سُرنا

سُرنا از خانواده‌ی سازهای هوا صدا^*ی زبانه‌دار با زبانه منفرد و دولایه است. در متون مربوط به ادبیات و موسیقی قدیم ایران این ساز با نام‌های دیگری چون سرنای، سورنا، سورنای نیز به ثبت رسیده است. در بسیاری از نواحی ایران سرنا با عنوان اختصاصی «ساز» نیز شناخته می‌شود. سرنا در اغلب مناطق موسیقهایی ایران متداول است. این ساز كه از گذشته‌های دور در ایران و بسیاری از فرهنگ‌های دیگر جهان حضور داشته در اندازه‌ها و الگوهای مختلفی دیده می‌شود. سرنا دارای قطعات مختلفی چون بدنه مخروطی با دهانه‌ی شیپوری، دوشاخه‌ی داخل بدنه، میل، زبانه و لب‌گیر است. 

این ساز دارای 7 سوراخ صوتی در جلو و یك سوراخ صوتی در پشت است اما سرناهایی با 6 یا حتی 5 سوراخ صوتی در جلو نیز مشاهده شده است. نحوه‌ی دمیدن در سرنا ممتد و در اصطلاح به صورت نفس برگردان است. كاربرد اصلی سرنا در مجالس عروسی و شادمانی در روستاها وایلات و عشایر است اما در برخی از مناطقی چون لرستان، كرمانشاه، ایلام و بختیاری از این ساز در مجالس عزاداری نیز استفاده می‌شود. دربرخی از نواحی ایران نیز از سرنا در مجالس تعزیه و شبیه‌گردانی استفاده می‌گردد. هم‌چنین درگذشته سرنا از جمله سازهای مورد استفاده در نقاره‌خانه^* نیز بوده است. سازهای همراهی كننده‌ی سرنا شامل انواع دهل^*، انواع نقاره‌^* و در برخی موارد تمبك و ندرتاً دایره^* است بدنه‌ی سرنا از چوب است و معمولا از چوب‌های سخت و مقاوم در ساختن بدنه استفاده می‌شود.

نیز نگاه کنید به

• سازهای هواصدا

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

محمدرضا درویشی