پرچم: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
== مآخذ == | == مآخذ == | ||
<references /> | |||
== منبع اصلی == | |||
دانشنامه ایران | |||
== نویسنده مقاله == | |||
بهارعلی فتحی | بهارعلی فتحی | ||
نسخهٔ ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۱
پرچم، بیرق یا درفش نماد و نشان اصلی یك ملت، قوم، دولت، و گروه دینی، اجتماعی و سیاسی. پرچم معمولاً به كناره نیزه یا ریسمانی متصل است. به طوری كه در صورت لزوم بتوان آن رابرافراشت. شكل و اندازه آن متفاوت، ولی اغلب به شكل مستطیل یا مربع است[۱]. در كاوشهای 1350ش در منطقه شهداد (نزدیكی كرمان) پرچمی فلزی از حدود سه هزار سال پیش از میلاد به دست آمد. این پرچم از میله و صفحه مربع شكل فلزی تشكیل شده است. بر سر میله مجسمه عقاب و روی صفحه فلزی، نقش الههای نشسته بر تخت و چند تصویر دیگر كندهكاری شده است[۲]. از دوره هخامنشیان استفاده از پرچمهای امپراتوری رایج بوده است و استفاده از نشانهای خانوادگی بر روی درفشهای زمینداران با نفوذ در دوره پارتها و ساسانیان دیده میشود[۳]. درفش كاویان، پرچم اسطورهای ایرانیان در دوره ساسانیان است كه دارای زمینه ارغوانی مرصع و نوارهای قرمز، طلایی، و ارغوانی با نشان ستاره بوده است كه به آن «اختر كاویان» نیز گفتهاند[۴]. پرچم غزنویان معمولاً قرمز بود و نقش همای طلایی رنگ یا شیر داشت و سلجوقیان از پرچمهایی با رنگهای سبز، زرد و قرمز استفاده میكردند. از قرن ششم نقش خورشید در صورت فلكی اسد در منطقه البروج نقشی رایج و نمادین شد و از سده هفتم به بعد نقش شیر و خورشید كه تلفیقی از سنن كهن ایران، عرب، ترك و مغول بود، بر روی آثار مختلف هنری و سكهها و پرچمها دیده شد. با تشكیل دولت صفوی و رسمی شدن مذهب تشیع، بیشتر نقش شیر و خورشید بر روی پرچمها رایج گردید؛ به طوری كه در زمان شاه عباس صفوی این نقش، نشان شناخته شده ایران بوده است[۵]. نماد شیر و خورشید همواره پیوند نزدیكی با سلطنت و شاهنشاهی در ایران داشته است. در زمان نادرشاه (حك 1148- 1160ق/ 1735- 1747م) پرچم پارچهای راه راه به رنگهای قرمز، آبی، سفید و زرد بود و گاه نقش شیر و خورشید داشت[۶]. در دوره فتحعلیقاجار، ایران دارای پرچمی رسمی با نشان شیر و خورشید گردید[۷]. اصل پنجم متمم قانون اساسی 1326ش، پرچم ایران را «متشكل از سه رنگ (با نوارهایی به پهنا و طول برابر) سبز، سفید و قرمز با نشان یك شیر (شمشیر در دست و در حال حركت) و خورشید» تعیین كرد. بعدها، رنگ سبز به عنوان نشان اسلام و خرمی كشور و صفای روح و باطن، رنگ سفید نشان صلح و آرامش طلبی و قرمز نشان مشروطیت ایران و دفاع از استقلال و آزادی و شیر نشان شجاعت و استقامت تفسیر شد[۸]. در دوران رضاشاه استفاده از این طرح همچنان ادامه یافت، هر چند شیر معمولاً چهره واقعیتری به خود گرفت و چهره زنانه خورشید از آن گرفته شد و فقط با شعاعهای نور نشان داده شد. در موارد بسیار، نظیر موقعیتهای نظامی، نقش تاج پهلوی نیز به نشانهای پرچم اضافه شد[۹]. ابعاد و شكل دقیق پرچم ایران در 1336ش دوباره تعیین شد[۱۰] و تا انقلاب اسلامی ایران بدون تغییر باقی ماند. در این زمان نشان پرچم جای خود را به طرحی شبیه به واژه الله داد [كه مانند لاله سرخی است كه از خون شهیدان انقلاب سربرآورده و چهار قسمت آن شبیه به هلال و جزء قائم میانی یادآور شمشیر به نشانه قدرت و ایستادگی ملت مسلمان ایران است و مجموعاً «كلمه توحید» (لاالهالاالله) را تشكیل میدهد]. همچنین عبارت «اللهاكبر» 22 بار در حاشیه پایین نوار سبز رنگ و حاشیه بالای نوار قرمز رنگ تكرار شده است كه نماد 22 بهمن 1357، روز به پیروزی انقلاب است[۱۱].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ مصاحب، غلامحسین. فارسی. ذیل پرچم.
- ↑ فرهنگنامه كودكان و نوجوانان. تهران: 1380، ذیل پرچم.
- ↑ .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/12
- ↑ فردوسی، ابوالقاسم. شاهنامه. چاپ مسكو، 1963- 1971م: 1/64- 65، جمـ.
- ↑ نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». ایرانشهر. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951؛ نیز: شاپور شهبازی، ع. «پرچم»، دانشنامه جهان اسلام. 5/537- 538.
- ↑ فرهنگنامه كودكان و نوجوانان. تهران: 1380، ذیل پرچم؛ نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». ایرانشهر. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951.
- ↑ .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/22
- ↑ ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، هنر و مردم. شمـ34، مرداد 1344، ص 39-40.
- ↑ .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/25- 26
- ↑ ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، هنر و مردم. شمـ38، آذر 1344، ص 23.
- ↑ شهبازی، شاپور. 5/542؛ نیز: Shapur. Shahabazi. x/26.
منبع اصلی
دانشنامه ایران
نویسنده مقاله
بهارعلی فتحی