موسیقی ترکمنی: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «طايفههايي از قوم تركمن (اُغوزها) كه هزار و اندي سال پيش به هنگام زيستن در كرانههاي روي سيحون به دست اميران ساماني به اسلام گرويده بودند، بعدها در ناحيهاي سكنا گزيدند كه امروزه تركمن صحرا خوانده ميشود. اين منطقه در ايران شامل قسمتهايي ا...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
طایفههایی از قوم ترکمن (اُغوزها) که هزار و اندی سال پیش به هنگام زیستن در کرانههای روی سیحون به دست امیران سامانی به اسلام گرویده بودند، بعدها در ناحیهای سکنا گزیدند که امروزه ترکمن صحرا خوانده میشود. این منطقه در ایران شامل قسمتهایی از استان گلستان و بخشی از شمالِ غربی خراسان است. خنیاگران اسلاف تیرههای ترکمنی اوزان نام داشتند. اوزانها که کارشان ریشة عمیقی در آئین شامانیسم داشت در مدح قهرمانان ایل حماسه میسرودند و در میان مردم از احترام ویژهای برخوردار بودند. اوزانها را میتوان آفریننده و پایهگذار تمامی آثار بنیادی موسیقی همة تُرک زبانان دانست. امروزه اخلاف اوزانها را در ترکمن صحرا باغشی یا بخشی مینامند. | |||
مهمترین بخش موسیقی ترکمنی مجموعة آثاری است که توسط بخشیها خوانده و نواخته میشود. بخشیها نوازندگان دوتار<sup>*</sup> (تامدیره)، آوازخوان و داستانگو هستند. ساز دیگری که بخشی را همراهی میکند، کمانچه<sup>*</sup> (قیجاق) است. آوازههای چوپانی و ساربانی به همراهی نی<sup>*</sup>، آهنگهایی که با نی<sup>*</sup> برای تسکین یا درمان سُرخک کودکان نواخته میشود، مولودخوانی، لَأله که توسط دختران و نوعروسان خوانده میشود، ذکرخوانی طلبهها در حوزههای علمیه، لالایی (هودی)، مویهها و... از دیگر نمونههای موسیقی ترکمنی ایران است. رقص در فرهنگ ترکمنی ایران جایگاهی ندارد و نشانی از سازهای کوبهای به ویژه خانوادة پوست صداها<sup>*</sup> و سازهای گروه [[سُرنا]]<sup>*</sup> در موسیقی ترکمنی ایران دیده نمیشود. موسیقی ترکمنی که تعداد نغمههای آن بالغ بر 500 آهنگ است بر اساس چهار مقام اصلیِ مُخمّس، تِشنید، غِرِق لَر، نوایی شکل گرفته است. این چهار مقام در چهار شیوة مختلف گرگان یولی، لامانایولی، مارییولی و خیوه یولی که هر کدام مربوط به ناحیه یا تیرهای خاص است اجرا میشوند. سازهای متداول در ترکمن صحرای ایران شامل دوتار<sup>*</sup> (تامدیره)، کمانچه<sup>*</sup> (قیجاق) و چهار نوع نی<sup>*</sup> است. قوپوز<sup>*</sup> (قاووز) که همان زنبورک<sup>*</sup> است نیز توسط زنان و دختران ترکمن نواخته میشود<ref>کار میدانی</ref><ref>درویشی، محمدرضا، '''''دایرةالمعارف سازهای ایران'''''. جلد اول، تهران: ماهور.</ref><ref>درویشی، محمدرضا، '''''آیینه و آواز'''''. تهران: ماهور.</ref><ref>درویشی، محمدرضا، '''''هفتاورنگ'''''. تهران: مرکز موسیقی حوزه هنری.</ref> | |||
== مآخذ == | |||
نسخهٔ ۱۷ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۸:۲۸
طایفههایی از قوم ترکمن (اُغوزها) که هزار و اندی سال پیش به هنگام زیستن در کرانههای روی سیحون به دست امیران سامانی به اسلام گرویده بودند، بعدها در ناحیهای سکنا گزیدند که امروزه ترکمن صحرا خوانده میشود. این منطقه در ایران شامل قسمتهایی از استان گلستان و بخشی از شمالِ غربی خراسان است. خنیاگران اسلاف تیرههای ترکمنی اوزان نام داشتند. اوزانها که کارشان ریشة عمیقی در آئین شامانیسم داشت در مدح قهرمانان ایل حماسه میسرودند و در میان مردم از احترام ویژهای برخوردار بودند. اوزانها را میتوان آفریننده و پایهگذار تمامی آثار بنیادی موسیقی همة تُرک زبانان دانست. امروزه اخلاف اوزانها را در ترکمن صحرا باغشی یا بخشی مینامند.
مهمترین بخش موسیقی ترکمنی مجموعة آثاری است که توسط بخشیها خوانده و نواخته میشود. بخشیها نوازندگان دوتار* (تامدیره)، آوازخوان و داستانگو هستند. ساز دیگری که بخشی را همراهی میکند، کمانچه* (قیجاق) است. آوازههای چوپانی و ساربانی به همراهی نی*، آهنگهایی که با نی* برای تسکین یا درمان سُرخک کودکان نواخته میشود، مولودخوانی، لَأله که توسط دختران و نوعروسان خوانده میشود، ذکرخوانی طلبهها در حوزههای علمیه، لالایی (هودی)، مویهها و... از دیگر نمونههای موسیقی ترکمنی ایران است. رقص در فرهنگ ترکمنی ایران جایگاهی ندارد و نشانی از سازهای کوبهای به ویژه خانوادة پوست صداها* و سازهای گروه سُرنا* در موسیقی ترکمنی ایران دیده نمیشود. موسیقی ترکمنی که تعداد نغمههای آن بالغ بر 500 آهنگ است بر اساس چهار مقام اصلیِ مُخمّس، تِشنید، غِرِق لَر، نوایی شکل گرفته است. این چهار مقام در چهار شیوة مختلف گرگان یولی، لامانایولی، مارییولی و خیوه یولی که هر کدام مربوط به ناحیه یا تیرهای خاص است اجرا میشوند. سازهای متداول در ترکمن صحرای ایران شامل دوتار* (تامدیره)، کمانچه* (قیجاق) و چهار نوع نی* است. قوپوز* (قاووز) که همان زنبورک* است نیز توسط زنان و دختران ترکمن نواخته میشود[۱][۲][۳][۴]