شیخ محمد خیابانی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | '''[[شیخ محمد خیابانی|خیابانی، شیخمحمد]]،''' از روحانیان و آزادی خواهان مشروطهخواه در اواخر دوره قاجار و نماینده دوره دوم مجلس شورای ملی. (1297ق ـ 1338ق / ؟ م /1299ش). | ||
شیخ محمد خیابانی فرزند عبدالمجید در تبریز زاده شد در کودکی با پدرش به روسیه رفت و پس از بازگشت به تبریز به ادامه تحصیل پرداخت و در مقام امام جماعت مسجد کرمان تبریز در سلک روحانیت <ref>بامداد، مهدی. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: زوار، 1371، ج6، ص196؛ '''''دایرةالمعارف فارسی، مصاحب'''''. 1/929.</ref>و در جرگه مخالفان محمدعلی شاه<sup>*</sup> قرار گرفت. پس از استبداد صغیر از تبریز به نمایندگی دومین دورهمجلس شورای ملی(؟ ق / ؟ م) رسید<ref>آوری، پیتر. '''''تاریخ معاصر ایران'''''. ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: عطایی، 1373، ج1، ص440.</ref>. در 1329ق/ ؟ م از جمله مخالفان اولتی ماتوم روسیه به ایران بود<ref>میراحمدی، مریم'''''. پژوهشی در تاریخ معاصر ایران'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، 1368، ص24.</ref>. وی بعدها روزنامه تجدد را که ارگان حزب دموکرات بود در تبریز منتشر کرد (1337ق/ ؟ م) <ref>'''''دایرةالمعارف فارسی، مصاحب'''''. 1/929.</ref> و در 1338ق/1919م در سبزه میدان تهران با سخنرانی علیه حسن وثوقالدوله عاقد قرارداد 1919 با انگلیس، و در تبریز با فعالیتهای سیاسی، مخالفت خود را اعلام کرد و با احیاء تشکیلات حزب دموکرات در تلاش علیه حکومت ارتجاعی و نیمه استعماری برای آزادی ایران، آذربایجان را جمهوری آزادی ستان<ref>کسروی، احمد. '''''قیام شیخمحمد خیابانی''.''' چاپ محمدعلی همایون کاتوزیان، تهران: مرکز، 1376، ص52-51.</ref> نامید و روزنامهای به این نام منتشر کرد، جمهوری آزادی ستان مورد توجه بلشویکهای شوروی قرار گرفت اما با مخالفت مردم مواجه شد<ref>شمیم، علیاصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبّر، 1374، ص601-600.</ref>. سرانجام نیز در برابر نیروهای دولت مرکزی قیام او شکست خورد و خود او کشته شد<ref>مستوفی، عبدالله. '''''شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه'''''. تهران: زوار، 1360، ج3، ص131-128.</ref>. | |||
علوم سیاسی | علوم سیاسی | ||
''' | '''خیابانی، شیخ محمد'''، (1338-1297ق / ؟؟؟ م)، از روحانیون آزادی خواه و رهبر قیام آذربایجان. | ||
در خامنه آذربایجان به دنیا آمد. تحصیلات دینی را تا درجه اجتهاد ادامه داد<ref>شرح حال و اقدامات شیخ محمد خیابانی به چند نفر از دوستان و آشنایان او. تهران: سحر، چ 2، 1356، ص 23 و 24؛ مجتهدی، مهدی. '''''رجال آذربایجان در عصر مشروطیت'''''. به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: زرین، ص 134. </ref>. به دنبال فعالیت در انجمن ایالتی آذربایجان، در دوره دوم مجلس شورای ملی نماینده تبریز شد و در این سمت با اولتی ماتوم روس به ایران (1329ق) مخالفت کرد<ref>مجتهدی، مهدی. '''''همان'''''. ص 134؛ '''''شرح حال...''''' . همان، ص 25 و 26. </ref>. پس از سفر به روسیه و بازگشت، با تشکیل فرقه دموکرات و ایجاد روزنامه ''تجدّد<sup>*</sup>'' (ارگان) در 1296ش، فعالیت سیاسی خود را سازمان داد. فعالیتش را خصوصاً پس از آزادی از زندان عثمانیها، در پی ابراز مخالفت با قرارداد 1919م قوت بخشید. قیام او و هوا خواهانش علیه دولت مرکزی با تشکیل «مجلس ملی تبریز» تحت ریاست خود خیابانی و تصرف تبریز در فروردین 1299ش به اوج رسید ولی با نقشه مخبرالسلطنه (والی آذربایجان) و تصرف شهر توسط قزاقان سرکوب شد <ref>مجتهدی، مهدی. '''''همان'''''. ص 135-139؛ '''''شرح حال...''''' . همان، ص 26-39. </ref> و خیابانی هم در 22 شهریور 1299ش / 22 ذیحجه 1338ق بهدست اسماعیل قزاق به قتل رسید و در قبرستان سید حمزه مدفون شد<ref>آذری، علی. '''''قیام شیخ محمد خیابانی در تبریز'''''. تهران: صفیعلیشاه، چ 4، 1354، ص 257-495؛ عاقلی، باقر. '''''شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران'''''. ج 1، تهران: گفتار ـ علم، 1380، ص 643.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
== مآخذ == | |||
== منبع اصلی == | |||
دانشنامه ایران | |||
== نویسنده مقاله == | |||
کوروش صالحی | |||
جعفر گلشن | جعفر گلشن | ||
نسخهٔ ۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۴۹
خیابانی، شیخمحمد، از روحانیان و آزادی خواهان مشروطهخواه در اواخر دوره قاجار و نماینده دوره دوم مجلس شورای ملی. (1297ق ـ 1338ق / ؟ م /1299ش).
شیخ محمد خیابانی فرزند عبدالمجید در تبریز زاده شد در کودکی با پدرش به روسیه رفت و پس از بازگشت به تبریز به ادامه تحصیل پرداخت و در مقام امام جماعت مسجد کرمان تبریز در سلک روحانیت [۱]و در جرگه مخالفان محمدعلی شاه* قرار گرفت. پس از استبداد صغیر از تبریز به نمایندگی دومین دورهمجلس شورای ملی(؟ ق / ؟ م) رسید[۲]. در 1329ق/ ؟ م از جمله مخالفان اولتی ماتوم روسیه به ایران بود[۳]. وی بعدها روزنامه تجدد را که ارگان حزب دموکرات بود در تبریز منتشر کرد (1337ق/ ؟ م) [۴] و در 1338ق/1919م در سبزه میدان تهران با سخنرانی علیه حسن وثوقالدوله عاقد قرارداد 1919 با انگلیس، و در تبریز با فعالیتهای سیاسی، مخالفت خود را اعلام کرد و با احیاء تشکیلات حزب دموکرات در تلاش علیه حکومت ارتجاعی و نیمه استعماری برای آزادی ایران، آذربایجان را جمهوری آزادی ستان[۵] نامید و روزنامهای به این نام منتشر کرد، جمهوری آزادی ستان مورد توجه بلشویکهای شوروی قرار گرفت اما با مخالفت مردم مواجه شد[۶]. سرانجام نیز در برابر نیروهای دولت مرکزی قیام او شکست خورد و خود او کشته شد[۷].
علوم سیاسی
خیابانی، شیخ محمد، (1338-1297ق / ؟؟؟ م)، از روحانیون آزادی خواه و رهبر قیام آذربایجان.
در خامنه آذربایجان به دنیا آمد. تحصیلات دینی را تا درجه اجتهاد ادامه داد[۸]. به دنبال فعالیت در انجمن ایالتی آذربایجان، در دوره دوم مجلس شورای ملی نماینده تبریز شد و در این سمت با اولتی ماتوم روس به ایران (1329ق) مخالفت کرد[۹]. پس از سفر به روسیه و بازگشت، با تشکیل فرقه دموکرات و ایجاد روزنامه تجدّد* (ارگان) در 1296ش، فعالیت سیاسی خود را سازمان داد. فعالیتش را خصوصاً پس از آزادی از زندان عثمانیها، در پی ابراز مخالفت با قرارداد 1919م قوت بخشید. قیام او و هوا خواهانش علیه دولت مرکزی با تشکیل «مجلس ملی تبریز» تحت ریاست خود خیابانی و تصرف تبریز در فروردین 1299ش به اوج رسید ولی با نقشه مخبرالسلطنه (والی آذربایجان) و تصرف شهر توسط قزاقان سرکوب شد [۱۰] و خیابانی هم در 22 شهریور 1299ش / 22 ذیحجه 1338ق بهدست اسماعیل قزاق به قتل رسید و در قبرستان سید حمزه مدفون شد[۱۱].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
دانشنامه ایران
نویسنده مقاله
کوروش صالحی
جعفر گلشن
- ↑ بامداد، مهدی. شرح حال رجال ایران. تهران: زوار، 1371، ج6، ص196؛ دایرةالمعارف فارسی، مصاحب. 1/929.
- ↑ آوری، پیتر. تاریخ معاصر ایران. ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: عطایی، 1373، ج1، ص440.
- ↑ میراحمدی، مریم. پژوهشی در تاریخ معاصر ایران. مشهد: آستان قدس رضوی، 1368، ص24.
- ↑ دایرةالمعارف فارسی، مصاحب. 1/929.
- ↑ کسروی، احمد. قیام شیخمحمد خیابانی. چاپ محمدعلی همایون کاتوزیان، تهران: مرکز، 1376، ص52-51.
- ↑ شمیم، علیاصغر. ایران در دوره سلطنت قاجار. تهران: مدبّر، 1374، ص601-600.
- ↑ مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه. تهران: زوار، 1360، ج3، ص131-128.
- ↑ شرح حال و اقدامات شیخ محمد خیابانی به چند نفر از دوستان و آشنایان او. تهران: سحر، چ 2، 1356، ص 23 و 24؛ مجتهدی، مهدی. رجال آذربایجان در عصر مشروطیت. به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: زرین، ص 134.
- ↑ مجتهدی، مهدی. همان. ص 134؛ شرح حال... . همان، ص 25 و 26.
- ↑ مجتهدی، مهدی. همان. ص 135-139؛ شرح حال... . همان، ص 26-39.
- ↑ آذری، علی. قیام شیخ محمد خیابانی در تبریز. تهران: صفیعلیشاه، چ 4، 1354، ص 257-495؛ عاقلی، باقر. شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران. ج 1، تهران: گفتار ـ علم، 1380، ص 643.