اصالت وجود

اصالت وجود، Principality of Existance، مکتبی در فلسفه اسلامی درباره تقدم و اصالت وجود نسبت به ماهیت در عینیت داشتن و عینیّت بخشیدن به موجودات در عالم واقع (خارج از ذهن). این مکتب در برابر اندیشه اصالت ماهیت قرار گرفته و از این رو به مبحثی مهم و وسیع و مورد مناقشه در میان فیلسوفان اسلامی مبدل شده است. به عقیده طرفداران اصالت ماهیت، هر موجود در عالم واقع همان است که هست و تحقق ان در واقعیت به همان «چیزی بودن» یا «چیستی، (= ماهیت) انست. پس وجود مفهومی انتزاعی و اعتبار ذهن است که از ماهیات یا اشیای واقعی انتزاع می‌شود. صدرالدین محمد شیرازی مشهور به ملاصدرا، د 1050ق/ 1640م، با اموزه‌های عمیق خود از دین و کلام، فلسفه و به ویژه حکمت اشراقی و عرفان، در یک اندیشه التقاطی مکتب اصالت وجود را ابتکار و تبیین کرد و با ذوق خاص خود موفق به حل مشکلات بسیاری در فسلفه گردید. اساس این اندیشه بر وحدت وجود، تشکیکی بودن ان و کثرت و گوناگونی موجودات قرار دارد که بر طبق ان وجود، واقعیتی است مستقل از ذهن؛ چرا که اگر وجود، خود در عالم واقع، حقیقت عینی نداشت، هیچ ماهیتی تحقق نمی‌یافت، زیرا به هیچ چیز نمی‌توان اندیشید مگر ان‌که پیش از ان وجود داشته باشد و به این ترتیب وجود، بر هر چیز تقدم دارد و خود، واقعیتی است عینی و مستقل از ذهن و به زبان تشبیه و تمثیل، وجود مثل نور است که خود به خود روشن است و از پرتو ان دیگر چیزها روشن می‌شود. وجود هم خود به خود هست و واقعیت دارد و دیگر چیزها را واقعیت می‌بخشد.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

منوچهر پزشک