الرسل و الملوک. به کوشش دخویه، لیدن، بی تا، ج 2، ص 885؛ کریستن سن، آرتور. ایران در زمان ساسانیان. ترجمه رشید یاسمی، به کوشش حسن رضایی باغ بیدی، تهران، 1378، ص 246؛ کلیما، اوتاکر. تاریخ جنبش مزدکیان. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1359، ص 180-182.
2- بهار، مهرداد. ”دیدگاههای تازه درباره مزدک“، جستاری چند در فرهنگ ایران. تهران: 1376، ص 245-246؛ کلیما. همان. ص 257-260؛ کلیما، اوتاکر. تاریخچه مکتب مزدک. ترجمه جهانگیر فکری ارشاد، تهران: توس، 1371، ص 101؛ طبری. همانجا.
3- طبری. همان. ص 885-886؛ طبری، احسان. برخی بررسیها درباره جهانبینیها و جنبشهای اجتماعی در ایران. آلفا، 1358، ص173؛ شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. الملل و النحل. به کوشش محمد فتحالله البدران، قاهره: مکتبه الانجلو المصریه، 1375ق، ج 1، ص 229.
4- دینوری. همان. ص 65-67؛ طبری. همان. ص 176-177؛ کریستن سن. همان. ص 249 و 258؛ همو، سلطنت قباد و ظهور مزدک. ترجمه احمد بیرشک، تهران: طهوری، 1374، ص 104-105، 126-127؛ نولدکه، تئودور. تاریخ ایرانیان و عربها در زمان ساسانیان. ترجمه عباس زریاب، تهران: 1378، ص 185، 171، 487.
Yarshater. E., "Mazdakism", The Cambridge History of Iran. Vol. III(2), ed. E. Yarshater, Cambridge: Cambridge University Press, 1983, PP. 991 ff.
5- حمزه اصفهانی. سنی ملوک الارض و الانبیاء. برلین: کاویانی، 1340ق، ص 39؛ دینوری. همان. ص 67؛ شهرستانی، همانجا؛ فردوسی. شاهنامه. به کوشش رستم علی یف، مسکو: آکادمی علوم، 1970م، ج 8، ص 46-50؛ کریستن سن. ایران... . ص 259-260؛ کلیما. تاریخ جنبش.... ص 274-296؛ نولدکه. همان. ص 491-495.