خواستگاری

خواستگاری، درخواست ازدواج. خواستگاری تقاضای همسری از طرف مرد به زن یا ولی او است که گاه ته تصریح و گاه به تعریض (کنایه) صورت می‌گیرد. در صورتی که مرد درخواست خود را برای ازدواج به روشنی بیان کند، خواستگاری به تصریح؛ در صورتی که با لفظی که رغبت خود را برای ازدواج نشان دهد و خواستۀ خود را غیرمستقیم بیان کند، خواستگاری به تعریض است .در اصطلاح فقه امامیه نکاح و همسری (خواستگاری) را خطبه گویند و در فتاوی، وقوع آن از سوی مرد به تناسب شرایط متفاوت، موضوع احکام شرعی متنوعی قرار گرفته است.

قرآن کریم در سورۀ (بقره آیۀ 234-235) به موضوع خواستگاری مردان از زنان پرداخته و حتی این توهم خرافی را که زن با مرگ شوهر از گردونۀ اجتماع خارج می‌شود و حق ازدواج با مرد دلخواه خود را ندارد، باطل کرده است. از ماده 1034 قانون مدنی چنین برمی‌آید «هر زنی را که خالی از موانع نکاح باشد می‌توان خواستگاری نمود». و به واسطۀ وعدۀ ازدواج یا خواستگاری، زن به مرد حلال نمی‌شود مگر با اجرای احکام نکاح یا ازدواج. وقوع خطبه از سوی مرد به تناسب شرایط متفاوت موضوع احکام شرعی متنوعی قرار گرفته که عبارتند از:

1. مرد در خواستگاری از زنانی که مانع شرعی (! نکاح) ندارند آزاد است.
2. خواستگاری از زنان شوهردار یکی از محرمات و ممنوعات شرعی به شمار می‌رود.
3. خواستگاری دختران باکره به شرط بلوغ و رشد، جایز و هیچ مانع شرعی ندارد.
4. خواستگاری به تعریض یا مستقیم از زنِ در عِدِۀ رجعیه، پیش از پایان مدت عِدِه ممنوع است.
5. همزمانی دو خطبه مانعی در راه انتخاب آزادانۀ زن ایجاد نمی‌کند.
6. از آنجایی که خواستگاری تنها راه ابراز تمایل مرد به همسری با زنی معین است، انصراف مرد، برای هیچ یک از طرفین، آثار حقوقی یا شرعی ایجاد نخواهد کرد.
7. با وجود آن که با خواستگاری، مرد و زن وارد مرحلۀ نامزدی می‌شوند اما هنوز به یکدیگر نامحرمند، و شرع اسلام این نوع نامحرم بودن را متفاوت از دیگر انواع آن می‌داند.