اقتباس: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''اقتباس،''' گرفتن، اخذ كردن، آموختن،<sup>1</sup> و فرا گرفتن علم و هنر و ادب از ديگري،<sup>2</sup> كه امروزه در برابر آن كلمة انطباق يا بازنويسي نيز به كار ميرود. اصطلاح اقتباس تا قبل از قرن ششم وجود نداشت.<sup>3</sup> اگر چه در ''الفهرست'' به كتاب ''المقتبس'' از...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''اقتباس،''' گرفتن، اخذ | '''اقتباس،''' گرفتن، اخذ کردن، آموختن<ref>معین، محمد. '''''فرهنگ''''' '''''فارسی'''''. ذیل «اقتباس».</ref>، و فرا گرفتن علم و هنر و ادب از دیگری<ref>همایی، جلالالدین. '''''فنون بلاغت و صناعات ادبی'''''. تهران: توس، 1383، ص. 383.</ref>، که امروزه در برابر آن کلمه انطباق یا بازنویسی نیز به کار میرود. اصطلاح اقتباس تا قبل از قرن ششم وجود نداشت<ref>Macdonald, D.B; Bonebakker, S.A. "IKTIBĀS". EI2</ref>. اگر چه در ''الفهرست'' به کتاب ''المقتبس'' از مدائنی (د225ق / 840م) و کتاب دیگری از مرزبانی اشاره شده است، معلوم نیست که مراد از کلمه اقتباس در این دو تصنیف همان معنای اصطلاحی بوده باشد<ref>شاکر، احمد محمد. '''''دایره المعارف الاسلامیه'''''.ذیل «اقتباس».</ref>. برخی دانشمندان اقتباس را محدود به استفاده از عبارات قرآنی دانستهاند، در حالی که دیگران، در معنایی گستردهتر، آن را در مورد اصطلاحات فقه و دانشهای دیگر نیز به کار بردهاند<ref>عباسپور، هومن. '''''دانشنامه ادب فارسی، ج1: آسیای مرکزی'''''. به کوشش حسن انوشه، تهران: دانشنامه، 1375، ص 129.</ref>. گاه اقتباس با صنعت ارسال مثل جمع میشود، مانند: از لبت زنده گشت جان هما/ و من الماء کلُّ شیِء حی (همای شیرازی). گاه به ضرورت وزن، در کلام اقتباس شده تغییری داده میشود یا معنایی غیر از معنای اصلی از آن اراده میگردد<ref>همایی، جلالالدین. '''''فنون بلاغت و صناعات ادبی'''''. تهران: توس، 1383، ص. 391-392.</ref>. | ||
هر گاه اقتباس را مترادف بازنویسی بدانیم و غرض، بازسازی هیئت اثری ادبی در قالبی نو باشد، معادل کلمه انگلیسی adaptation یا adoption تلقی شده است؛ مانند رمان که برای فیلم یا تئاتر بازنویسی شود، یا نمایشنامه که به صورت رمان درآید. بسیاری از قصّههای «هزار و یک شب» برای سینما، رادیو، تئاتر، و ادبیات کودکان بازنویسی شده است<ref>قاسمنژاد، علی. '''''دانشنامه ادب فارسی ج2: فرهنگنامه ادب فارسی'''''. به کوشش حسن انوشه، تهران: دانشنامه، 1376، ص 115- 116، ذیل«اقتباس ادبی».</ref>.<sup>7</sup> در قلمرو ادبیات، اقتباس محتوایی یا مضمونی معمولتر از اقتباس تاریخی است، بسیاری از داستانهای ایران پس از اسلام، اقتباس یا ترجمه از منابع فارسی پیش از اسلام است، مانند شاهنامه و ویس و رامین. برخی کتابها و داستانها از کشوری به کشور دیگر سفر میکنند و جنبه بینالمللی مییابند، مانند حکایات کلیله و دمنه که از هند به ایران و سپس به نقاط دیگر عالم سفر کرده و آثار اقتباسی شگفتانگیزی به وجود آورده است<ref>فرشیدورد، خسرو. '''''درباره ادبیات و نقد ادبی'''''. تهران: امیرکبیر، 1363، جلد 2، ص.683-684.</ref>. یکی از کارکردهای مهم اقتباس احیای مجدّد آثار کهنه ادبی است که به عللی توانایی ایجاد ارتباط با مخاطب را از دست دادهاند. اقتباس، با ایجاد هماهنگی میان اثر ادبی کهن و تحولات اجتماعی نوین، نقش مهمی ایفا میکند. | |||
نیز نگاه کنید به | |||
== مآخذ == | |||
نسخهٔ ۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۲۴
اقتباس، گرفتن، اخذ کردن، آموختن[۱]، و فرا گرفتن علم و هنر و ادب از دیگری[۲]، که امروزه در برابر آن کلمه انطباق یا بازنویسی نیز به کار میرود. اصطلاح اقتباس تا قبل از قرن ششم وجود نداشت[۳]. اگر چه در الفهرست به کتاب المقتبس از مدائنی (د225ق / 840م) و کتاب دیگری از مرزبانی اشاره شده است، معلوم نیست که مراد از کلمه اقتباس در این دو تصنیف همان معنای اصطلاحی بوده باشد[۴]. برخی دانشمندان اقتباس را محدود به استفاده از عبارات قرآنی دانستهاند، در حالی که دیگران، در معنایی گستردهتر، آن را در مورد اصطلاحات فقه و دانشهای دیگر نیز به کار بردهاند[۵]. گاه اقتباس با صنعت ارسال مثل جمع میشود، مانند: از لبت زنده گشت جان هما/ و من الماء کلُّ شیِء حی (همای شیرازی). گاه به ضرورت وزن، در کلام اقتباس شده تغییری داده میشود یا معنایی غیر از معنای اصلی از آن اراده میگردد[۶].
هر گاه اقتباس را مترادف بازنویسی بدانیم و غرض، بازسازی هیئت اثری ادبی در قالبی نو باشد، معادل کلمه انگلیسی adaptation یا adoption تلقی شده است؛ مانند رمان که برای فیلم یا تئاتر بازنویسی شود، یا نمایشنامه که به صورت رمان درآید. بسیاری از قصّههای «هزار و یک شب» برای سینما، رادیو، تئاتر، و ادبیات کودکان بازنویسی شده است[۷].7 در قلمرو ادبیات، اقتباس محتوایی یا مضمونی معمولتر از اقتباس تاریخی است، بسیاری از داستانهای ایران پس از اسلام، اقتباس یا ترجمه از منابع فارسی پیش از اسلام است، مانند شاهنامه و ویس و رامین. برخی کتابها و داستانها از کشوری به کشور دیگر سفر میکنند و جنبه بینالمللی مییابند، مانند حکایات کلیله و دمنه که از هند به ایران و سپس به نقاط دیگر عالم سفر کرده و آثار اقتباسی شگفتانگیزی به وجود آورده است[۸]. یکی از کارکردهای مهم اقتباس احیای مجدّد آثار کهنه ادبی است که به عللی توانایی ایجاد ارتباط با مخاطب را از دست دادهاند. اقتباس، با ایجاد هماهنگی میان اثر ادبی کهن و تحولات اجتماعی نوین، نقش مهمی ایفا میکند.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ معین، محمد. فرهنگ فارسی. ذیل «اقتباس».
- ↑ همایی، جلالالدین. فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: توس، 1383، ص. 383.
- ↑ Macdonald, D.B; Bonebakker, S.A. "IKTIBĀS". EI2
- ↑ شاکر، احمد محمد. دایره المعارف الاسلامیه.ذیل «اقتباس».
- ↑ عباسپور، هومن. دانشنامه ادب فارسی، ج1: آسیای مرکزی. به کوشش حسن انوشه، تهران: دانشنامه، 1375، ص 129.
- ↑ همایی، جلالالدین. فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: توس، 1383، ص. 391-392.
- ↑ قاسمنژاد، علی. دانشنامه ادب فارسی ج2: فرهنگنامه ادب فارسی. به کوشش حسن انوشه، تهران: دانشنامه، 1376، ص 115- 116، ذیل«اقتباس ادبی».
- ↑ فرشیدورد، خسرو. درباره ادبیات و نقد ادبی. تهران: امیرکبیر، 1363، جلد 2، ص.683-684.