جلال الدین همایی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۵ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۷

همایی، ‌جلال‌الدین (1317ق ـ 1359ش) دانشمند، نویسنده، مورخ، ‌مترجم، شاعر.

علامه جلال‌الدین همایی اصفهانی شیرازی متخلص به سنا از استادان نامدار علم و ادب ایران، فرزند میرزا ابوالقاسم محمد نصیر طرب و نواده همای شیرازی (م 1290ق) بود. پدر و جدش در زمره عالمان، ادبا، شعرا و عرفای بزرگ عهد خود بودند^[۱]. او در اصفهان به دنیا آمد. مقدمات را نزد والدین خود و سپس در مدارس شهر فراگرفت. سپس از میرزا حسن قدسی و ملامحمدتقی کاتب خوشنویسی، ‌از شیخ علی یزدی، ‌محمد کاظم کروندی و دیگران ادبیات عرب، سطوح فقه و کلام و رجال آموخت^[۲]. پس از آن در مدرسه نیم آورد به تحصیل علوم قدیم، به ویژه فلسفه و حکمت پرداخت^[۳]. از استادان بنام وی در این مرحله باید از حاجی آقا رحیم ارباب (1297ق ـ ؟)، شیخ محمد خراسانی (م 1335ق) حاجی ملا عبدالجواد آدینه‌ای (م 1339ق) و حاجی میر سید علی جناب (م 1349ق) یاد کرد^[۴].

وی همچنین در روایت و اجتهاد از مشایخی چون مرتضی آشتیانی، ‌محمد حسین فشارکی و دیگران اجازه گرفت^[۵]. پس از پایان تحصیلات قدیم تا 1357ش در مدارس اصفهان حوزه درس داشت. سپس به استخدام وزارت معارف درآمد و برای تدریس فلسفه و ادبیات رهسپار تبریز شد^[۳]. چندی بعد به تهران آمد و ابتدا در مدارسی نظیر دارالفنون و سپس در دانشگاه تهران به تدریس پرداخت^[۴]. در 1345ش با تقاضای خود بازنشسته گردید و سپس به عنوان استاد ممتاز برگزیده شد. بدین ترتیب همچنان به تدریس ادامه داد^[۶]. سرانجام در تهران درگذشت و در تکیه لسان الارض (گلستان شهدا) اصفهان مدفون شد^[۷]. از آثار ارزنده او می‌توان تاریخ ادبیات ایران، ‌در دو جلد (تبریز، 1308 ـ 1309ش)، ‌غزالی نامه (1315، 1342ش)، ‌تصحیح و مقدمه نصیحه الملوک امام محمد غزالی (1316 و...)، ‌مقدمه بر مثنوی ولدنامه بهاءالدین ولد (1316)، ‌خیامی نامه، دانشنامه، ‌حاوی منتخب اشعار همایی (1302ش) و تاریخ اصفهان (1375ش) را نام برد^[۸]. همایی افزون بر فضایل بی شمار در انواع شعر نیز چیره دست بود. شعر او در مایه شعر سنّتی و زبان او ساده و روشن است^[۹].

مآخذ:

همایی شیرازی اصفهانی، جلال‌الدین. تاریخ اصفهان. ‌به کوشش ماهدخت بانو همایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 1، 1375، ص نه (پیشگفتار).
اثر آفرینان. زیر نظر کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1380، ج 6، ص 145.
افشار، ایرج. نثر فارسی معاصر. با مقدمه سعید نفیسی، تهران: معرفت، 1330، ص 205.
افشار، ایرج. نادره کاران. به کوشش محمود نیکویه، تهران: نشر قطره، چ 1، 1383، ص 429.
خوانساری، محمد. زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)، ص 24.
افشار، ایرج. نثر فارسی معاصر. همان.
همان. نادره کاران. همان.
خوانساری، محمد. زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)، ص 31.
همایی شیرازی اصفهانی، جلال‌الدین. تاریخ اصفهان. ‌به کوشش ماهدخت بانو همایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 1، 1375، ص چهل و سه.
خوانساری، محمد. زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)،ص 32، ‌35 و 36 (به اختصار).
یوسفی، ‌غلامحسین. چشمه روشن. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 553 و 557.

ابوالقاسم رادفر

↑ همایی شیرازی اصفهانی، جلال‌الدین. تاریخ اصفهان. ‌به کوشش ماهدخت بانو همایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 1، 1375، ص نه (پیشگفتار).
↑ اثر آفرینان. زیر نظر کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1380، ج 6، ص 145.
↑ ^۳٫۰ ^۳٫۱ افشار، ایرج. نثر فارسی معاصر. با مقدمه سعید نفیسی، تهران: معرفت، 1330، ص 205.
↑ ^۴٫۰ ^۴٫۱ افشار، ایرج. نادره کاران. به کوشش محمود نیکویه، تهران: نشر قطره، چ 1، 1383، ص 429.
↑ خوانساری، محمد. زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)، ص 24.
↑ خوانساری، محمد. زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)، ص 31.
↑ همایی شیرازی اصفهانی، جلال‌الدین. تاریخ اصفهان. ‌به کوشش ماهدخت بانو همایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 1، 1375، ص چهل و سه.
↑ خوانساری، محمد. زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)،ص 32، ‌35 و 36 (به اختصار).
↑ یوسفی، ‌غلامحسین. چشمه روشن. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 553 و 557.

[1] همایی شیرازی اصفهانی، جلال‌الدین. تاریخ اصفهان. ‌به کوشش ماهدخت بانو همایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 1، 1375، ص نه (پیشگفتار).

[2] اثر آفرینان. زیر نظر کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1380، ج 6، ص 145.

[:0-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ افشار، ایرج. نثر فارسی معاصر. با مقدمه سعید نفیسی، تهران: معرفت، 1330، ص 205.

[:1-4] ۴٫۰ ^۴٫۱ افشار، ایرج. نادره کاران. به کوشش محمود نیکویه، تهران: نشر قطره، چ 1، 1383، ص 429.

[5] خوانساری، محمد. زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)، ص 24.

[6] خوانساری، محمد. زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)، ص 31.

[7] همایی شیرازی اصفهانی، جلال‌الدین. تاریخ اصفهان. ‌به کوشش ماهدخت بانو همایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 1، 1375، ص چهل و سه.

[8] خوانساری، محمد. زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)،ص 32، ‌35 و 36 (به اختصار).

[9] یوسفی، ‌غلامحسین. چشمه روشن. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 553 و 557.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''همايي، ‌جلال‌الدين''' (1317ق ـ 1359ش) دانشمند، نويسنده، مورخ، ‌مترجم، شاعر.
+'''همایی، ‌جلال‌الدین''' (1317ق ـ 1359ش) دانشمند، نویسنده، مورخ، ‌مترجم، شاعر.
-علامه جلال‌الدين همايي اصفهاني شيرازي متخلص به سنا از استادان نامدار علم و ادب ايران، فرزند ميرزا ابوالقاسم محمد نصير طرب و نوادة هماي شيرازي (م 1290ق) بود. پدر و جدش در زمرة عالمان، ادبا، شعرا و عرفاي بزرگ عهد خود بودند.<sup>1</sup> او در اصفهان به دنيا آمد. مقدمات را نزد والدين خود و سپس در مدارس شهر فراگرفت. سپس از ميرزا حسن قدسي و ملامحمدتقي كاتب خوشنويسي، ‌از شيخ علي يزدي، ‌محمد كاظم كروندي و ديگران ادبيات عرب، سطوح فقه و كلام و رجال آموخت.<sup>2</sup> پس از آن در مدرسة نيم آورد به تحصيل علوم قديم، به ويژه فلسفه و حكمت پرداخت.<sup>3</sup> از استادان بنام وي در اين مرحله بايد از حاجي آقا رحيم ارباب (1297ق ـ ؟)، شيخ محمد خراساني (م 1335ق) حاجي ملا عبدالجواد آدينه‌اي (م 1339ق) و حاجي مير سيد علي جناب (م 1349ق) ياد كرد.<sup>4</sup> وي همچنين در روايت و اجتهاد از مشايخي چون مرتضي آشتياني، ‌محمد حسين فشاركي و ديگران اجازه گرفت.<sup>5</sup> پس از پايان تحصيلات قديم تا 1357ش در مدارس اصفهان حوزة درس داشت. سپس به استخدام وزارت معارف درآمد و براي تدريس فلسفه و ادبيات رهسپار تبريز شد.<sup>6</sup> چندي بعد به تهران آمد و ابتدا در مدارسي نظير دارالفنون و سپس در دانشگاه تهران به تدريس پرداخت.<sup>7</sup> در 1345ش با تقاضاي خود بازنشسته گرديد و سپس به عنوان استاد ممتاز برگزيده شد. بدين ترتيب همچنان به تدريس ادامه داد.<sup>8</sup> سرانجام در تهران درگذشت و در تكية لسان الارض (گلستان شهدا) اصفهان مدفون شد.<sup>9</sup> از آثار ارزندة او مي‌توان ''تاريخ ادبيات ايران''، ‌در دو جلد (تبريز، 1308 ـ 1309ش)، ''‌غزالي نامه'' (1315، 1342ش)، ‌تصحيح و مقدمة ''نصيحةالملوك'' امام محمد غزالي (1316 و...)، ‌مقدمه بر مثنوي ''ولدنامه'' بهاءالدين ولد (1316)، ''‌خيامي نامه''، ''دانشنامه''، ‌حاوي منتخب اشعار همايي (1302ش) و ''تاريخ اصفهان'' (1375ش) را نام برد.<sup>10</sup> همايي افزون بر فضايل بي شمار در انواع شعر نيز چيره دست بود. شعر او در ماية شعر سنّتي و زبان او ساده و روشن است.<sup>11</sup>
+علامه جلال‌الدین همایی اصفهانی شیرازی متخلص به سنا از استادان نامدار علم و ادب ایران، فرزند میرزا ابوالقاسم محمد نصیر طرب و نواده همای شیرازی (م 1290ق) بود. پدر و جدش در زمره عالمان، ادبا، شعرا و عرفای بزرگ عهد خود بودند<ref>همایی شیرازی اصفهانی، جلال‌الدین. '''''تاریخ اصفهان'''''. ‌به کوشش ماهدخت بانو همایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 1، 1375، ص نه (پیشگفتار).</ref>. او در اصفهان به دنیا آمد. مقدمات را نزد والدین خود و سپس در مدارس شهر فراگرفت. سپس از میرزا حسن قدسی و ملامحمدتقی کاتب خوشنویسی، ‌از شیخ علی یزدی، ‌محمد کاظم کروندی و دیگران ادبیات عرب، سطوح فقه و کلام و رجال آموخت<ref>'''''اثر آفرینان'''''. زیر نظر کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1380، ج 6، ص 145.</ref>. پس از آن در مدرسه نیم آورد به تحصیل علوم قدیم، به ویژه فلسفه و حکمت پرداخت<ref name=":0">افشار، ایرج. '''''نثر فارسی معاصر'''''. با مقدمه سعید نفیسی، تهران: معرفت، 1330، ص 205.</ref>. از استادان بنام وی در این مرحله باید از حاجی آقا رحیم ارباب (1297ق ـ ؟)، شیخ محمد خراسانی (م 1335ق) حاجی ملا عبدالجواد آدینه‌ای (م 1339ق) و حاجی میر سید علی جناب (م 1349ق) یاد کرد<ref name=":1">افشار، ایرج. '''''نادره کاران'''''. به کوشش محمود نیکویه، تهران: نشر قطره، چ 1، 1383، ص 429.</ref>.
+وی همچنین در روایت و اجتهاد از مشایخی چون مرتضی آشتیانی، ‌محمد حسین فشارکی و دیگران اجازه گرفت<ref>خوانساری، محمد. '''''زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی'''''. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)، ص 24.</ref>. پس از پایان تحصیلات قدیم تا 1357ش در مدارس اصفهان حوزه درس داشت. سپس به استخدام وزارت معارف درآمد و برای تدریس فلسفه و ادبیات رهسپار تبریز شد<ref name=":0" />. چندی بعد به تهران آمد و ابتدا در مدارسی نظیر دارالفنون و سپس در دانشگاه تهران به تدریس پرداخت<ref name=":1" />. در 1345ش با تقاضای خود بازنشسته گردید و سپس به عنوان استاد ممتاز برگزیده شد. بدین ترتیب همچنان به تدریس ادامه داد<ref>خوانساری، محمد. '''''زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی'''''. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)،  ص 31.</ref>. سرانجام در تهران درگذشت و در تکیه لسان الارض (گلستان شهدا) اصفهان مدفون شد<ref>همایی شیرازی اصفهانی، جلال‌الدین. '''''تاریخ اصفهان'''''. ‌به کوشش ماهدخت بانو همایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 1، 1375، ص چهل و سه.</ref>. از آثار ارزنده او می‌توان ''تاریخ ادبیات ایران''، ‌در دو جلد (تبریز، 1308 ـ 1309ش)، ''‌غزالی نامه'' (1315، 1342ش)، ‌تصحیح و مقدمه ''نصیحه الملوک'' امام محمد غزالی (1316 و...)، ‌مقدمه بر مثنوی ''ولدنامه'' بهاءالدین ولد (1316)، ''‌خیامی نامه''، ''دانشنامه''، ‌حاوی منتخب اشعار همایی (1302ش) و ''تاریخ اصفهان'' (1375ش) را نام برد<ref>خوانساری، محمد. '''''زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی'''''. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)،ص 32، ‌35 و 36 (به اختصار).</ref>. همایی افزون بر فضایل بی شمار در انواع شعر نیز چیره دست بود. شعر او در مایه شعر سنّتی و زبان او ساده و روشن است<ref>یوسفی، ‌غلامحسین. '''''چشمه روشن'''''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 553 و 557.</ref>.
 '''مآخذ:'''
-# همايي شيرازي اصفهاني، جلال‌الدين. '''''تاريخ اصفهان'''''. ‌به كوشش ماهدخت بانو همايي، تهران: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، ‌چ 1، 1375، ص نه (پيشگفتار).
+# همایی شیرازی اصفهانی، جلال‌الدین. '''''تاریخ اصفهان'''''. ‌به کوشش ماهدخت بانو همایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 1، 1375، ص نه (پیشگفتار).
-# '''''اثر آفرينان'''''. زير نظر كمال حاج سيدجوادي، با همكاري عبدالحسين نوايي، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي ايران، چ 1، 1380، ج 6، ص 145.
+# '''''اثر آفرینان'''''. زیر نظر کمال حاج سیدجوادی، با همکاری عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران، چ 1، 1380، ج 6، ص 145.
-# افشار، ايرج. '''''نثر فارسي معاصر'''''. با مقدمة سعيد نفيسي، تهران: معرفت، 1330، ص 205.
+# افشار، ایرج. '''''نثر فارسی معاصر'''''. با مقدمه سعید نفیسی، تهران: معرفت، 1330، ص 205.
-# همان. '''''نادره كاران'''''. به كوشش محمود نيكويه، تهران: نشر قطره، چ 1، 1383، ص 429.
+# افشار، ایرج. '''''نادره کاران'''''. به کوشش محمود نیکویه، تهران: نشر قطره، چ 1، 1383، ص 429.
-# خوانساري، محمد. '''''زندگي نامة استاد جلال‌الدين همايي'''''. ‌زير نظر مهدي محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)، ص 24.
+# خوانساری، محمد. '''''زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی'''''. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)، ص 24.
-# افشار، ايرج. '''''نثر فارسي معاصر'''''. همان.
+# افشار، ایرج. '''''نثر فارسی معاصر'''''. همان.
-# همان. '''''نادره كاران'''''. همان.
+# همان. '''''نادره کاران'''''. همان.
-# '''''همايي نامه'''''. ص 31.
+# خوانساری، محمد. '''''زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی'''''. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)،  ص 31.
-# همايي شيرازي اصفهاني، جلال‌الدين. '''''همان'''''. ص چهل و سه.
+# همایی شیرازی اصفهانی، جلال‌الدین. '''''تاریخ اصفهان'''''. ‌به کوشش ماهدخت بانو همایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 1، 1375، ص چهل و سه.
-# خوانساري، ‌محمد. '''''همان'''''. ص 32، ‌35 و 36 (به اختصار).
+# خوانساری، محمد. '''''زندگی نامه استاد جلال‌الدین همایی'''''. ‌زیر نظر مهدی محقق، ‌تهران: دانشگاه تهران، 2535 (1355)،ص 32، ‌35 و 36 (به اختصار).
-# يوسفي، ‌غلامحسين. '''''چشمة روشن'''''. ‌تهران: علمي، چ 1، 1362، ص 553 و 557.
+# یوسفی، ‌غلامحسین. '''''چشمه روشن'''''. ‌تهران: علمی، چ 1، 1362، ص 553 و 557.
 ابوالقاسم رادفر