غایه: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''[[غایه]]،''' در فلسفه، یكی از چهار علت به وجود امدن چیزها. در میان علتهای چهارگانه، علت فاعلی و غائی را علت وجود و علت مادی و صوری را علت ماهیت دانستهاند. نظریه علیت از ارسطو اقتباس و در فلسفه اسلامی با اموزههای دینی هماهنگ شده است. در تعریف غایه گفته شده ان چیزی كه وجود شیء برای ان است<ref> جرجانی. '''''التعریفات'''''. بیروت: 1990م، 166.</ref>. مثلاً صندلی برای نشستن. هرچیز كه دارای غایت نباشد عَبَث (= بیهوده) است. به نظر حكمای الهی عالم هستی دارای غایت است و هیچ چیز عبث و بیهوده افریده نشده است. نه تنها موجودات عاقل بلكه اشیاء و امور طبیعی هم كه فاقد شعور و اگاهی هستند به سوی غایتی در حركتند و هدف و مقصدی را دنبال میكنند و اقتضای حكمت و عنایت خدا این است كه همه موجودات ممكن به سوی غایات خود در حركت باشند<ref>سبزواری، ملاهادی. '''''شرح''''' '''''منظومه'''''. «فلسفه»، 123.</ref>. این موضوع با مشاهده اثبات میگردد كه همه امور طبیعی به خاطر اثاری كه بر انها مترتب میگردد در حركتند، و از این روست كه هر چیزی نتیجه خاص خود را میدهد، مثلاً از دانه جو، جو میروید و از انسان، انسان متولد میشود و بر همین قیاس. این امر نشان دهنده وجود قانون دائمی است كه چون مانعی جلوی ان را نگیرد همواره همانگونه خواهد بود. حكمت، علم به نتایج و اثاریست كه بر هر چیزی مترتب میگردد و عنایت، علم فعلی (در برابر علم انفعالی كه از ان انسان است) خداوند است نسبت به بهترین نظام ممكن در هستی و این دو گونه علم (= حكمت و عنایت) با قدرت همراه است و حكمت و عنایت الهی اقتضا میكند هر چیز دارای عنایت باشد و غایت، سبب فاعلیت است. بدین معنا كه غایت موجب میشود تا فاعل اقدام به فعل كند و كاری را كه باید انجام دهد و چیزی را باید پدید اورد براساس خدا جهان هستی را ایجاد كرده است، و غایتِ ان، چیزیست كه این جهان برای ان ایجاد شده است<ref> املی، محمدتقی. '''''دررالفوائد'''''. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1/354- 357.</ref>. به این دلیل است كه در فلسفه اسلامی، نخست از علت فاعلی سپس از علت غائی سخن میگویند و در مرتبه بعد از علت مادی و علت صوری. در این نظام جائی برای تصادف و افعال بیهوده و بیهدف وجود ندارد. | '''[[غایه]]،''' در فلسفه، یكی از چهار علت به وجود امدن چیزها. در میان علتهای چهارگانه، علت فاعلی و غائی را علت وجود و علت مادی و صوری را علت ماهیت دانستهاند. نظریه علیت از ارسطو اقتباس و در فلسفه اسلامی با اموزههای دینی هماهنگ شده است. در تعریف غایه گفته شده ان چیزی كه وجود شیء برای ان است<ref> جرجانی. '''''التعریفات'''''. بیروت: 1990م، 166.</ref>. مثلاً صندلی برای نشستن. هرچیز كه دارای غایت نباشد عَبَث (= بیهوده) است. به نظر حكمای الهی عالم هستی دارای غایت است و هیچ چیز عبث و بیهوده افریده نشده است. نه تنها موجودات عاقل بلكه اشیاء و امور طبیعی هم كه فاقد شعور و اگاهی هستند به سوی غایتی در حركتند و هدف و مقصدی را دنبال میكنند و اقتضای حكمت و عنایت خدا این است كه همه موجودات ممكن به سوی غایات خود در حركت باشند<ref>سبزواری، ملاهادی. '''''شرح''''' '''''منظومه'''''. «فلسفه»، 123.</ref>. این موضوع با مشاهده اثبات میگردد كه همه امور طبیعی به خاطر اثاری كه بر انها مترتب میگردد در حركتند، و از این روست كه هر چیزی نتیجه خاص خود را میدهد، مثلاً از دانه جو، جو میروید و از انسان، انسان متولد میشود و بر همین قیاس. این امر نشان دهنده وجود قانون دائمی است كه چون مانعی جلوی ان را نگیرد همواره همانگونه خواهد بود. حكمت، علم به نتایج و اثاریست كه بر هر چیزی مترتب میگردد و عنایت، علم فعلی (در برابر علم انفعالی كه از ان انسان است) خداوند است نسبت به بهترین نظام ممكن در هستی و این دو گونه علم (= حكمت و عنایت) با قدرت همراه است و حكمت و عنایت الهی اقتضا میكند هر چیز دارای عنایت باشد و غایت، سبب فاعلیت است. بدین معنا كه غایت موجب میشود تا فاعل اقدام به فعل كند و كاری را كه باید انجام دهد و چیزی را باید پدید اورد براساس خدا جهان هستی را ایجاد كرده است، و غایتِ ان، چیزیست كه این جهان برای ان ایجاد شده است<ref> املی، محمدتقی. '''''دررالفوائد'''''. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1/354- 357.</ref>. به این دلیل است كه در فلسفه اسلامی، نخست از علت فاعلی سپس از علت غائی سخن میگویند و در مرتبه بعد از علت مادی و علت صوری. در این نظام جائی برای تصادف و افعال بیهوده و بیهدف وجود ندارد. | ||
== | == نیز نگاه کنید به == | ||
== ماخذ == | |||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | == منبع اصلی == | ||
دانشنامه ایران | سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی، | ||
== نویسنده مقاله == | == نویسنده مقاله == | ||
منوچهر پزشک | منوچهر پزشک | ||
نسخهٔ ۱۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۹
غایه، در فلسفه، یكی از چهار علت به وجود امدن چیزها. در میان علتهای چهارگانه، علت فاعلی و غائی را علت وجود و علت مادی و صوری را علت ماهیت دانستهاند. نظریه علیت از ارسطو اقتباس و در فلسفه اسلامی با اموزههای دینی هماهنگ شده است. در تعریف غایه گفته شده ان چیزی كه وجود شیء برای ان است[۱]. مثلاً صندلی برای نشستن. هرچیز كه دارای غایت نباشد عَبَث (= بیهوده) است. به نظر حكمای الهی عالم هستی دارای غایت است و هیچ چیز عبث و بیهوده افریده نشده است. نه تنها موجودات عاقل بلكه اشیاء و امور طبیعی هم كه فاقد شعور و اگاهی هستند به سوی غایتی در حركتند و هدف و مقصدی را دنبال میكنند و اقتضای حكمت و عنایت خدا این است كه همه موجودات ممكن به سوی غایات خود در حركت باشند[۲]. این موضوع با مشاهده اثبات میگردد كه همه امور طبیعی به خاطر اثاری كه بر انها مترتب میگردد در حركتند، و از این روست كه هر چیزی نتیجه خاص خود را میدهد، مثلاً از دانه جو، جو میروید و از انسان، انسان متولد میشود و بر همین قیاس. این امر نشان دهنده وجود قانون دائمی است كه چون مانعی جلوی ان را نگیرد همواره همانگونه خواهد بود. حكمت، علم به نتایج و اثاریست كه بر هر چیزی مترتب میگردد و عنایت، علم فعلی (در برابر علم انفعالی كه از ان انسان است) خداوند است نسبت به بهترین نظام ممكن در هستی و این دو گونه علم (= حكمت و عنایت) با قدرت همراه است و حكمت و عنایت الهی اقتضا میكند هر چیز دارای عنایت باشد و غایت، سبب فاعلیت است. بدین معنا كه غایت موجب میشود تا فاعل اقدام به فعل كند و كاری را كه باید انجام دهد و چیزی را باید پدید اورد براساس خدا جهان هستی را ایجاد كرده است، و غایتِ ان، چیزیست كه این جهان برای ان ایجاد شده است[۳]. به این دلیل است كه در فلسفه اسلامی، نخست از علت فاعلی سپس از علت غائی سخن میگویند و در مرتبه بعد از علت مادی و علت صوری. در این نظام جائی برای تصادف و افعال بیهوده و بیهدف وجود ندارد.
نیز نگاه کنید به
ماخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
منوچهر پزشک