خاتم کاری: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «خاتمکاری ارزشمندترینِ صنعت ظریفه دستی ایران به شمار میرود.گرچه پیشینه این صنعت به درستی روشن نیست ولی بازماندههای این هنر ظریف و زیبا حاکی از رواج و رونق کامل آن در عهد صفویه است. غربیها ایران را سرزمین «قالی و خاتم» میشناسند. در مورد تا...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
خاتمکاری ارزشمندترینِ صنعت ظریفه دستی ایران به شمار میرود.گرچه پیشینه این صنعت به درستی روشن نیست ولی بازماندههای این هنر ظریف و زیبا حاکی از رواج و رونق کامل آن در عهد صفویه است. غربیها ایران را سرزمین «قالی و خاتم» میشناسند. در مورد تاریخچه پیدایش این صنعت زیبا و شگفت انگیز روایتهای مختلفی وجود دارد. از جمله مرحوم استاد محمد گلریز خاتمکه از برجستگان هنر خاتمکاری در قرن اخیر به شمار میرود به نقل از پدر چنینگفته است: «صنعت خاتمکاری به شکلکنونی، قبل از صفویه و در عهد ایلخانان مغول و به دنبال پیدایش رابطه مستقیم بین ایران و چین، از این کشور به ایران راه یافته است. شیوه | خاتمکاری ارزشمندترینِ صنعت ظریفه دستی ایران به شمار میرود.گرچه پیشینه این صنعت به درستی روشن نیست ولی بازماندههای این هنر ظریف و زیبا حاکی از رواج و رونق کامل آن در عهد صفویه است. غربیها ایران را سرزمین «قالی و خاتم» میشناسند. در مورد تاریخچه پیدایش این صنعت زیبا و شگفت انگیز روایتهای مختلفی وجود دارد. از جمله مرحوم استاد محمد گلریز خاتمکه از برجستگان هنر خاتمکاری در قرن اخیر به شمار میرود به نقل از پدر چنینگفته است: «صنعت خاتمکاری به شکلکنونی، قبل از صفویه و در عهد ایلخانان مغول و به دنبال پیدایش رابطه مستقیم بین ایران و چین، از این کشور به ایران راه یافته است. شیوه خاتمکاری چینی عبارت بوده ازکنار هم قرار دادن مثلثهای بزرگ چوبی به رنگ سیاه و سفید و ایجاد طرحهای مختلف که عمدتا مربع شکل یا حداکثر شش ضلعی بودهاند. اما هنرمندان با ذوق ایران این هنر را ارتقاء بخشیده و طرحهای متنوع سه ضلعی، پنج ضلعی، هشت، ده و حتی دوازده ضلعی را نیز به کارگرفتند. علاوه بر رنگهای سفید و سیاه، رنگهای قرمز، سبز، آبی و زرد را نیز به کار بردند و به این هنر بیش از پیش ظرافت بخشیدند. در واقع این هنر- صنعت زیبا از انتظام اندیشههای هنرمندانه و لطیف سازندگان بینام و نشانی است که در طول تاریخ به آن رونق و کمال بخشیدهاند. | ||
ظاهرا نوعی خاتمکاری قبل از ظهور [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 اسلام] در ایران رواج داشته که در آن از چوبهای یک رنگ استفاده میکردند، آنها را به صورت مکعبهایی به اضلاع چهار میلیمتر میبریدند و با طرحهای، گوناگون کنار هم میخکوب میکردهاند. از نمونههای تاریخی این هنر میتوان از درها و صندوقهای خاتم موجود در مقابر و اماکن متبرکه از آن جمله مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی- از مشاهیر [https://iranology-e.ir/%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86 صفویه] ایران - نام برد. و نیز از منبر چوبی مسجدی در اصفهان یاد کرد که با اشکال هندسی و اجزای نقرهای تزئین شده و احتمالا متعلق به اوایل سده ۱۸ میلادی است. همچنین درهای چوب گردو که با استخوان و چوبهای مختلف روکش شده؛ توسط هنرمندی به نام حبیبالله در سال ۱۵۹۱ میلادی (۹۹۱ه. ق) ساخته شده است که اکنون در موزه دولتی برلین است. در ساخت خاتم از چوبهای آبنوس، شمشاد و نیز استخوان، عاج و فلزاتی از جمله برنج، طلا، مس و نقره استفاده میشود که آنها را به صورت قطعات کوچک و منظمی بریده و روی سطحی که قبلا ساختهاند، میچسبانند. معمولا روی رحل قرآن، صندوقچههای کوچک، جعبههای آرایش و گاهی هم بر حسب سفارش روی اشیاء بزرگتری مثل میز و صندلی خاتمسازی میشود همچون میز خاتمکاری نفیسی که با سبک و نقش جدیدی ساخته شده و در نمایشگاه بروکسل با ارزشترین جایزه هنری را کسب نمود. | |||
صنعت | در حال حاضر، خاتمکاری در شهرهای [https://iranology-e.ir/%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2 شیراز]، [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 اصفهان]، [https://iranology-e.ir/%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%85%D8%B5%D9%88%D8%B1 تهران] و چند شهر دیگر انجام میشود که [https://iranology-e.ir/%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2 شیراز] و [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86 اصفهان] از مراکز اصلی این هنر - صنعت به شمار میروند. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
* [https://iranology-e.ir/%DA%AF%D9%84%DB%8C%D9%85_%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C گلیم بافی] | |||
* [https://iranology-e.ir/%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9_%D9%81%D9%84%D8%B2%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C صنایع فلزکاری دستی] | |||
* [https://iranology-e.ir/%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C صنایع مستظرفه دستی ایران] | |||
* [https://iranology-e.ir/%D9%85%D9%86%D8%A8%D8%AA_%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C منبت کاری] | |||
* [https://iranology-e.ir/%D8%B3%D9%81%D8%A7%D9%84%DA%AF%D8%B1%DB%8C سفالگری] | |||
* [https://iranology-e.ir/%D9%82%D8%A7%D9%84%DB%8C_%D8%A8%D8%A7%D9%81%DB%8C قالی بافی] | |||
== منبع اصلی == | |||
مریدی، سیاوش (1380). کتاب ایران: اقتصاد. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی]. | |||
== نویسنده مقاله == | |||
[https://ensani.ir/fa/article/author/29650 سیاوش مریدی] | |||
[[رده:هنر]] | |||
نسخهٔ ۱۳ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۰۶
خاتمکاری ارزشمندترینِ صنعت ظریفه دستی ایران به شمار میرود.گرچه پیشینه این صنعت به درستی روشن نیست ولی بازماندههای این هنر ظریف و زیبا حاکی از رواج و رونق کامل آن در عهد صفویه است. غربیها ایران را سرزمین «قالی و خاتم» میشناسند. در مورد تاریخچه پیدایش این صنعت زیبا و شگفت انگیز روایتهای مختلفی وجود دارد. از جمله مرحوم استاد محمد گلریز خاتمکه از برجستگان هنر خاتمکاری در قرن اخیر به شمار میرود به نقل از پدر چنینگفته است: «صنعت خاتمکاری به شکلکنونی، قبل از صفویه و در عهد ایلخانان مغول و به دنبال پیدایش رابطه مستقیم بین ایران و چین، از این کشور به ایران راه یافته است. شیوه خاتمکاری چینی عبارت بوده ازکنار هم قرار دادن مثلثهای بزرگ چوبی به رنگ سیاه و سفید و ایجاد طرحهای مختلف که عمدتا مربع شکل یا حداکثر شش ضلعی بودهاند. اما هنرمندان با ذوق ایران این هنر را ارتقاء بخشیده و طرحهای متنوع سه ضلعی، پنج ضلعی، هشت، ده و حتی دوازده ضلعی را نیز به کارگرفتند. علاوه بر رنگهای سفید و سیاه، رنگهای قرمز، سبز، آبی و زرد را نیز به کار بردند و به این هنر بیش از پیش ظرافت بخشیدند. در واقع این هنر- صنعت زیبا از انتظام اندیشههای هنرمندانه و لطیف سازندگان بینام و نشانی است که در طول تاریخ به آن رونق و کمال بخشیدهاند.
ظاهرا نوعی خاتمکاری قبل از ظهور اسلام در ایران رواج داشته که در آن از چوبهای یک رنگ استفاده میکردند، آنها را به صورت مکعبهایی به اضلاع چهار میلیمتر میبریدند و با طرحهای، گوناگون کنار هم میخکوب میکردهاند. از نمونههای تاریخی این هنر میتوان از درها و صندوقهای خاتم موجود در مقابر و اماکن متبرکه از آن جمله مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی- از مشاهیر صفویه ایران - نام برد. و نیز از منبر چوبی مسجدی در اصفهان یاد کرد که با اشکال هندسی و اجزای نقرهای تزئین شده و احتمالا متعلق به اوایل سده ۱۸ میلادی است. همچنین درهای چوب گردو که با استخوان و چوبهای مختلف روکش شده؛ توسط هنرمندی به نام حبیبالله در سال ۱۵۹۱ میلادی (۹۹۱ه. ق) ساخته شده است که اکنون در موزه دولتی برلین است. در ساخت خاتم از چوبهای آبنوس، شمشاد و نیز استخوان، عاج و فلزاتی از جمله برنج، طلا، مس و نقره استفاده میشود که آنها را به صورت قطعات کوچک و منظمی بریده و روی سطحی که قبلا ساختهاند، میچسبانند. معمولا روی رحل قرآن، صندوقچههای کوچک، جعبههای آرایش و گاهی هم بر حسب سفارش روی اشیاء بزرگتری مثل میز و صندلی خاتمسازی میشود همچون میز خاتمکاری نفیسی که با سبک و نقش جدیدی ساخته شده و در نمایشگاه بروکسل با ارزشترین جایزه هنری را کسب نمود.
در حال حاضر، خاتمکاری در شهرهای شیراز، اصفهان، تهران و چند شهر دیگر انجام میشود که شیراز و اصفهان از مراکز اصلی این هنر - صنعت به شمار میروند.
نیز نگاه کنید به
منبع اصلی
مریدی، سیاوش (1380). کتاب ایران: اقتصاد. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.