ابن مسکویه

ابن مُسکویه (د 421ق / 1030م). احمد بن محمد ابن‌مسكویه [ابوعلی] مورخ، فیلسوف، پزشك، كتابدار، و ادیب پرآوازة ایرانی است. از دوران رشد ابوعلی اطلاع چندانی در دست نیست. چنانكه خود می‌گوید در جوانی به تشویق پدر به ادب و شعر روی آورده و به مطالعة استطالة‌الفهم جاحظ پرداخته است و در آن از وجود جاویدان خرد هوشنگ شاه آگاه گردیده است.

ابن مسكویه پس از كسب دانش بسیار، حلقه‌ها و مجالسی ترتیب داده و در آن‌ها به تدریس پرداخته است. ابوسلیمان ضمن برشمردن آثار وی می‌گوید كه این آثار در جلسات تدریس، نزد او، خوانده می‌شد.

برخی مسكویه را از استادان ابوحیّان شمرده و كتاب الهوامل و الشوامل را كه پاسخ مسكویه به پرسش‌های ابوحیّان است، دلیلی بر این مدعا دانسته‌‌اند.

مسكویه ظاهراً پس از گذراندن بیست سالة نخست عمر خود در ری، به بویهیان بغداد پیوست و حدود دوازده سال مصاحب و ندیم خاص ابومحمد مهلبی، وزیر معزّالدوله بود. آن‌گاه هفت سال (353-360ق / 964-970م) در خدمت و مصاحبت ابوالفضل ابن عمید، وزیر ركن‌الدوله بویهی زیست و خازن (كتابدار) كتابخانة او در ری بود. از آن پس از ظاهراً به خدمت ابوالفتح ابن عمید، وزیر ركن‌الدوله و مؤیدالدوله پیوست و چون ابوالفتح به قتل رسید، ابن مسكویه از خدمت به صاحب بن عبّاد، وزیر جدید مؤیّدالدوله سرباز زد. وی سپس در شیراز به عضدالدوله، سلطان بزرگ آل‌بویه، پیوست و در زمرة ندیمان و رسولان او درآمد و كتابدار كتابخانه و مسئول بیت‌المال وی شد و تا مرگ عضدالدوله در همین شغل ماند.

ابن مسكویه آثار بسیاری شامل كتاب و رساله در زمینه‌های مختلف نظیر تاریخ، اخلاق، فلسفه، كیمیا، و داروشناسی دارد همچنین قطعاتی از اشعار عربی و وصایا، از او بر جای مانده است. بخشی از این آثار به چاپ رسیده و بخشی به صورت خطی موجود است، شماری از آثار وی نیز تاكنون یافت نشده است. ابن مسكویه روزهای آخر عمر را در اصفهان گذراند و در آن شهر چشم از جهان فرو بست و همانجا نیز مدفون شد. محل دفن او مورد اختلاف است.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

ابوالقاسم امامی تلخیص‌ نرگس نشاط