پوشاک بختیاری ها و لرها: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۱۲

پوشاک بختیاری‌ها و لرها، لباس بختیاری‌ها و لرهای ایران را که در بخش‌های جنوب غربی ایران و در استان‌های خوزستان، لرستان، ایلام، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد زندگی می‌کنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی می‌کند^[۱].

لباس مردانه

کلاه نمدی نیم گرد سیاه متداول‌ترین سرپوش است اما رنگ‌های قهوه‌ای، زرد و بژ نیز به کار می‌رود، این کلاه به شُوکلَه معروف است. گاه بزرگان نوعی از این کلاه را که بلندتر و استوانه‌ای‌تر و رنگ سیاه و یا سفید داشت، به کار می‌بردند. پیراهن ساده‌ای به نام جومه که یقه‌ای صاف و در پهلو دگمه دارد، بر تن کرده، جلیقه‌ای بر آن می‌پوشند. مشخصه لباس آنان غیر از کلاه، شلوار گشاد و چوقای بلندشان است. تُمبون یا دبیت شلوار گشاد و سیاهی است که تا پایین پا را می‌پوشاند، و دور پاچه آن گاه تا یک متر می‌رسد. گاه زیر این شلوار، زیرشولار (زیرشلوار)ی کرباسی به پا می کنند. روی دبیت اغلب کمربند بسیار پهنی از چرم قرمز یا سیاه که سگکی فلزی و بزرگ در جلو دارد، بسته می‌شود، و البته و به ندرت به جای کمربند، گاه شال بزرگ و سفیدی به کار می‌رود. چوقا مشخص‌ترین لباس مردان است. بهترین نوع چوقا را روستایی در 50 کیلومتری شمال شرقی دزفول به نام لیوس می‌بافد که به چوقای لیوسی معروف است. چوقای لیوسی از شش تکه بافته شده دو تا در پشت و چهارتا در جلو، تشکیل می‌شود، که در محل کمر به هم دوخته شده‌اند. چوقاهای لیوسی زمینه سفید دارند و قسمت پایین آنها اغلب و نه همیشه، بدون نقش است اما قسمت بالایی چوقا دارای خطوطی عمودی و پلکانی سیاه و سفید است که برخی معتقدند نشان دهنده نقش زیگورات‌های طبقه طبقه‌ای ایران باستان (دوران ایلامیان) است که هم اکنون یکی از آنها به نام زیگورات چُغازنبیل در منطقه شوش پابرجاست. چوقاهای نواحی دیگرایران اغلب ساده و پشمی‌اند. برخی از چوقاها دو حلقه یا سوراخ برای گذراندن دست‌ها دارند، تا بتوان آنها را پوشید، اما اغلب، چوقا را نپوشیده بلکه آن را بر دوش می‌اندازند.² گاه نیز بالاپوشی نمدین به نام فِرِج یا فِرِجی که یک تکه و بدون برش است بر تن می‌کنند. رنگ این بالاپوش اغلب خاکستری روشن با اندکی قهوه‌ای با آستین‌هایی بلند و کیسه‌ای شکل است، که انتهای آنها با بندی خفت و بسته شده است. در این آستین‌ها، در زیر بغل شکافی و کمی بالاتر از مچ دست، سوراخی قرار دارد. شکاف زیر بغل برای تهویه، و سوراخ نزدیک مچ برای بیرون آوردن دست از آستین بسته است. آنان به ندرت از پوستین‌های گوسفندی، استفاده می‌کنند.

لباس زنانه

تنها و مهم‌ترین سرپوش آنان سربندهایی است که دور سر و گیسوان خود می‌بندند. در نواحی شمالی‌تر، نوعی روسری به نام ترا، روی سر قرار گرفته سپس دور آن را با سربند و یا شال مانندی کوتاه می‌بندند. اما در نواحی جنوبی‌تر، لچک مانندی بر سر گذاشته، که به آن یک توری به نام مینا، سنجاق شده است. گیسوی آنان همیشه از فرق وسط باز شده و به شکل دو گیس بافته شده درآمده، روی شقیقه‌ها را گرفته، سپس زیرچانه به هم می‌رسند. پیراهنی تا زانوان که چاک‌هایی در پهلو دارد، با آستین‌های بلند و به نام جومه (جُوِه) بر تن می‌کنند. روی زیر شلواری، دامنی پُرچین و بلند و رنگارنگ را که در کمر جمع شده و تُمبون زَنونه نام دارد به پا می‌کنند. در فصل سرما خفتانی مخملی که بَلکان می‌گویند و یا گونه‌ای دیگر از آن که کلجا (کلیجه) نام دارد، می‌پوشند. جز در سوگواری‌ها، در باقی موارد لباس‌هایشان رنگارنگ است. این که امروزه آنان اغلب در لباس‌هایی سیاه دیده می‌شوند، از تاثیرات پس از انقلاب و جنگ 8 ساله است^[۲]^[۳]^[۴]

مآخذ

1- یادداشت مولف.

2- ; ; .

3- فیلبرگ، ایل پاپی. کوچ‌نشینان غربی ایران. ترجمه اصغرکریمی، تهران: 1369، ص 201-204، ش 102، 104.

محمدرضا چیت ساز

↑ یادداشت مولف.
↑ Digard, J.P.La Parure chez les Baxtŷri, 1971, Pp.117-132
↑ Idam, Note sur quelques vêtements Baxtŷri, DAFI, VI, 1976, Pp. 117-128
↑ Idam, Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XXV

[1] یادداشت مولف.

[2] Digard, J.P.La Parure chez les Baxtŷri, 1971, Pp.117-132

[3] Idam, Note sur quelques vêtements Baxtŷri, DAFI, VI, 1976, Pp. 117-128

[4] Idam, Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XXV

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''پوشاك بختياري‌ها و لرها'''، لباس بختياري‌ها و لرهاي ايران را كه در بخش‌هاي جنوب غربي ايران و در استان‌هاي خوزستان، لرستان، ايلام، چهارمحال و بختياري و كهگيلويه و بويراحمد زندگي مي‌كنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسي مي‌كند.<sup>1</sup>
+'''پوشاک بختیاری‌ها و لرها'''، لباس بختیاری‌ها و لرهای ایران را که در بخش‌های جنوب غربی ایران و در استان‌های خوزستان، لرستان، ایلام، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد زندگی می‌کنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسی می‌کند<ref>یادداشت مولف.</ref>.
-'''لباس مردانه''': كلاه نمدي نيم گرد سياه متداول‌ترين سرپوش است اما رنگ‌هاي قهوه‌اي، زرد و بژ نيز به كار مي‌رود، اين كلاه به شُوكلَه معروف است. گاه بزرگان نوعي از اين كلاه را كه بلندتر و استوانه‌اي‌تر و رنگ سياه و يا سفيد داشت، به كار مي‌بردند. پيراهن ساده‌اي به نام جومه كه يقه‌اي صاف و در پهلو دگمه دارد، بر تن كرده، جليقه‌اي بر آن مي‌پوشند. مشخصه لباس آنان غير از كلاه، شلوار گشاد و چوقاي بلندشان است. تُمبون يا دبيت شلوار گشاد و سياهي است كه تا پايين پا را مي‌پوشاند، و دور پاچه آن گاه تا يك متر مي‌رسد. گاه زير اين شلوار، زيرشولار (زيرشلوار)ي كرباسي به پا مي كنند. روي دبيت اغلب كمربند بسيار پهني از چرم قرمز يا سياه كه سگكي فلزي و بزرگ در جلو دارد، بسته مي‌شود، و البته و به ندرت به جاي كمربند، گاه شال بزرگ و سفيدي به كار مي‌رود. چوقا مشخص‌ترين لباس مردان است. بهترين نوع چوقا را روستايي در 50 كيلومتري شمال شرقي دزفول به نام ليوس مي‌بافد كه به چوقاي ليوسي معروف است. چوقاي ليوسي از شش تكه بافته شده دو تا در پشت و چهارتا در جلو، تشكيل مي‌شود، كه در محل كمر به هم دوخته شده‌اند. چوقاهاي ليوسي زمينه سفيد دارند و قسمت پايين آنها اغلب و نه هميشه، بدون نقش است اما قسمت بالايي چوقا داراي خطوطي عمودي و پلكاني سياه و سفيد است كه برخي معتقدند نشان دهنده نقش زيگورات‌هاي طبقه طبقه‌اي ايران باستان (دوران ايلاميان) است كه هم اكنون يكي از آنها به نام زيگورات چُغازنبيل در منطقه شوش پابرجاست. چوقاهاي نواحي ديگرايران اغلب ساده و پشمي‌اند. برخي از چوقاها دو حلقه يا سوراخ براي گذراندن دست‌ها دارند، تا بتوان آنها را پوشيد، اما اغلب، چوقا را نپوشيده بلكه آن را بر دوش مي‌اندازند.<sup>2</sup> گاه نيز بالاپوشي نمدين به نام فِرِج يا فِرِجي كه يك تكه و بدون برش است بر تن مي‌كنند. رنگ اين بالاپوش اغلب خاكستري روشن با اندكي قهوه‌اي با آستين‌هايي بلند و كيسه‌اي شكل است، كه انتهاي آنها با بندي خفت و بسته شده است. در اين آستين‌ها، در زير بغل شكافي و كمي بالاتر از مچ دست، سوراخي قرار دارد. شكاف زير بغل براي تهويه، و سوراخ نزديك مچ براي بيرون آوردن دست از آستين بسته است. آنان به ندرت از پوستين‌هاي گوسفندي، استفاده مي‌كنند.
+=== لباس مردانه ===
+کلاه نمدی نیم گرد سیاه متداول‌ترین سرپوش است اما رنگ‌های قهوه‌ای، زرد و بژ نیز به کار می‌رود، این کلاه به شُوکلَه معروف است. گاه بزرگان نوعی از این کلاه را که بلندتر و استوانه‌ای‌تر و رنگ سیاه و یا سفید داشت، به کار می‌بردند. پیراهن ساده‌ای به نام جومه که یقه‌ای صاف و در پهلو دگمه دارد، بر تن کرده، جلیقه‌ای بر آن می‌پوشند. مشخصه لباس آنان غیر از کلاه، شلوار گشاد و چوقای بلندشان است. تُمبون یا دبیت شلوار گشاد و سیاهی است که تا پایین پا را می‌پوشاند، و دور پاچه آن گاه تا یک متر می‌رسد. گاه زیر این شلوار، زیرشولار (زیرشلوار)ی کرباسی به پا می کنند. روی دبیت اغلب کمربند بسیار پهنی از چرم قرمز یا سیاه که سگکی فلزی و بزرگ در جلو دارد، بسته می‌شود، و البته و به ندرت به جای کمربند، گاه شال بزرگ و سفیدی به کار می‌رود. چوقا مشخص‌ترین لباس مردان است. بهترین نوع چوقا را روستایی در 50 کیلومتری شمال شرقی دزفول به نام لیوس می‌بافد که به چوقای لیوسی معروف است. چوقای لیوسی از شش تکه بافته شده دو تا در پشت و چهارتا در جلو، تشکیل می‌شود، که در محل کمر به هم دوخته شده‌اند. چوقاهای لیوسی زمینه سفید دارند و قسمت پایین آنها اغلب و نه همیشه، بدون نقش است اما قسمت بالایی چوقا دارای خطوطی عمودی و پلکانی سیاه و سفید است که برخی معتقدند نشان دهنده نقش زیگورات‌های طبقه طبقه‌ای ایران باستان (دوران ایلامیان) است که هم اکنون یکی از آنها به نام زیگورات چُغازنبیل در منطقه شوش پابرجاست. چوقاهای نواحی دیگرایران اغلب ساده و پشمی‌اند. برخی از چوقاها دو حلقه یا سوراخ برای گذراندن دست‌ها دارند، تا بتوان آنها را پوشید، اما اغلب، چوقا را نپوشیده بلکه آن را بر دوش می‌اندازند.<sup>2</sup> گاه نیز بالاپوشی نمدین به نام فِرِج یا فِرِجی که یک تکه و بدون برش است بر تن می‌کنند. رنگ این بالاپوش اغلب خاکستری روشن با اندکی قهوه‌ای با آستین‌هایی بلند و کیسه‌ای شکل است، که انتهای آنها با بندی خفت و بسته شده است. در این آستین‌ها، در زیر بغل شکافی و کمی بالاتر از مچ دست، سوراخی قرار دارد. شکاف زیر بغل برای تهویه، و سوراخ نزدیک مچ برای بیرون آوردن دست از آستین بسته است. آنان به ندرت از پوستین‌های گوسفندی، استفاده می‌کنند.
-'''لباس زنانه''': تنها و مهم‌ترين سرپوش آنان سربندهايي است كه دور سر و گيسوان خود مي‌بندند. در نواحي شمالي‌تر، نوعي روسري به نام ترا، روي سر قرار گرفته سپس دور آن را با سربند و يا شال مانندي كوتاه مي‌بندند. اما در نواحي جنوبي‌تر، لچك مانندي بر سر گذاشته، كه به آن يك توري به نام مينا، سنجاق شده است. گيسوي آنان هميشه از فرق وسط باز شده و به شكل دو گيس بافته شده درآمده، روي شقيقه‌ها را گرفته، سپس زيرچانه به هم مي‌رسند. پيراهني تا زانوان كه چاك‌هايي در پهلو دارد، با آستين‌هاي بلند و به نام جومه (جُوِه) بر تن مي‌كنند. روي زير شلواري، دامني پُرچين و بلند و رنگارنگ را كه در كمر جمع شده و تُمبون زَنونه نام دارد به پا مي‌كنند. در فصل سرما خفتاني مخملي كه بَلكان مي‌گويند و يا گونه‌اي ديگر از آن كه كلجا (كليجه) نام دارد، مي‌پوشند. جز در سوگواري‌ها، در باقي موارد لباس‌هايشان رنگارنگ است. اين كه امروزه آنان اغلب در لباس‌هايي سياه ديده مي‌شوند، از تاثيرات پس از انقلاب و جنگ 8 ساله است.<sup>2</sup>
+=== لباس زنانه ===
+تنها و مهم‌ترین سرپوش آنان سربندهایی است که دور سر و گیسوان خود می‌بندند. در نواحی شمالی‌تر، نوعی روسری به نام ترا، روی سر قرار گرفته سپس دور آن را با سربند و یا شال مانندی کوتاه می‌بندند. اما در نواحی جنوبی‌تر، لچک مانندی بر سر گذاشته، که به آن یک توری به نام مینا، سنجاق شده است. گیسوی آنان همیشه از فرق وسط باز شده و به شکل دو گیس بافته شده درآمده، روی شقیقه‌ها را گرفته، سپس زیرچانه به هم می‌رسند. پیراهنی تا زانوان که چاک‌هایی در پهلو دارد، با آستین‌های بلند و به نام جومه (جُوِه) بر تن می‌کنند. روی زیر شلواری، دامنی پُرچین و بلند و رنگارنگ را که در کمر جمع شده و تُمبون زَنونه نام دارد به پا می‌کنند. در فصل سرما خفتانی مخملی که بَلکان می‌گویند و یا گونه‌ای دیگر از آن که کلجا (کلیجه) نام دارد، می‌پوشند. جز در سوگواری‌ها، در باقی موارد لباس‌هایشان رنگارنگ است. این که امروزه آنان اغلب در لباس‌هایی سیاه دیده می‌شوند، از تاثیرات پس از انقلاب و جنگ 8 ساله است<ref>Digard, J.P.La Parure chez les Baxtŷri, 1971, Pp.117-132</ref><ref>Idam, Note sur quelques vêtements Baxtŷri, DAFI, VI, 1976, Pp. 117-128</ref><ref>Idam, Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XXV</ref>
-'''مآخذ''' :
+== مآخذ ==
+-    یادداشت مولف.
--    يادداشت مولف.
+-             ; ; .
--             Digard, J.P.La Parure chez les Baxtŷri, 1971, Pp.117-132; Idam, Note sur quelques vêtements Baxtŷri, DAFI, VI, 1976, Pp. 117-128; Idam, Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XXV.
+-   فیلبرگ، ایل پاپی. '''''کوچ‌نشینان غربی ایران'''''. ترجمه اصغرکریمی، تهران: 1369، ص 201-204، ش 102، 104.
--   فيلبرگ، ايل پاپي. '''''كوچ‌نشينان غربي ايران'''''. ترجمه اصغركريمي، تهران: 1369، ص 201-204، ش 102، 104.
 محمدرضا چیت ساز