آش مراد و قاشق زنی

آش مراد و قاشق زنی

غیر از آشی که به عنوان خوراک چهارشنبه‌سوری در خانه‌ها می‌پزند در بیشتر مناطق ایران مردمی که مرادی و آرزویی دارند آش می‌پزند اگر برای رفع بلا و دفع ناخوشی باشد آش امام زین‌العابدین یا آش ابودردا نامیده می‌شود. دانه‌ها و مواد اولیه آش را از راه قاشق‌زنی گرد می‌آورند. بدین‌گونه که زنان یا جوانان چادری بر سر می‌اندازند و با یک قاشق و یک کاسه به در خانه‌ها می‌روند و بی‌آنکه سخنی بگویند با قاشق به کاسه می‌زنند، تا صاحبخانه چیزی به آنها بدهد. خراسانیها به جای قاشق و کاسه که در همه جای ایران معمول است ملحفه برمی‌دارند و آن ا به در خانه‌ها می‌کوبند زن خانه ملحفه را می‌گیرد و چیزی در آن ی‌ریزد. اما اگر در آن خانه بیمار یا مسافری باشد به کسی که برای قاشق زنی آمده است چیزی نمی‌دهند زیرا معتقدند که برای مسافر خودشان بدیُمن خواهد بود و این را با جواب «ناخوش داریم» یا «سفری داریم» می‌فهمانند.

قاشق‌زنی برای جوانان بیشتر جنبه تفنّن و بازی دارد و آنچه که می‌دهند آجیل و خوراکی است. اما زنان برای مرادخواهی به این کار می‌پردازند و غلات یا پول می‌گیرند. دانه‌ها را در آتش می‌ریزند و با پول نیز آنچه را که برای آش لازم است می‌خرند.کسی که به قاشق‌زنی می‌آید نباید رو بگشاید و سکوت را بشکند وگرنه بدیُمن و بدفال است.

جمع‌آوری مواد اولیه برای مرادخواهی در بعضی مناطق لون دیگری می‌یابد، چنانکه در لاریجان دختران دم‌بخت‌کیسه‌ای می‌دوزند و به مسجد می‌روند مردم در آن‌کیسه پول می‌ریزند، دختر با آن پول پارچه می‌خرد و آنرا می‌دوزد که بختش باز شود. این لباس را پیراهن مُراد گویند.

نیز نگاه کنید به

• آجیل چهارشنبه سوری
• آش چهارشنبه سوری
• جشن مَردگیران
• حاجی فیروز

مآخذ

1. شاهنامه به کوشش دکتر محمد دبیرسیافی
2. محققان زمان پیامبر اریایی را قریب یک هزار و یک صد سال یپش از میلاد تخمین میزنند.

منبع اصلی

شعبانی، رضا (1379). آداب و رسوم نوروز. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.

نویسنده مقاله

رضا شعبانی

1. دکتر صفا، ذبیح الله، گاهشماری و جشنهای ایران، شورای فرهنگ و هنر، تهران، صص ۷۱-۶۳ / اورنگ، مراد، جشنهای ایران باستان، درستی، ۱۳۳۵، صص ۴-۱ / دهخدا، علی‌اکبر، لفتنامه، ج ۱۴، دانشگاه تهران، پاییز ۱۳۷۳، ص ۲۰۱۸۲.