چاپ سنگی: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''چاپ سنگي،''' يا ليتوگرافي نوعي چاپ كه به جاي حروف يا ابزارهاي كندهكاري بر لوحههاي فلزي، از سنگ مرمر (كربنات كلسيم) استفاده ميشده است. چاپ سنگي در 1250ق/1834م براي نخستين بار توسط ميرزا صالح بن حاج باقرخان شيرازي معروف به ميرزا صالح تبريزي در...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''چاپ | '''چاپ سنگی،''' یا لیتوگرافی نوعی چاپ که به جای حروف یا ابزارهای کندهکاری بر لوحههای فلزی، از سنگ مرمر (کربنات کلسیم) استفاده میشده است. | ||
چاپ | چاپ سنگی در 1250ق/1834م برای نخستین بار توسط میرزا صالح بن حاج باقرخان شیرازی معروف به میرزا صالح تبریزی در تبریز به راه افتاد<ref>«ستیز تیزاب و سنگ: نگاهی به تاریخ و تکامل چاپ سنگی در ایران»، '''''صنعت چاپ'''''. ش 102، اردیبهشت 1370، ص 14؛ نفیسی، سعید. «صنعت چاپ مصور در ایران»، '''''پیام نور'''''. دوره دوم، ش 5، فروردین 1325، ص24-25.</ref> و آقا علی بن حاج محمدحسین امینالشرع تبریزی ریاست آن را بر عهده گرفت<ref>نفیسی، سعید. «صنعت چاپ مصور در ایران»، '''''پیام نور'''''. دوره دوم، ش 5، فروردین 1325، ص 25.</ref>. در این چاپخانه ابتدا ''قرآن مجید'' و سپس ''زادالمعاد'' به چاپ رسید<ref>«ستیز تیزاب و سنگ: نگاهی به تاریخ و تکامل چاپ سنگی در ایران»، '''''صنعت چاپ'''''. ش 102، اردیبهشت 1370، ص 14</ref>. | ||
اگر چه | اگر چه تاریخ اولین کتاب چاپ سنگی در تهران مربوط به چاپ ''کلیات'' حافظ در 1254ق / 1838م است، رسماً در 1259ق / 1843م یا 1260ق / 1844م اسباب چاپ سنگی به تهران رسید و در همان سال، نخستین کتاب چاپ سنگی با عنوان ''المعجم فی آثار ملوکالعجم'' تألیف میرزا عبدالله بن فضلالله و ''تاریخ پطرکبیر''، و سپس ''حدیقهالشیعه'' تألیف ملااحمد اردبیلی به چاپ رسید<ref>«چاپخانه و روزنامه در ایران»، '''''کاوه'''''. دوره دوم، ش 5، 28 آذر 1290، ص120.</ref>. هزینه نازل و سهولت کار با ماشینهای چاپ سنگی این روش را طی مدت کوتاهی بر چاپ سربی مسلط کرد، به طوری که سالهای 1269-1270ق /1853-1854م را، از نظر نوع چاپ کتاب، سالهای چاپ سنگی میشناسند<ref>تربیت، محمدعلی. «مبداء تاریخ ایرانشناسی در اروپا»، '''''ارمغان'''''. س دوازدهم، ش 7، مهر 1310، ص 453-454؛ مسعودی، اکرم. «تاریخچه چاپ سنگی در ایران»، '''''کتابداری'''''. تهران: 1379، س 34، ش 35، ص 66.</ref>. | ||
در 1265ق/1849م | در 1265ق/1849م مسئولیت و اداره چاپخانههای ایران، خصوصاً «چاپخانه دولتی تهران» به شاهزاده علیقلی میرزا (اعتضادالسلطنه) سپرده شد<ref>«ستیز تیزاب و سنگ: نگاهی به تاریخ و تکامل چاپ سنگی در ایران»، '''''صنعت چاپ'''''. ش 102، اردیبهشت 1370، ص 13-15.</ref>.<sup>6</sup> بر اثر احتیاج مبرم و روزافزون دستگاههای دولتی و همچنین اداره انطباعات و نشر کتابها، چاپخانههای دیگر نیز یکی پس از دیگری تأسیس گردید که هر یک به چاپ کارهای خاصی اختصاص یافتند. به طور مثال، کار عمده چاپخانه چاپ سنگی دولتی چاپ روزنامههای دولتی بود. تأسیس چاپخانه مدرسه دارالفنون نیز برای چاپ کتابهای اختصاصی مدرسه دارالفنون بوده، ولی گاه به چاپ آثار دیگر نیز میپرداخته است. | ||
میرزا تقیخان امیرکبیر، پس از آنکه در 1264ق / 1848م به صدراعظمی ایران رسید، از جمله اقدامات مترقی و اصلاحطلبانهای که انجام داد، انتشار نخستین روزنامه فارسی به سبک و ترتیب کنونی، به نام روزنامه ''وقایعاتفاقیه'' بود. پس از این اقدام، «چاپخانه چاپ سنگی دولتی» یا «دارالطباعه دولتی» برای چاپ این روزنامه مجهز شد. پس از مدتی شماره اول آن به نام روزنامچه ''اخبار دارالخلافه طهران'' در روز جمعه پنجم ربیعالثانی 1267ق / 1851م و شماره بعد با نام روزنامه ''وقایعاتفاقیه''، در چاپخانه چاپ سنگی دولتی، چاپ و منتشر گردید<ref>گلپایگانی، حسین. «تاریخ چاپ و چاپخانه در ایران، چاپخانههای دولتی چاپ سنگی»، '''''صنعت چاپ'''''. ش 114، اردیبهشت 1371، ص12.</ref>. | |||
پس از رواج چاپ | پس از رواج چاپ سنگی، مدت 22 سال هر چه در ایران چاپ میشد به صورت چاپ سنگی بود. کتابهای چاپ سنگی با نسخههای خطی مشابهتهایی دارند که از جمله میتوان به تذهیب، تشعیر، جلدبندی نفیس، صفحهبندی، جدولبندی، صفحه عنوان، کاتب، و تاریخ کتابت اشاره کرد. | ||
چاپ | چاپ سنگی بیش از 70 سال چاپخانههای ایران را در انحصار خود داشته است<ref>مسعودی، اکرم. «تاریخچه چاپ سنگی در ایران»، '''''کتابداری'''''. تهران: 1379، س 34، ش 35، ص 72 و 73.</ref>. | ||
== نیز نگاه کنید به == | |||
== مآخذ == | |||
شهلا بابا زاده | شهلا بابا زاده | ||
نسخهٔ ۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۴۰
چاپ سنگی، یا لیتوگرافی نوعی چاپ که به جای حروف یا ابزارهای کندهکاری بر لوحههای فلزی، از سنگ مرمر (کربنات کلسیم) استفاده میشده است.
چاپ سنگی در 1250ق/1834م برای نخستین بار توسط میرزا صالح بن حاج باقرخان شیرازی معروف به میرزا صالح تبریزی در تبریز به راه افتاد[۱] و آقا علی بن حاج محمدحسین امینالشرع تبریزی ریاست آن را بر عهده گرفت[۲]. در این چاپخانه ابتدا قرآن مجید و سپس زادالمعاد به چاپ رسید[۳].
اگر چه تاریخ اولین کتاب چاپ سنگی در تهران مربوط به چاپ کلیات حافظ در 1254ق / 1838م است، رسماً در 1259ق / 1843م یا 1260ق / 1844م اسباب چاپ سنگی به تهران رسید و در همان سال، نخستین کتاب چاپ سنگی با عنوان المعجم فی آثار ملوکالعجم تألیف میرزا عبدالله بن فضلالله و تاریخ پطرکبیر، و سپس حدیقهالشیعه تألیف ملااحمد اردبیلی به چاپ رسید[۴]. هزینه نازل و سهولت کار با ماشینهای چاپ سنگی این روش را طی مدت کوتاهی بر چاپ سربی مسلط کرد، به طوری که سالهای 1269-1270ق /1853-1854م را، از نظر نوع چاپ کتاب، سالهای چاپ سنگی میشناسند[۵].
در 1265ق/1849م مسئولیت و اداره چاپخانههای ایران، خصوصاً «چاپخانه دولتی تهران» به شاهزاده علیقلی میرزا (اعتضادالسلطنه) سپرده شد[۶].6 بر اثر احتیاج مبرم و روزافزون دستگاههای دولتی و همچنین اداره انطباعات و نشر کتابها، چاپخانههای دیگر نیز یکی پس از دیگری تأسیس گردید که هر یک به چاپ کارهای خاصی اختصاص یافتند. به طور مثال، کار عمده چاپخانه چاپ سنگی دولتی چاپ روزنامههای دولتی بود. تأسیس چاپخانه مدرسه دارالفنون نیز برای چاپ کتابهای اختصاصی مدرسه دارالفنون بوده، ولی گاه به چاپ آثار دیگر نیز میپرداخته است.
میرزا تقیخان امیرکبیر، پس از آنکه در 1264ق / 1848م به صدراعظمی ایران رسید، از جمله اقدامات مترقی و اصلاحطلبانهای که انجام داد، انتشار نخستین روزنامه فارسی به سبک و ترتیب کنونی، به نام روزنامه وقایعاتفاقیه بود. پس از این اقدام، «چاپخانه چاپ سنگی دولتی» یا «دارالطباعه دولتی» برای چاپ این روزنامه مجهز شد. پس از مدتی شماره اول آن به نام روزنامچه اخبار دارالخلافه طهران در روز جمعه پنجم ربیعالثانی 1267ق / 1851م و شماره بعد با نام روزنامه وقایعاتفاقیه، در چاپخانه چاپ سنگی دولتی، چاپ و منتشر گردید[۷].
پس از رواج چاپ سنگی، مدت 22 سال هر چه در ایران چاپ میشد به صورت چاپ سنگی بود. کتابهای چاپ سنگی با نسخههای خطی مشابهتهایی دارند که از جمله میتوان به تذهیب، تشعیر، جلدبندی نفیس، صفحهبندی، جدولبندی، صفحه عنوان، کاتب، و تاریخ کتابت اشاره کرد.
چاپ سنگی بیش از 70 سال چاپخانههای ایران را در انحصار خود داشته است[۸].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
شهلا بابا زاده
- ↑ «ستیز تیزاب و سنگ: نگاهی به تاریخ و تکامل چاپ سنگی در ایران»، صنعت چاپ. ش 102، اردیبهشت 1370، ص 14؛ نفیسی، سعید. «صنعت چاپ مصور در ایران»، پیام نور. دوره دوم، ش 5، فروردین 1325، ص24-25.
- ↑ نفیسی، سعید. «صنعت چاپ مصور در ایران»، پیام نور. دوره دوم، ش 5، فروردین 1325، ص 25.
- ↑ «ستیز تیزاب و سنگ: نگاهی به تاریخ و تکامل چاپ سنگی در ایران»، صنعت چاپ. ش 102، اردیبهشت 1370، ص 14
- ↑ «چاپخانه و روزنامه در ایران»، کاوه. دوره دوم، ش 5، 28 آذر 1290، ص120.
- ↑ تربیت، محمدعلی. «مبداء تاریخ ایرانشناسی در اروپا»، ارمغان. س دوازدهم، ش 7، مهر 1310، ص 453-454؛ مسعودی، اکرم. «تاریخچه چاپ سنگی در ایران»، کتابداری. تهران: 1379، س 34، ش 35، ص 66.
- ↑ «ستیز تیزاب و سنگ: نگاهی به تاریخ و تکامل چاپ سنگی در ایران»، صنعت چاپ. ش 102، اردیبهشت 1370، ص 13-15.
- ↑ گلپایگانی، حسین. «تاریخ چاپ و چاپخانه در ایران، چاپخانههای دولتی چاپ سنگی»، صنعت چاپ. ش 114، اردیبهشت 1371، ص12.
- ↑ مسعودی، اکرم. «تاریخچه چاپ سنگی در ایران»، کتابداری. تهران: 1379، س 34، ش 35، ص 72 و 73.