حکمت مشاء

مشاء، حكمت[Peripatetism]، مكتبی در فلسفه غرب و اسلامی، Peripatetics = مشائیان. ریشه این واژه در یونانی به معنی راه رفتن و هم طواف كردن است. بنابر مشهور، ارسطو، 348- 322پ.م.؛ در هنگام تدریس فلسفه با شاگردان خویش راه می‌رفت و از این رو مكتب او مشائی و پیروانش مشائیان نام گرفتند؛ هر چند برخی این را به افلاطون استاد ارسطو نسبت داده‌اند. مكتب ارسطوئی یا مشائی بنا بر اموزش‌های ارسطو نخست در اتن شكل گرفت و پس از دوره یونانیان در زمان رومیان به وسیله شارحان او دنبال شد و برخی از عناصر ان از سوی نوافلاطونیان نیز پذیرفته گردید. ان‌چه اندیشه ارسطو را به صورت مكتبی در فلسفه دراورد چنان‌كه بقیه اندیشمندان پیش و حتی بعد از خود را تحت الشعاع خود قرار داد و از همه مشهورتر شد این بود كه برای نخستین بار، هوشمندانه، تمام پرسش‌های فلسفی و بخش عظیمی از موضوعات علمی موجود در ان زمان را در یك نظام منسجم و مرتبط گرد اورد. ارسطو تفكر خود را در چهار جهت اصلی منطق، طبیعت، متافیزیك و سیاست و اخلاق تنظیم كرد به طوری كه می‌توان گفت همه این علوم برای نخستین بار به وسیلهاو تدوین گردید و به صورت علم در دسترس دیگران گذاشته شد.

پس از ان‌كه فلسفه وارد جهان اسلامی شد، حكمت مشاء به عنوان یكی از مكاتب اصلی فكر فلسفی درامد. واژه حكیم در برابر فیلسوف به كار رفت و مشاء به حكمتی اطلاق گردید كه در ان تبیین امور جهان به روش عقلانی بدون اتكاء به شرع یا ذوق و كشف و شهود، صورت می‌گرفت، هر چند عناصری از اندیشه‌های افلاطونی و به تعبیر دقیق‌تر، نوافلاطونی نیز در ان‌چه حكمت مشاء خوانده شده وارد شده بود. ابن‌سینا بزرگ‌ترین نمایندهحكمت مشاء در عالم اسلامی به شمار می‌رود و اندیشه او در برابر مكتب اشراق سهروردی، عرفان و كلام قرار می‌گیرد.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

منوچهر پزشک