آئینه کاری: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
در | در طی قرون، بازتاب نور بر روی عناصر شفاف به ویژه آئینه، واژههایی از قبیل تالار آئینه، بوستان آئینه و آئینه خانه و... را شكل و معنا داده است. سرچشمه و شكلگیری این واژهها اولین بار هنگامی در ذهنیت آدمی نقش بست كه انسان انعكاس و وضوح واقعیت اجسام، از جمله تصویر خود را در آئینه دیرینه طبیعت، یعنی آب مشاهده كرد و در صدد تعمیم و خلق آن برآمد. تالار زیبا و با شكوه كاخ تچر از دوره هخامنشی نمونه بارز این پدیده تاریخیاند<ref>كفيلي، حشمت. '''''مشكوة'''''. شمارة 74 و 73 پائيز و زمستان 1380</ref> | ||
== | == ریشه تاریخی واژه == | ||
آینههای شیشهای برای نخستین بار در شهر صیدای لبنان (سده اول میلادی) ساخته شد و در سدههای دوم و سوم جای آینههای فلزی و سیم اندود را گرفت. برای نخستین بار آئینه خاصی در قرن هفدهم میلادی از ونیز به ایران وارد شد<ref>مصاحبة حضوري با آقاي دكتر جمشيد صداقت كيش</ref> | |||
و | و نوعی دیگر آینهها در سدههای گذشته چون آئینه از روسیه به ایران آورده میشده و در راه مقداری از آئینهها میشكسته است، معماران ایرانی از این خرده آئینهها در تزئین داخلی خانهها استفاده میكردند و براساس نظر سیاحان از این دوره كه سه چهار سده بیشتر طول نمیكشد، آئینهكاری در ایران متداول میشود.<sup>3</sup> | ||
== | == سیر تاریخی آئینهكاری == | ||
آئینهكاری از هنرهای تزئینی وابسته به معماری، بهكار رفته در آذین بندی قسمتی از دیوار و سقف با تكههای برش خورده آئینه ساده یا رنگی برای ایجاد طرحهای هندسی و آرایههایی در سطوح داخلی بنا میباشد. | |||
تالار | تالار زیبا و با شكوه كاخ تچر از دوره هخامنشی، كه قسمتی از درگاهها و طاقچهها و دیوارههای آن از سنگهای سیاه كاملاً صیقلی ساخته شده را تالار آئینه نامیدهاند و میتوان آن را اولین تالار آئینه در جهان نامید. طبق مدارك تاریخی، تزئین بنا با آئینه نخستین بار در شهر قزوین پایتخت شاه تهماسب اول و در دیوانخانه او كه به 951ق آغاز و در 965ق به پایان رسید، آغاز شده است. پس از انتقال پایتخت به اصفهان در 1007ق، آئینهكاری در كاخهای تازهساز این شهر و كاخ اشرف (بهشهر) گسترش یافت.<sup>4</sup> پس از انقراض سلسله صفویان، مدتی این هنر دچار ركود شد. پس از این دوره دیوانخانه كریمخان زند در شیراز آئینهكاری شد. آئینهكاری در سده 13هـ.ق . روبه ترقی و گسترش نهاد. در چهار دهه نخست سده 14هـ.ق ركودی در آئینهكاری دیده میشود. در سدههای اخیر كاربرد آئینهكاری از مرزهای جغرافیایی ایران گذشته و در برخی از كشورهای همسایه گسترش یافته است. قابلیت زیباسازی از یك سو و واردات فراوان آن در دوره قاجار از سوی دیگر باعث رونق هنر آئینهكاری گردید. این هنر كه در دوره قاجار به ویژه در زمان ناصرالدین شاه از گسترش و رونق خاصی برخوردار شده بود، به عنوان یكی از تزئینات وابسته معماری در بسیاری از بناهای مذهبی مورد استفاده قرار گرفت.<sup>5</sup> | ||
== | == گوناگونی شكلی آئینهكاری == | ||
تأثیرپذیری معماری از هنر آئینهكاری به گونهای بوده كه باعث نوآوریهای بسیاری در تزئینات داخلی و خارجی بناها گردیده، از جمله آئینهكاری روی مقرنسها و درها و پنجرههای چوبی داخل بنا كه به شكل برلیانی درخشان جلوهگر است. | |||
گچبری روی آئینه، نقاشی روی آئینه، تلفیق شیشههای رنگی در كنار آئینه همراه با نقاشی روی سقف و دیوار، لایهكاری روی آئینه و ... شیوههای معمول در آئینهكاری میباشند. | |||
طرحهای به كار برده شده در آئینهكاری، معمولاً شامل الماستراش، ترقهای، ششپر یا ستاره، چهارلنگه و انواع گرههای متداول است كه به همراه گل و بوته كار میشود.<sup>6</sup> | |||
== | == شیوههای اجرای آئینهكاری == | ||
روش كار | روش كار بدین صورت است كه ابتدا ملاتی با توجه به زیر كار (دیوار گچی، چوب، آئینه و...) آماده میگردد و سپس با وسیلهای به نام الماس، طبق طرح مورد نظر بر روی آئینه خط انداخته و آن را برش میدهند و طبق نقشه روی زمینه میچسبانند. برجستگی و فرورفتگی طرحها توسط كم و زیاد كردن مقدار ملات آن صورت میگیرد. برای چسباندن آئینه بر روی دیوار گچی، از ملات گچ كشته شده، سریش و چسب چوب استفاده مینمایند. برای چسباندن آئینه بر روی چوب از ملات چسب چوب و مل بتونه كشته شده استفاده میگردد.<sup>7</sup> | ||
== | == نمونههای مهم بناهای آئینهكاری شده == | ||
در | در تزئین بسیاری از بناهای سلطنتی اصفهان كه شمار آنها به گفته شاردن از 137 بیشتر بوده از آئینهكاری استفاده شده است. كاخ آئینه، معروفترین این آثار است كه با 18 ستون آئنیهكاری شده، تالار، سقف ایوان و دیوارهای یكپارچه آئینهكاری شده، آراسته بود. در كاخ چهلستون نیز از آئینهكاری به طور وسیعی استفاده شده است. دیگر بناهای آئینهكاری شده عبارتند از: تالارها و اتاقهای شمسالعماره، تالار آئینه كاخ گلستان در تهران، آئینهكاری ایوان و آستانه حضرت عبدالعظیم در شهرری و آئینهكاری كاخ شهوند در مجموعه سعدآباد شمیران، كاخ مرمر تهران و همچنین آئینهكاری حرم مطهر امیرالمؤمنین<sup>(ع)</sup> در نجف اشرف.<sup>8</sup> در میان آثار موجود بهترین آئینهكاری آئینهكاری حرم مطهر حضرت شاهچراغ<sup>(ع)</sup> در شیراز میباشد كه علاوه بر آئینهكاری نقاشی روی آئینهكاری نیز میباشد كه در نوع خود بینظیر است.<sup>9</sup> | ||
== | == نتیجهگیری == | ||
از | از زمانی كه انسان به جهت فطرت خویش مایل به خود نگه میشده و برای اینكار از آئینه طبیعی یعنی آب استفاده میكرده. تا عصر آینه مشخص نیست كه چند قرن گذشته و انسان از چه موقع قادر به ساخت آئینه گردیده است. آئینهكاری هنری بیبدیل است كه از قدیم ذهن هر ایرانی با آن آشناست. هنر آئینهكاری متأثر از تذهیب و تشعیر و هنر اسلیمی میباشد. | ||
== نیز نگاه کنید به == | == نیز نگاه کنید به == | ||
== کتابشناسی == | == کتابشناسی == | ||
نسخهٔ ۲۹ ژوئن ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۲۱
در طی قرون، بازتاب نور بر روی عناصر شفاف به ویژه آئینه، واژههایی از قبیل تالار آئینه، بوستان آئینه و آئینه خانه و... را شكل و معنا داده است. سرچشمه و شكلگیری این واژهها اولین بار هنگامی در ذهنیت آدمی نقش بست كه انسان انعكاس و وضوح واقعیت اجسام، از جمله تصویر خود را در آئینه دیرینه طبیعت، یعنی آب مشاهده كرد و در صدد تعمیم و خلق آن برآمد. تالار زیبا و با شكوه كاخ تچر از دوره هخامنشی نمونه بارز این پدیده تاریخیاند[۱]
ریشه تاریخی واژه
آینههای شیشهای برای نخستین بار در شهر صیدای لبنان (سده اول میلادی) ساخته شد و در سدههای دوم و سوم جای آینههای فلزی و سیم اندود را گرفت. برای نخستین بار آئینه خاصی در قرن هفدهم میلادی از ونیز به ایران وارد شد[۲]
و نوعی دیگر آینهها در سدههای گذشته چون آئینه از روسیه به ایران آورده میشده و در راه مقداری از آئینهها میشكسته است، معماران ایرانی از این خرده آئینهها در تزئین داخلی خانهها استفاده میكردند و براساس نظر سیاحان از این دوره كه سه چهار سده بیشتر طول نمیكشد، آئینهكاری در ایران متداول میشود.3
سیر تاریخی آئینهكاری
آئینهكاری از هنرهای تزئینی وابسته به معماری، بهكار رفته در آذین بندی قسمتی از دیوار و سقف با تكههای برش خورده آئینه ساده یا رنگی برای ایجاد طرحهای هندسی و آرایههایی در سطوح داخلی بنا میباشد.
تالار زیبا و با شكوه كاخ تچر از دوره هخامنشی، كه قسمتی از درگاهها و طاقچهها و دیوارههای آن از سنگهای سیاه كاملاً صیقلی ساخته شده را تالار آئینه نامیدهاند و میتوان آن را اولین تالار آئینه در جهان نامید. طبق مدارك تاریخی، تزئین بنا با آئینه نخستین بار در شهر قزوین پایتخت شاه تهماسب اول و در دیوانخانه او كه به 951ق آغاز و در 965ق به پایان رسید، آغاز شده است. پس از انتقال پایتخت به اصفهان در 1007ق، آئینهكاری در كاخهای تازهساز این شهر و كاخ اشرف (بهشهر) گسترش یافت.4 پس از انقراض سلسله صفویان، مدتی این هنر دچار ركود شد. پس از این دوره دیوانخانه كریمخان زند در شیراز آئینهكاری شد. آئینهكاری در سده 13هـ.ق . روبه ترقی و گسترش نهاد. در چهار دهه نخست سده 14هـ.ق ركودی در آئینهكاری دیده میشود. در سدههای اخیر كاربرد آئینهكاری از مرزهای جغرافیایی ایران گذشته و در برخی از كشورهای همسایه گسترش یافته است. قابلیت زیباسازی از یك سو و واردات فراوان آن در دوره قاجار از سوی دیگر باعث رونق هنر آئینهكاری گردید. این هنر كه در دوره قاجار به ویژه در زمان ناصرالدین شاه از گسترش و رونق خاصی برخوردار شده بود، به عنوان یكی از تزئینات وابسته معماری در بسیاری از بناهای مذهبی مورد استفاده قرار گرفت.5
گوناگونی شكلی آئینهكاری
تأثیرپذیری معماری از هنر آئینهكاری به گونهای بوده كه باعث نوآوریهای بسیاری در تزئینات داخلی و خارجی بناها گردیده، از جمله آئینهكاری روی مقرنسها و درها و پنجرههای چوبی داخل بنا كه به شكل برلیانی درخشان جلوهگر است.
گچبری روی آئینه، نقاشی روی آئینه، تلفیق شیشههای رنگی در كنار آئینه همراه با نقاشی روی سقف و دیوار، لایهكاری روی آئینه و ... شیوههای معمول در آئینهكاری میباشند.
طرحهای به كار برده شده در آئینهكاری، معمولاً شامل الماستراش، ترقهای، ششپر یا ستاره، چهارلنگه و انواع گرههای متداول است كه به همراه گل و بوته كار میشود.6
شیوههای اجرای آئینهكاری
روش كار بدین صورت است كه ابتدا ملاتی با توجه به زیر كار (دیوار گچی، چوب، آئینه و...) آماده میگردد و سپس با وسیلهای به نام الماس، طبق طرح مورد نظر بر روی آئینه خط انداخته و آن را برش میدهند و طبق نقشه روی زمینه میچسبانند. برجستگی و فرورفتگی طرحها توسط كم و زیاد كردن مقدار ملات آن صورت میگیرد. برای چسباندن آئینه بر روی دیوار گچی، از ملات گچ كشته شده، سریش و چسب چوب استفاده مینمایند. برای چسباندن آئینه بر روی چوب از ملات چسب چوب و مل بتونه كشته شده استفاده میگردد.7
نمونههای مهم بناهای آئینهكاری شده
در تزئین بسیاری از بناهای سلطنتی اصفهان كه شمار آنها به گفته شاردن از 137 بیشتر بوده از آئینهكاری استفاده شده است. كاخ آئینه، معروفترین این آثار است كه با 18 ستون آئنیهكاری شده، تالار، سقف ایوان و دیوارهای یكپارچه آئینهكاری شده، آراسته بود. در كاخ چهلستون نیز از آئینهكاری به طور وسیعی استفاده شده است. دیگر بناهای آئینهكاری شده عبارتند از: تالارها و اتاقهای شمسالعماره، تالار آئینه كاخ گلستان در تهران، آئینهكاری ایوان و آستانه حضرت عبدالعظیم در شهرری و آئینهكاری كاخ شهوند در مجموعه سعدآباد شمیران، كاخ مرمر تهران و همچنین آئینهكاری حرم مطهر امیرالمؤمنین(ع) در نجف اشرف.8 در میان آثار موجود بهترین آئینهكاری آئینهكاری حرم مطهر حضرت شاهچراغ(ع) در شیراز میباشد كه علاوه بر آئینهكاری نقاشی روی آئینهكاری نیز میباشد كه در نوع خود بینظیر است.9
نتیجهگیری
از زمانی كه انسان به جهت فطرت خویش مایل به خود نگه میشده و برای اینكار از آئینه طبیعی یعنی آب استفاده میكرده. تا عصر آینه مشخص نیست كه چند قرن گذشته و انسان از چه موقع قادر به ساخت آئینه گردیده است. آئینهكاری هنری بیبدیل است كه از قدیم ذهن هر ایرانی با آن آشناست. هنر آئینهكاری متأثر از تذهیب و تشعیر و هنر اسلیمی میباشد.