سازهای پوست صدا: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «پوست صداها يا ممبرانوفونها گروهي از سازها هستند كه در آنها صدا از طريق ارتعاش پوست حاصل ميشود. پوست صداها را ميتوان به گروههاي مختلفي تقسيم كرد. پوست صداهاي دو طرفه و يكطرفه، كلّيترين تقسيمبندي در اين رابطه است. پوست صداهاي دو طرف...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
پوست صداها | پوست صداها یا ممبرانوفونها گروهی از سازها هستند که در آنها صدا از طریق ارتعاش پوست حاصل میشود. پوست صداها را میتوان به گروههای مختلفی تقسیم کرد. پوست صداهای دو طرفه و یکطرفه، کلّیترین تقسیمبندی در این رابطه است. پوست صداهای دو طرفه دارای دو دهانه هستند. بدنة آنها استوانهای است که بر دو سَر آن پوست کشیده میشود. انواع دهلها<sup>*</sup> و طبلها<sup>*</sup> که با نامهای مختلفی چون دهل<sup>*</sup>، جوره<sup>*</sup>، تیمبوک<sup>*</sup>، دمام<sup>*</sup> و مُرداس<sup>*</sup> در نواحی مختلف ایران رواج دارند از این زمرهاند. | ||
پوست | پوست صداهای یکطرفه خود به دو گروه تقسیم میشوند که شامل یک طرف باز و یک طرف بستهاند. یک طرف بازها بدنهای استوانهای یا شبه استوانهای دارند که بر روی یک دهانة آن پوست کشیده میشود. سازهای خانوادة تمبکها (تمبک<sup>*</sup>، تمبک زورخانه<sup>*</sup>، تمپو<sup>*</sup>، کاسوره<sup>*</sup> و...) و نیز سازهایی مانند دهل مُگُرمان<sup>*</sup> بلوچستان یا سازهای شیخ فرج<sup>*</sup> در جزیرة خارکِ بوشهر از این زمرهاند. | ||
بخشی از سازهای پوست صدای یک طرف باز به سازهای طوقهای معروف هستند. این پوست صداها بدنهای قاب مانند دارند. سازهای گروه دف<sup>*</sup> و دایره<sup>*</sup> از این جمله است. یک طرف بستهها برحسب شکل بدنه به انواع مختلفی تقسیم میشوند مانند تخممرغی، گلدانی، کاسهای، دیگی و... . این سازها دارای یک محفظة طنینی هستند که بر روی دهانة آنها پوست کشیده میشود. بنابراین محفظة طنینی آنها بسته است. سازهای خانوادة نقاره<sup>*</sup> در نواحی مختلف ایران در این گروه قرار میگیرند. پوست صداها بر حسب نوع وارد آوردن ضربه نیز میتوانند به دو گروه با ضربة مستقیم و با ضربة غیرمستقیم تقسیم شوند. پوست صداها در شکل غالب با ضربة مستقیم به صدا در میآیند. موارد معدودی چون دهل شیطان<sup>*</sup> (دهل خبر) در کردستان و طبلک<sup>*</sup> یا شیطان قاوالی<sup>*</sup> در نواحی مختلف ایران با ضربة غیرمستقیم به صدا در میآیند. در ایران پوست صداهای یکطرفه که با ضربة غیر مستقیم نواخته شوند وجود ندارد. | |||
کلیّة سازهای ذکر شده از طریق کوبش نواخته میشوند. بعضی از پوست صداها میتوانند به جای کوبش از طریق سایش یا مالش ایجاد صدا کنند. در ایران پوست صداهایی که اختصاصاً از طریق سایش یا مالش به صدا در آیند وجود ندارد. اما در بعضی از پوست صداها از شیوههای سایش یا مالش نیز علاوه بر کوبش استفاده میشود. در این رابطه میتوان به برخی تکنیکهای اجرایی در دف<sup>*</sup>، تمبک<sup>*</sup> و برخی نمونههای دهل<sup>*</sup> اشاره کرد. | |||
پوست صداها هم | پوست صداها هم چنین بر حسب جنس بدنه نیز تقسیم میشوند. مانند پوست صداهای با بدنة چوبی، فلزی، سفالی، سنگی و... . | ||
ابزار مورد استفاده در به صدا در آوردن | ابزار مورد استفاده در به صدا در آوردن سازهای پوست صدا نیز مختلف است. در نواختن تعدادی از پوست صداها از چوب، تعدادی دیگر از دست و چوب و تعدادی دیگر فقط از دست استفاده میشود. پوست صداها، سازهای همراهی کنندهاند. این سازها میتوانند آواز یا سازهای هوا صدا<sup>*</sup> یا زهصدا<sup>*</sup> را همراهی نمایند<ref>ردهبندی سازهای جهان. کورت زاکس، هورن بوستل.</ref><ref>کارمیدانی</ref><ref>'''''دایرةالمعارف سازهای ایران'''''. جلد دوم، محمدرضا درویشی، ماهور</ref>. | ||
== مآخذ == | |||
نسخهٔ ۱۷ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۶:۱۳
پوست صداها یا ممبرانوفونها گروهی از سازها هستند که در آنها صدا از طریق ارتعاش پوست حاصل میشود. پوست صداها را میتوان به گروههای مختلفی تقسیم کرد. پوست صداهای دو طرفه و یکطرفه، کلّیترین تقسیمبندی در این رابطه است. پوست صداهای دو طرفه دارای دو دهانه هستند. بدنة آنها استوانهای است که بر دو سَر آن پوست کشیده میشود. انواع دهلها* و طبلها* که با نامهای مختلفی چون دهل*، جوره*، تیمبوک*، دمام* و مُرداس* در نواحی مختلف ایران رواج دارند از این زمرهاند.
پوست صداهای یکطرفه خود به دو گروه تقسیم میشوند که شامل یک طرف باز و یک طرف بستهاند. یک طرف بازها بدنهای استوانهای یا شبه استوانهای دارند که بر روی یک دهانة آن پوست کشیده میشود. سازهای خانوادة تمبکها (تمبک*، تمبک زورخانه*، تمپو*، کاسوره* و...) و نیز سازهایی مانند دهل مُگُرمان* بلوچستان یا سازهای شیخ فرج* در جزیرة خارکِ بوشهر از این زمرهاند.
بخشی از سازهای پوست صدای یک طرف باز به سازهای طوقهای معروف هستند. این پوست صداها بدنهای قاب مانند دارند. سازهای گروه دف* و دایره* از این جمله است. یک طرف بستهها برحسب شکل بدنه به انواع مختلفی تقسیم میشوند مانند تخممرغی، گلدانی، کاسهای، دیگی و... . این سازها دارای یک محفظة طنینی هستند که بر روی دهانة آنها پوست کشیده میشود. بنابراین محفظة طنینی آنها بسته است. سازهای خانوادة نقاره* در نواحی مختلف ایران در این گروه قرار میگیرند. پوست صداها بر حسب نوع وارد آوردن ضربه نیز میتوانند به دو گروه با ضربة مستقیم و با ضربة غیرمستقیم تقسیم شوند. پوست صداها در شکل غالب با ضربة مستقیم به صدا در میآیند. موارد معدودی چون دهل شیطان* (دهل خبر) در کردستان و طبلک* یا شیطان قاوالی* در نواحی مختلف ایران با ضربة غیرمستقیم به صدا در میآیند. در ایران پوست صداهای یکطرفه که با ضربة غیر مستقیم نواخته شوند وجود ندارد.
کلیّة سازهای ذکر شده از طریق کوبش نواخته میشوند. بعضی از پوست صداها میتوانند به جای کوبش از طریق سایش یا مالش ایجاد صدا کنند. در ایران پوست صداهایی که اختصاصاً از طریق سایش یا مالش به صدا در آیند وجود ندارد. اما در بعضی از پوست صداها از شیوههای سایش یا مالش نیز علاوه بر کوبش استفاده میشود. در این رابطه میتوان به برخی تکنیکهای اجرایی در دف*، تمبک* و برخی نمونههای دهل* اشاره کرد.
پوست صداها هم چنین بر حسب جنس بدنه نیز تقسیم میشوند. مانند پوست صداهای با بدنة چوبی، فلزی، سفالی، سنگی و... .
ابزار مورد استفاده در به صدا در آوردن سازهای پوست صدا نیز مختلف است. در نواختن تعدادی از پوست صداها از چوب، تعدادی دیگر از دست و چوب و تعدادی دیگر فقط از دست استفاده میشود. پوست صداها، سازهای همراهی کنندهاند. این سازها میتوانند آواز یا سازهای هوا صدا* یا زهصدا* را همراهی نمایند[۱][۲][۳].