آسیای ستوری: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''آسياي ستوري'''، آسيايي كه با نيروي حيوان ميچرخد. اين نوع آسيا در ايران معمولاً به خَراس، يعني بزرگ آس معروف است.<sup>1</sup> آسياي ستوري را معمولاً با اسب، شتر، گاو و گاهي با خر و استر ميگردانند. حركت دايرهوار حيوان، سنگ رويي را به دور محوري قائ...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | '''[[آسیای ستوری|اسیای ستوری]]'''، اسیایی که با نیروی حیوان میچرخد. این نوع اسیا در ایران معمولاً به خَراس، یعنی بزرگ اس معروف است<ref>'''''برهان قاطع'''''. محمدحسین بن خلف تبریزی. به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 1361، ذیل «اسیا»، 1/43 و «خراس»، 2/722 و حاشیة 9.</ref>. اسیای ستوری را معمولاً با اسب، شتر، گاو و گاهی با خر و استر میگردانند. حرکت دایرهوار حیوان، سنگ رویی را به دور محوری قائم، که از میان سنگ ثابت زیرین اسیا بیرون امده است، میگرداند<ref name=":0">میرزا حسین خان. '''''جغرافیای اصفهان'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، 1342، ص 117.</ref>. | ||
خراس در | خراس در ایران، بیشتر در جاهای خشک و کم اب و در عصّارخانهها به کار میرفته است. مثلاً سرخس که شهری خشک و کم اب بوده، اسیای ابی نداشته است و مردم برای ارد کردن غلات از خراس استفاده میکردهاند<ref name=":0" />. | ||
در | در برخی نقاط ایران اسیاهای ابی را به گونهای میساختند که به هنگام خشکسالی یا تنگابی بتوانند انها را با نیروی چارپا نیز بگردانند. مثلاً به هنگامی که اب زایندهرود در تابستان در اصفهان کم یا خشک میشد، اسیابانها از ستور برای چرخاندن سنگهای اسیا استفاده میکردند<ref>میرزا حسین خان. '''''جغرافیای اصفهان'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: مؤسسة مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، 1342، ص 117.</ref>. اصفهانیها اسیاهای ستوری یا طاحونه را، که بیشتر با گاو میگرداندند، اسیای گاوی مینامیدند<ref>اصفهانی، محمدمهدی. '''''نصف جهان فی تعریف الاصفهان'''''. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: امیرکبیر، 1340، ص 54.</ref>. | ||
در | در ایران اسیای ستوری پیشینهای دراز دارد. از زمان و محل اولیة کاربرد خراس اگاهی دقیقی نداریم. برخی روایات تاریخی کاربرد اسیای اسبگرد را نخستین بار در چین دانستهاند. در دوران باستان زمانی که رومیان از بردگان برای چرخاندن سنگهای بزرگ اسیا بهره میبردند، ایرانیان چارپایان و نیروی اب و باد را برای گرداندن سنگهای اسیا به کار میبردند<ref>'''''یادداشت مؤلف'''''. تلخیص: بلوکباشی، علی. «اسیای ستوری»، '''''دایرةالمعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران: مرکز دایرةالمعارف، 1367، ج 1 / 376-377.</ref>. | ||
== مآخذ == | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
== منبع اصلی == | |||
دانشنامه ایران | |||
== نویسنده مقاله == | |||
علی بلوکباشی | علی بلوکباشی | ||
نسخهٔ ۱۱ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۹
اسیای ستوری، اسیایی که با نیروی حیوان میچرخد. این نوع اسیا در ایران معمولاً به خَراس، یعنی بزرگ اس معروف است[۱]. اسیای ستوری را معمولاً با اسب، شتر، گاو و گاهی با خر و استر میگردانند. حرکت دایرهوار حیوان، سنگ رویی را به دور محوری قائم، که از میان سنگ ثابت زیرین اسیا بیرون امده است، میگرداند[۲].
خراس در ایران، بیشتر در جاهای خشک و کم اب و در عصّارخانهها به کار میرفته است. مثلاً سرخس که شهری خشک و کم اب بوده، اسیای ابی نداشته است و مردم برای ارد کردن غلات از خراس استفاده میکردهاند[۲].
در برخی نقاط ایران اسیاهای ابی را به گونهای میساختند که به هنگام خشکسالی یا تنگابی بتوانند انها را با نیروی چارپا نیز بگردانند. مثلاً به هنگامی که اب زایندهرود در تابستان در اصفهان کم یا خشک میشد، اسیابانها از ستور برای چرخاندن سنگهای اسیا استفاده میکردند[۳]. اصفهانیها اسیاهای ستوری یا طاحونه را، که بیشتر با گاو میگرداندند، اسیای گاوی مینامیدند[۴].
در ایران اسیای ستوری پیشینهای دراز دارد. از زمان و محل اولیة کاربرد خراس اگاهی دقیقی نداریم. برخی روایات تاریخی کاربرد اسیای اسبگرد را نخستین بار در چین دانستهاند. در دوران باستان زمانی که رومیان از بردگان برای چرخاندن سنگهای بزرگ اسیا بهره میبردند، ایرانیان چارپایان و نیروی اب و باد را برای گرداندن سنگهای اسیا به کار میبردند[۵].
مآخذ
نیز نگاه کنید به
منبع اصلی
دانشنامه ایران
نویسنده مقاله
علی بلوکباشی
- ↑ برهان قاطع. محمدحسین بن خلف تبریزی. به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 1361، ذیل «اسیا»، 1/43 و «خراس»، 2/722 و حاشیة 9.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ میرزا حسین خان. جغرافیای اصفهان. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، 1342، ص 117.
- ↑ میرزا حسین خان. جغرافیای اصفهان. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: مؤسسة مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران، 1342، ص 117.
- ↑ اصفهانی، محمدمهدی. نصف جهان فی تعریف الاصفهان. به کوشش منوچهر ستوده، تهران: امیرکبیر، 1340، ص 54.
- ↑ یادداشت مؤلف. تلخیص: بلوکباشی، علی. «اسیای ستوری»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. تهران: مرکز دایرةالمعارف، 1367، ج 1 / 376-377.