برزخ: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''برزخ،''' به معناي فاصله و حائل ميان دو چيز است. اين كلمه در سه آيه از قرآن آمده است.<sup>1</sup> برزخ را از دو ديدگاه ميتوان تعريف كرد: 1) '''از ديدگاه كلامي – اعتقادي،''' برزخ در معاني زير به كار رفته است: '''الف)''' زمان مرگ تا رستاخيز كه مراد فاصلة زمان...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
اصغر دادبه | اصغر دادبه | ||
'''برزخ'''، در لغت، فاصله و حائل و مانع ميان دو چيز را گويند. برزخ ظاهراً واژهييست معرب كه بهقول راغب اصفهاني، اصل آن (واژﺓ پارسي) «برزه» بوده است.<sup>1</sup> اين واژه در قرآن در سه آيه ذكر شده است. در يك آيه در سورﺓ فرقان و در آيـﺔ ديگر در سورﺓ الرحمن، برزخ در معني فاصله و حاجز ميان دو دريا (يكي شور و ديگر شيرين) كه به هم نميآميزند، آمده و در آيـﺔ سوم كه از سورﺓ مؤمنون است، در معني عالم برزخ، يا فاصلـﺔ ميان مرگ و رستاخيز: | |||
1ـ «او خداييست كه آب دو دريا را به هم آميخت، دو دريايي كه آبِ يكي از آن دو شيرين و گوارا و آبِ ديگري شور و تلخ و ميان اين دو آب، فاصله و حائلي قرار داد تا هميشه از هم جدا باشند و به هم نياميزند» (سورﺓ فرقان، آيـﺔ 53). | |||
2ـ «و ميان آن دو دريا فاصلهيي است كه به حدود يكديگر تجاوز نميكنند و به هم نميآميزند.» (سورﺓ الرحمن، آيـﺔ 20). | |||
3ـ «گناهكاران گويند تا شايد به تدارك و جبران گذشته كردار نيك انجام دهم (و به آنان خطاب شود) كه هرگز چنين نخواهد شد و (گناهكاران) كلمـﺔ «ارجعوني» را كه از سرِ حسرت بر زبان رانند و نتيجهيي نگيرند كه از عقب آنها عالم برزخ است تا روزي كه برانگيخته شوند.» (سورﺓ مؤمنون، آيـﺔ 100). | |||
اصطلاح «اعراف» نيز كه نام سورهيي از قرآن است، در آيات 46 تا 49 آن سوره بهمعني جايگاهي ميان بهشت و دوزخ است. | |||
برزخ در فلسفـﺔ اشراق، دقيقاً معادل جرم و جسم در فلسفـﺔ مشائيست. بنابراين ميتوان برازخ را به علوي و سفلي تقسيم كرد. | |||
'''مآخذ:''' | |||
1. راغب اصفهاني. '''''مفردات'''''. مادﺓ برزخ. | |||
2. '''''قرآن مجيد'''''. سورههاي فرقان، الرحمن و مؤمنون. | |||
تلخيص از: '''''دايرةالمعارف تشيّع'''''. مدخلهاي «اعراف»، ج 1، ص 271 و «برزخ»، ج 2، ص 176. | |||
سید حسن امین | |||
نسخهٔ ۱۶ اوت ۲۰۲۴، ساعت ۰۵:۵۹
برزخ، به معناي فاصله و حائل ميان دو چيز است. اين كلمه در سه آيه از قرآن آمده است.1 برزخ را از دو ديدگاه ميتوان تعريف كرد: 1) از ديدگاه كلامي – اعتقادي، برزخ در معاني زير به كار رفته است: الف) زمان مرگ تا رستاخيز كه مراد فاصلة زماني ميان دنيا و آخرت است،2 ب) گور يا قبر كه مراد فاصلة مكاني ميان دنيا و آخرت است.3 ج) مانع بين دوزخ و بهشت.4
2) از ديدگاه فلسفي – عرفاني، برزخ در معاني مختلفي به كار رفته است: الف) جسم، در حكمت اشراق [←حكمت اشراق].5 ب) تعين اول، از ديدگاه عرفا كه نخستين آفريده را به اعتبارات مختلف به نامهاي گوناگون ناميدهاند كه از جمله به اعتبار آنكه فاصلة (= برزخ) ميان خالق و مخلوق است به آن برزخ جامع گويند.6 ج) عالم مثال، كه، فروتر از عالم مجردات و فراتر از عالم اجسام قرار دارد7 و چون فاصلة بين اين دو عالم است، برخي از عرفاً و حكما از آن به برزخ يا عالم برزخ تعبير كردهاند.
مآخذ:
1. فرقان، 53؛ رحمن، 20؛ مؤمنون، 100.
2. شيخطوسي، تفسير تبيان. 7/394؛ راغب، مفردات. 41؛ لاهيجي، عبدالرزاق، گوهر مراد. 474.
3. شيخطوسي، تفسير تبيان. 7/294؛ طبرسي، تفسير مجمعالبيان. 7/118.
4. تهانوي، كشف اصطلاحات. 1/114.
5. سهروردي، يحيي بن حبش. مجموعة مصنفات. 2/107.
6. آملي، سيدحيدر. نقدالنقود. 690 – 694.
7. قطبالدين شيرازي، شرح حكمة الاشراق. 511- 512؛ لاهيجي، ملاعبدالرزاق. گوهر مراد. 434- 437؛ سبزواري، ملاهادي. شرح منظومه. 183.
نيزنك: دادبه، اصغر. «برزخ». دايرة المعارف تشيع، 1380، ج 3/176-177.
اصغر دادبه
برزخ، در لغت، فاصله و حائل و مانع ميان دو چيز را گويند. برزخ ظاهراً واژهييست معرب كه بهقول راغب اصفهاني، اصل آن (واژﺓ پارسي) «برزه» بوده است.1 اين واژه در قرآن در سه آيه ذكر شده است. در يك آيه در سورﺓ فرقان و در آيـﺔ ديگر در سورﺓ الرحمن، برزخ در معني فاصله و حاجز ميان دو دريا (يكي شور و ديگر شيرين) كه به هم نميآميزند، آمده و در آيـﺔ سوم كه از سورﺓ مؤمنون است، در معني عالم برزخ، يا فاصلـﺔ ميان مرگ و رستاخيز:
1ـ «او خداييست كه آب دو دريا را به هم آميخت، دو دريايي كه آبِ يكي از آن دو شيرين و گوارا و آبِ ديگري شور و تلخ و ميان اين دو آب، فاصله و حائلي قرار داد تا هميشه از هم جدا باشند و به هم نياميزند» (سورﺓ فرقان، آيـﺔ 53).
2ـ «و ميان آن دو دريا فاصلهيي است كه به حدود يكديگر تجاوز نميكنند و به هم نميآميزند.» (سورﺓ الرحمن، آيـﺔ 20).
3ـ «گناهكاران گويند تا شايد به تدارك و جبران گذشته كردار نيك انجام دهم (و به آنان خطاب شود) كه هرگز چنين نخواهد شد و (گناهكاران) كلمـﺔ «ارجعوني» را كه از سرِ حسرت بر زبان رانند و نتيجهيي نگيرند كه از عقب آنها عالم برزخ است تا روزي كه برانگيخته شوند.» (سورﺓ مؤمنون، آيـﺔ 100).
اصطلاح «اعراف» نيز كه نام سورهيي از قرآن است، در آيات 46 تا 49 آن سوره بهمعني جايگاهي ميان بهشت و دوزخ است.
برزخ در فلسفـﺔ اشراق، دقيقاً معادل جرم و جسم در فلسفـﺔ مشائيست. بنابراين ميتوان برازخ را به علوي و سفلي تقسيم كرد.
مآخذ:
1. راغب اصفهاني. مفردات. مادﺓ برزخ.
2. قرآن مجيد. سورههاي فرقان، الرحمن و مؤمنون.
تلخيص از: دايرةالمعارف تشيّع. مدخلهاي «اعراف»، ج 1، ص 271 و «برزخ»، ج 2، ص 176.
سید حسن امین