شیخ محمد خیابانی: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''خياباني، شيخمحمد،''' از روحانيان و آزاديخواهان مشروطهخواه در اواخر دورة قاجار و نمايندة دورة دوم مجلس شوراي ملي. (1297ق ـ 1338ق / ؟ م /1299ش). شيخ محمد خياباني فرزند عبدالمجيد در تبريز زاده شد در كودكي با پدرش به روسيه رفت و پس از بازگشت به تبريز ب...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲۱: | خط ۲۱: | ||
کورش صالحی | کورش صالحی | ||
علوم سیاسی | |||
'''خياباني، شيخ محمد'''، (1338-1297ق / ؟؟؟ م)، از روحانيون آزاديخواه و رهبر قيام آذربايجان. | |||
در خامنة آذربايجان به دنيا آمد. تحصيلات ديني را تا درجة اجتهاد ادامه داد.<sup>1</sup> به دنبال فعاليت در انجمن ايالتي آذربايجان، در دورة دوم مجلس شوراي ملي نمايندة تبريز شد و در اين سمت با اولتيماتوم روس به ايران (1329ق) مخالفت كرد.<sup>2</sup> پس از سفر به روسيه و بازگشت، با تشكيل فرقة دموكرات و ايجاد روزنامة ''تجدّد<sup>*</sup>'' (ارگان) در 1296ش، فعاليت سياسي خود را سازمان داد. فعاليتش را خصوصاً پس از آزادي از زندان عثمانيها، در پي ابراز مخالفت با قرارداد 1919م قوت بخشيد. قيام او و هواخواهانش عليه دولت مركزي با تشكيل «مجلس ملي تبريز» تحت رياست خود خياباني و تصرف تبريز در فروردين 1299ش به اوج رسيد ولي با نقشة مخبرالسلطنه (والي آذربايجان) و تصرف شهر توسط قزاقان سركوب شد<sup>3</sup> و خياباني هم در 22 شهريور 1299ش / 22 ذيحجه 1338ق بهدست اسماعيل قزاق به قتل رسيد و در قبرستان سيد حمزه مدفون شد.<sup>4</sup> | |||
'''مآخذ:''' | |||
1- شرح حال و اقدامات شيخ محمد خياباني به چند نفر از دوستان و آشنايان او. تهران: سحر، چ 2، 1356، ص 23 و 24؛ مجتهدي، مهدي. '''''رجال آذربايجان در عصر مشروطيت'''''. به كوشش غلامرضا طباطبايي مجد، تهران: زرين، ص 134. | |||
2- مجتهدي، مهدي. '''''همان'''''. ص 134؛ '''''شرح حال...''''' . همان، ص 25 و 26. | |||
3- مجتهدي، مهدي. '''''همان'''''. ص 135-139؛ '''''شرح حال...''''' . همان، ص 26-39. | |||
4- آذري، علي. '''''قيام شيخ محمد خياباني در تبريز'''''. تهران: صفيعليشاه، چ 4، 1354، ص 257-495؛ عاقلي، باقر. '''''شرح حال رجال سياسي و نظامي معاصر ايران'''''. ج 1، تهران: گفتار ـ علم، 1380، ص 643. | |||
جعفر گلشن | |||
نسخهٔ ۱۴ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۲۲:۱۵
خياباني، شيخمحمد، از روحانيان و آزاديخواهان مشروطهخواه در اواخر دورة قاجار و نمايندة دورة دوم مجلس شوراي ملي. (1297ق ـ 1338ق / ؟ م /1299ش).
شيخ محمد خياباني فرزند عبدالمجيد در تبريز زاده شد در كودكي با پدرش به روسيه رفت و پس از بازگشت به تبريز به ادامة تحصيل پرداخت و در مقام امام جماعت مسجد كرمان تبريز در سلك روحانيت1 و در جرگة مخالفان محمدعلي شاه* قرار گرفت. پس از استبداد صغير از تبريز به نمايندگي دومين دورة مجلس شوراي ملي (؟ ق / ؟ م) رسيد.2 در 1329ق/ ؟ م از جمله مخالفان اولتيماتوم روسيه به ايران بود.3 وي بعدها روزنامة تجدد را كه ارگان حزب دموكرات بود در تبريز منتشر كرد (1337ق/ ؟ م)4 و در 1338ق/1919م در سبزه ميدان تهران با سخنراني عليه حسن وثوقالدوله عاقد قرارداد 1919 با انگليس، و در تبريز با فعاليتهاي سياسي، مخالفت خود را اعلام كرد و با احياء تشكيلات حزب دموكرات در تلاش عليه حكومت ارتجاعي و نيمه استعماري براي آزادي ايران، آذربايجان را جمهوري آزاديستان5 ناميد و روزنامهاي به اين نام منتشر كرد، جمهوري آزاديستان مورد توجه بلشويكهاي شوروي قرار گرفت اما با مخالفت مردم مواجه شد.6 سرانجام نيز در برابر نيروهاي دولت مركزي قيام او شكست خورد و خود او كشته شد.7
مآخذ:
1. بامداد، مهدي. شرح حال رجال ايران. تهران: زوار، 1371، ج6، ص196؛ دايرةالمعارف فارسي، مصاحب. 1/929.
2. آوري، پيتر. تاريخ معاصر ايران. ترجمة محمد رفيعي مهرآبادي، تهران: عطايي، 1373، ج1، ص440.
3. ميراحمدي، مريم. پژوهشي در تاريخ معاصر ايران. مشهد: آستان قدس رضوي، 1368، ص24.
4. دايرةالمعارف فارسي، مصاحب. 1/929.
5. كسروي، احمد. قيام شيخمحمد خياباني. چاپ محمدعلي همايون كاتوزيان، تهران: مركز، 1376، ص52-51.
6. شميم، علياصغر. ايران در دورة سلطنت قاجار. تهران: مدبّر، 1374، ص601-600.
7. مستوفي، عبدالله. شرح زندگاني من يا تاريخ اجتماعي و اداري دورة قاجاريه. تهران: زوار، 1360، ج3، ص131-128.
کورش صالحی
علوم سیاسی
خياباني، شيخ محمد، (1338-1297ق / ؟؟؟ م)، از روحانيون آزاديخواه و رهبر قيام آذربايجان.
در خامنة آذربايجان به دنيا آمد. تحصيلات ديني را تا درجة اجتهاد ادامه داد.1 به دنبال فعاليت در انجمن ايالتي آذربايجان، در دورة دوم مجلس شوراي ملي نمايندة تبريز شد و در اين سمت با اولتيماتوم روس به ايران (1329ق) مخالفت كرد.2 پس از سفر به روسيه و بازگشت، با تشكيل فرقة دموكرات و ايجاد روزنامة تجدّد* (ارگان) در 1296ش، فعاليت سياسي خود را سازمان داد. فعاليتش را خصوصاً پس از آزادي از زندان عثمانيها، در پي ابراز مخالفت با قرارداد 1919م قوت بخشيد. قيام او و هواخواهانش عليه دولت مركزي با تشكيل «مجلس ملي تبريز» تحت رياست خود خياباني و تصرف تبريز در فروردين 1299ش به اوج رسيد ولي با نقشة مخبرالسلطنه (والي آذربايجان) و تصرف شهر توسط قزاقان سركوب شد3 و خياباني هم در 22 شهريور 1299ش / 22 ذيحجه 1338ق بهدست اسماعيل قزاق به قتل رسيد و در قبرستان سيد حمزه مدفون شد.4
مآخذ:
1- شرح حال و اقدامات شيخ محمد خياباني به چند نفر از دوستان و آشنايان او. تهران: سحر، چ 2، 1356، ص 23 و 24؛ مجتهدي، مهدي. رجال آذربايجان در عصر مشروطيت. به كوشش غلامرضا طباطبايي مجد، تهران: زرين، ص 134.
2- مجتهدي، مهدي. همان. ص 134؛ شرح حال... . همان، ص 25 و 26.
3- مجتهدي، مهدي. همان. ص 135-139؛ شرح حال... . همان، ص 26-39.
4- آذري، علي. قيام شيخ محمد خياباني در تبريز. تهران: صفيعليشاه، چ 4، 1354، ص 257-495؛ عاقلي، باقر. شرح حال رجال سياسي و نظامي معاصر ايران. ج 1، تهران: گفتار ـ علم، 1380، ص 643.
جعفر گلشن