امور عامه

امور عامه، اصطلاحی در فلسفه اولی یا مابعدالطبیعه (= متافیزیک) برای شناسائی ویژگی‌های موجود از ان حیث که موجود است. مضمون و معنی امور عامه در فلسفه اسلامی از زمان ابن‌سینا، د 428ق/ 1037م، و حتی پیش از او نیز وجود داشته و مقدمه‌ای بر الهیات به شمار می‌امده است. اما نخستین بار جرجانی، د 816ق/ 1413م، ان را اصطلاح کرد و در تعریف ان گفت «ان چیزهائی که به قسم خاصی از اقسام موجود، یعنی واجب و جوهر و عرض، اختصاص ندارند». یعنی بر هرگونه موجود صادق است. ابن‌سینا در دو بخش نخست «الهیات» شفا بحث مفصلی از امور عامه اورده است. طبق نظر او، در فلسفه ـ همان مباحثی که از ارسطو با نام مابعد الطبیعه شهرت یافته ـ موجود، پیش از ان‌که صفت خاصی بگیرد و موضوع علم خاصی گردد، تنها از ان حیث که موجود است موضوع امور عامه خواهد بود. بنابراین امور عامه عبارتند از: وجود، ماهیت، وحدت، شیئیت، کلیت، علیت و نظائر ان‌ها. به سخنی دیگر، فلسفه اولی ـ مابعدالطبیعه= متافیزیک ـ را دو بخش الهیات به معنی اعم و الهیات به معنی اخص تقسیم کرده‌اند که بخش نخستین همان امور عامه یا الهیات به معنی اعم و بخش دومین، امور خاصه یا الهیات به معنی اخص خوانده‌اند بخش اول به موجود از حیث ان‌که موجود است، قطع نظر از داشتن هرگونه صفت ؟ و ماهیت می‌پردازد و بخش دوم ذات و صفات و افعال خدا را مورد بحث قرار می‌دهد. صدرالدین شیرازی مشهور به ملاصدرا، د. 1050ق / 1640م با تفصیل بیشتر از امور عامه بحث کرده و ضمن پاسخ دادن به منتقدان به تبیین معانی و مفاهیم مربوط به امور عامه پرداخته است.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

منوچهر پزشک