آذری: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''[[آذری | [[پرونده:036191.jpg|بندانگشتی|آذری برگرفته ازوبسایت راسخون قابل بازیابی از<nowiki/>https://rasekhoon.net/article/show/1057542]] | ||
'''[[آذری]]،''' آز گروههای قومی ترک زبان شیعی مذهب ایران. | |||
خاستگاه اصلی | خاستگاه اصلی آذریها منآطق مختلف آسیای مرکزی بوده است. آنها به تدریج از زمان استیلای حکومتهای ترک مانند سلجوقی، مغول، تیموری و صفوی به مناطق آذربایجان ایران وارد شدند. این گروههای ترک پس از استقرار در آذربایجان با دیگر اقوام ایرانی آن منطقه مانند کردها، ارمنیان و آسوریها و... در آمیختند و هویت قومی خود را از دست دادند وساختار اجتماعی، مذهبی و سنتهای ایرانی را فرا گرفتند. آنها در ایران آذربایجانی، آذری و ترک نامیده میشوند<ref>Good, L. Byron; and Mary, Jo, Delvecchio, "Azari (Iran)", '''''Muslim peoples''''', ed, Richard weekes, U S A, 1984, p. 67-68.</ref>. | ||
سلاطین سلسلههای ایرانی، ترکها را برای در هم شکستن اتحاد ایلیشان، حراست از سرحدات، تنبیه و تشویق و... به نقاط مختلف ایران کوچاندند. از اینرو به جز استانهای | سلاطین سلسلههای ایرانی، ترکها را برای در هم شکستن اتحاد ایلیشان، حراست از سرحدات، تنبیه و تشویق و... به نقاط مختلف ایران کوچاندند. از اینرو به جز استانهای آذربایجان غربی و شرقی، اردبیل و تهران که از مهمترین مراکز استقرار ترکهاست، آنها در سراسر ایران نیز پراکندهاند<ref>فیروزان، ت. «دربارة ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران»، '''''مجموعة کتاب اگاه ایلات و عشایر.''''' تهران: 1362، ص27؛ احمدی، حمید. '''''قومیت و قومگرایی در ایران'''''. تهران: 1378، ص124.</ref>. | ||
روابط ایلات و گروههای مختلف ترک، با یکدیگر بیشتر بر اساس قدرت است تا ساختار خویشاوندی. در واقع ترکیب پیچیدهای از عناصری مانند وابستگیهای سیاسی ـ فرهنگی، جنگاوری نیروهای نظامی و... ایلات و گروههای ترک را به هم پیوند داده | روابط ایلات و گروههای مختلف ترک، با یکدیگر بیشتر بر اساس قدرت است تا ساختار خویشاوندی. در واقع ترکیب پیچیدهای از عناصری مانند وابستگیهای سیاسی ـ فرهنگی، جنگاوری نیروهای نظامی و... ایلات و گروههای ترک را به هم پیوند داده آست<ref>احمدی، '''''همان'''''. ص59-61.</ref>. از مهمترین ایلات ترکی که در گذشته بر اساس روابط اقتدارگرایانه شکل گرفتهاند میتوان به قزلباشها، شاهسونها و قشقاییها اشاره کرد. برخی از این ایلات در شکلگیری حکومتهای ایرانی نقش بسزایی داشتند. مانند قزلباشها و شاهسونها که توسط آنها حکومت صفویه شکل گرفت<ref>پیگولوسکایا، نینا، ویکتورونا. '''''تاریخ ایران از دوران باستان تا پایان سده هجدهم میلادی.''''' ترجمه کریم کشاورز، تهران: 1346، ص470، 476، 482، 487، 490، 497، 511 و 516؛ رهربرن، کلاوس مِشایل. '''''نظام ایلات در دوره صفویه.''''' ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران: 1346، ص46.</ref>. | ||
اکثر گروهها و ایلات ترک کوچنده، امروزه در روستاها و شهرهای مختلف ایران اسکان یافتهاند. لکن برخی از ایلات و عشایر ترک هنوز میان استانهای مختلف کشور | اکثر گروهها و ایلات ترک کوچنده، امروزه در روستاها و شهرهای مختلف ایران اسکان یافتهاند. لکن برخی از ایلات و عشایر ترک هنوز میان استانهای مختلف کشور ییلآق و قشلآق میکنند. ایلات و طوایف قَرهداغ ارسباران، اینانلو، شاهسون (ایلسُوَن)، قِزلباش، قاجار، افشار، قشقایی، ترک یارِم طاقْلو و... که میان استانهای آذربایجان غربی و شرقی، اردبیل، اصفهان، فارس، همدان، کرمان، زنجان و... ییلاق و قشلاق میکنند، از مهمترین گروههای کوچنده ترک به شمار میآیند<ref>بایبوردی، حسین'''''. تاریخ ارسباران'''''. تهران: 1341، ص101-157؛ اسکندرینیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر اذربایجان غربی.''''' انزلی: 1366، ص133، 158، 325 و 368؛ بیگدلی، محمدرضا. '''''ایل سونها (شاهسونهای ایران).''''' تهران: 1374، ص222- 260؛ '''''سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی.''''' تهران: 1378، ص12- 58.</ref>. | ||
سازمان اجتماعی و سیاسی عشایر ترک | سازمان اجتماعی و سیاسی عشایر ترک آذربایجان به صورت ایل، طایفه، باو (= باب)، تیره، گوبک (= گوبه، آوبه) و خانوار است. رؤسای تیره، گوبک و طایفه، آق سِقل (ریش سفید) و بگ نامیده میشوند<ref>تاپر، ریچارد. ل. «سازمان اجتماعهای کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ. مزدا، '''''ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص288.</ref>. | ||
تا قبل از ورود ترکان به | تا قبل از ورود ترکان به آذربایجان، زبان مردم این منطقه پهلویِ آذری ـ یکی از زبانهای باقیمانده از عصر ساسانی ـ بود. زبان کنونی آذریهای ایرانی ترکیِ آذری است که در جریان موجهای مداوم تهاجمات ترکان از آسیای مرکزی از دوره سلجوقی تا مغول (سدههای 5 تآ 7ق/ 11 تآ 13م) جایگزین زبان بومی مردم آذربایجان شده است<ref>کسروی، احمد. '''''اذری یا زبان باستان اذربایجان'''''. تهران: 1335، سراسر کتاب.</ref>. | ||
آذریها در کشاورزی، باغداری، دامپروری و تجارت مهارت دارند<ref>Good. Ibid. p. 68-69.</ref>. شهر تبریزاز دیرباز جز مراکز تجاری مهم ایران بوده است که به جهت قرار گرفتن در خطوط تجارت جهانی با کشورهای مختلف روابط بازرگانی دارد. براورد جمعیت ترکهای ایران ـ از اینرو که در سرشماریهای ملی گروههای قومی ثبت نمیشوند ـ دشوار است. لکن جمعیت ترکهای ایران را 12 تا 15 میلیون نفر تخمین زدهاند<ref>بدیعی، ربیع. '''''جغرافیای مفصل ایران'''''. تهران: 1362، ص458.</ref>. | |||
== نیز | == نیز نگآه کنید به == | ||
== مآخذ == | == مآخذ == | ||
| خط ۲۲: | خط ۲۳: | ||
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی، | سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی، | ||
== نویسنده | == نویسنده مقآله == | ||
معصومه ابراهیمی | معصومه ابراهیمی | ||
نسخهٔ ۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۱۲
آذری، آز گروههای قومی ترک زبان شیعی مذهب ایران.
خاستگاه اصلی آذریها منآطق مختلف آسیای مرکزی بوده است. آنها به تدریج از زمان استیلای حکومتهای ترک مانند سلجوقی، مغول، تیموری و صفوی به مناطق آذربایجان ایران وارد شدند. این گروههای ترک پس از استقرار در آذربایجان با دیگر اقوام ایرانی آن منطقه مانند کردها، ارمنیان و آسوریها و... در آمیختند و هویت قومی خود را از دست دادند وساختار اجتماعی، مذهبی و سنتهای ایرانی را فرا گرفتند. آنها در ایران آذربایجانی، آذری و ترک نامیده میشوند[۱].
سلاطین سلسلههای ایرانی، ترکها را برای در هم شکستن اتحاد ایلیشان، حراست از سرحدات، تنبیه و تشویق و... به نقاط مختلف ایران کوچاندند. از اینرو به جز استانهای آذربایجان غربی و شرقی، اردبیل و تهران که از مهمترین مراکز استقرار ترکهاست، آنها در سراسر ایران نیز پراکندهاند[۲].
روابط ایلات و گروههای مختلف ترک، با یکدیگر بیشتر بر اساس قدرت است تا ساختار خویشاوندی. در واقع ترکیب پیچیدهای از عناصری مانند وابستگیهای سیاسی ـ فرهنگی، جنگاوری نیروهای نظامی و... ایلات و گروههای ترک را به هم پیوند داده آست[۳]. از مهمترین ایلات ترکی که در گذشته بر اساس روابط اقتدارگرایانه شکل گرفتهاند میتوان به قزلباشها، شاهسونها و قشقاییها اشاره کرد. برخی از این ایلات در شکلگیری حکومتهای ایرانی نقش بسزایی داشتند. مانند قزلباشها و شاهسونها که توسط آنها حکومت صفویه شکل گرفت[۴].
اکثر گروهها و ایلات ترک کوچنده، امروزه در روستاها و شهرهای مختلف ایران اسکان یافتهاند. لکن برخی از ایلات و عشایر ترک هنوز میان استانهای مختلف کشور ییلآق و قشلآق میکنند. ایلات و طوایف قَرهداغ ارسباران، اینانلو، شاهسون (ایلسُوَن)، قِزلباش، قاجار، افشار، قشقایی، ترک یارِم طاقْلو و... که میان استانهای آذربایجان غربی و شرقی، اردبیل، اصفهان، فارس، همدان، کرمان، زنجان و... ییلاق و قشلاق میکنند، از مهمترین گروههای کوچنده ترک به شمار میآیند[۵].
سازمان اجتماعی و سیاسی عشایر ترک آذربایجان به صورت ایل، طایفه، باو (= باب)، تیره، گوبک (= گوبه، آوبه) و خانوار است. رؤسای تیره، گوبک و طایفه، آق سِقل (ریش سفید) و بگ نامیده میشوند[۶].
تا قبل از ورود ترکان به آذربایجان، زبان مردم این منطقه پهلویِ آذری ـ یکی از زبانهای باقیمانده از عصر ساسانی ـ بود. زبان کنونی آذریهای ایرانی ترکیِ آذری است که در جریان موجهای مداوم تهاجمات ترکان از آسیای مرکزی از دوره سلجوقی تا مغول (سدههای 5 تآ 7ق/ 11 تآ 13م) جایگزین زبان بومی مردم آذربایجان شده است[۷].
آذریها در کشاورزی، باغداری، دامپروری و تجارت مهارت دارند[۸]. شهر تبریزاز دیرباز جز مراکز تجاری مهم ایران بوده است که به جهت قرار گرفتن در خطوط تجارت جهانی با کشورهای مختلف روابط بازرگانی دارد. براورد جمعیت ترکهای ایران ـ از اینرو که در سرشماریهای ملی گروههای قومی ثبت نمیشوند ـ دشوار است. لکن جمعیت ترکهای ایران را 12 تا 15 میلیون نفر تخمین زدهاند[۹].
نیز نگآه کنید به
مآخذ
- ↑ Good, L. Byron; and Mary, Jo, Delvecchio, "Azari (Iran)", Muslim peoples, ed, Richard weekes, U S A, 1984, p. 67-68.
- ↑ فیروزان، ت. «دربارة ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران»، مجموعة کتاب اگاه ایلات و عشایر. تهران: 1362، ص27؛ احمدی، حمید. قومیت و قومگرایی در ایران. تهران: 1378، ص124.
- ↑ احمدی، همان. ص59-61.
- ↑ پیگولوسکایا، نینا، ویکتورونا. تاریخ ایران از دوران باستان تا پایان سده هجدهم میلادی. ترجمه کریم کشاورز، تهران: 1346، ص470، 476، 482، 487، 490، 497، 511 و 516؛ رهربرن، کلاوس مِشایل. نظام ایلات در دوره صفویه. ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران: 1346، ص46.
- ↑ بایبوردی، حسین. تاریخ ارسباران. تهران: 1341، ص101-157؛ اسکندرینیا، ابراهیم. ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر اذربایجان غربی. انزلی: 1366، ص133، 158، 325 و 368؛ بیگدلی، محمدرضا. ایل سونها (شاهسونهای ایران). تهران: 1374، ص222- 260؛ سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی. تهران: 1378، ص12- 58.
- ↑ تاپر، ریچارد. ل. «سازمان اجتماعهای کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ. مزدا، ایلات و عشایر. تهران: 1362، ص288.
- ↑ کسروی، احمد. اذری یا زبان باستان اذربایجان. تهران: 1335، سراسر کتاب.
- ↑ Good. Ibid. p. 68-69.
- ↑ بدیعی، ربیع. جغرافیای مفصل ایران. تهران: 1362، ص458.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقآله
معصومه ابراهیمی