تجرد

تَجَرّد، اصطلاحی عرفانی و فلسفی. 1) در اصطلاح اهل عرفان جدا شدن از علایق و دلبستگی‌های دنیوی است و کسی که از علائق دنیوی بگسلد و مجرّد شود قادر است تا حق و حقایق را به چشم درون شهود کند و باز به معنای خالی شدن قلب و ضمیر (سّر) سالک است از غیر خدا (ماسوی الله) و هر ان‌چه مانع نزدیکی به اوست. 2) نزد فیلسوفان تجرد به معنی هرچه که از ماده و لواحق محسوس جدا باشد. در راستای همین معنا، تجرید نیز که از اصطلاحات شناخت‌شناسی است، عبارت است از عملی عقلی که طی ان، ماهیت اشیاء از ماده و  صفات عارضی ان جدا می‌شود، تا ان‌جا که ماهیت کلی و ذات اشیاء، در برابر عقل نمایان شود در این فرایند، عقل، صورت اعیان خارجی را پله پله از مرتبه حس به خیال و سرانجام به مرتبه معقولات بالا می‌برد و از ان‌ها به مجردات تعبیر می‌شود. بنابراین مجردات دو گونه‌اند: گونه‌ای که با تلاش‌های عقل شکل می‌گیرند؛ دوم، گونه‌ای که ذاتاً مجردند و فراتر از زمان و مکان قرار دارند و در مرتبه‌ای میان حق تعالی و عالم محسوس واقع‌اند و در اصطلاح اهل دین از ان‌ها به «فرشتگان (= ملائکه)» تعبیر می شود.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

امیرحسین ساکت اف