پرچم: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۵

پرچم، بیرق یا درفش نماد و نشان اصلی یک ملت، قوم، دولت، و گروه دینی، اجتماعی و سیاسی. پرچم معمولاً به کناره نیزه یا ریسمانی متصل است. به طوری که در صورت لزوم بتوان آن رابرافراشت. شکل و اندازه آن متفاوت، ولی اغلب به شکل مستطیل یا مربع است^[۱]. در کاوش‌های 1350ش در منطقه شهداد (نزدیکی کرمان) پرچمی فلزی از حدود سه هزار سال پیش از میلاد به دست آمد. این پرچم از میله و صفحه مربع شکل فلزی تشکیل شده است. بر سر میله مجسمه عقاب و روی صفحه فلزی، نقش الهه‌ای نشسته بر تخت و چند تصویر دیگر کنده‌کاری شده است^[۲]. از دوره هخامنشیان استفاده از پرچم‌های امپراتوری رایج بوده است و استفاده از نشان‌های خانوادگی بر روی درفش‌های زمینداران با نفوذ در دوره پارت‌ها و ساسانیان دیده می‌شود^[۳]. درفش‌ کاویان، پرچم اسطوره‌ای ایرانیان در دوره ساسانیان است که دارای زمینه ارغوانی مرصع و نوارهای قرمز، طلایی، و ارغوانی با نشان ستاره بوده است که به آن «اختر کاویان» نیز گفته‌اند^[۴].

پرچم غزنویان معمولاً قرمز بود و نقش همای طلایی رنگ یا شیر داشت و سلجوقیان از پرچم‌هایی با رنگ‌های سبز، زرد و قرمز استفاده می‌کردند. از قرن ششم نقش خورشید در صورت فلکی اسد در منطقه البروج نقشی رایج و نمادین شد و از سده هفتم به بعد نقش شیر و خورشید که تلفیقی از سنن کهن ایران، عرب، ترک و مغول بود، بر روی آثار مختلف هنری و سکه‌ها و پرچم‌ها دیده شد. با تشکیل دولت صفوی و رسمی شدن مذهب تشیع، بیشتر نقش شیر و خورشید بر روی پرچم‌ها رایج گردید؛ به طوری که در زمان شاه عباس صفوی این نقش، نشان شناخته شده ایران بوده است^[۵]. نماد شیر و خورشید همواره پیوند نزدیکی با سلطنت و شاهنشاهی در ایران داشته است. در زمان نادرشاه (حک 1148- 1160ق/ 1735- 1747م) پرچم پارچه‌ای راه راه به رنگ‌های قرمز، آبی، سفید و زرد بود و گاه نقش شیر و خورشید داشت^[۶].

در دوره فتحعلی‌قاجار، ایران دارای پرچمی رسمی با نشان شیر و خورشید گردید^[۷]. اصل پنجم متمم قانون اساسی 1326ش، پرچم ایران را «متشکل از سه رنگ (با نوارهایی به پهنا و طول برابر) سبز، سفید و قرمز با نشان یک شیر (شمشیر در دست و در حال حرکت) و خورشید» تعیین کرد. بعدها، رنگ سبز به عنوان نشان اسلام و خرمی کشور و صفای روح و باطن، رنگ سفید نشان صلح و آرامش طلبی و قرمز نشان مشروطیت ایران و دفاع از استقلال و آزادی و شیر نشان شجاعت و استقامت تفسیر شد^[۸]. در دوران رضاشاه استفاده از این طرح همچنان ادامه یافت، هر چند شیر معمولاً چهره واقعی‌تری به خود گرفت و چهره زنانه خورشید از آن گرفته شد و فقط با شعاع‌‌های نور نشان داده شد. در موارد بسیار، نظیر موقعیت‌های نظامی، نقش تاج پهلوی نیز به نشان‌های پرچم اضافه شد^[۹].

ابعاد و شکل دقیق پرچم ایران در 1336ش دوباره تعیین شد^[۱۰] و تا انقلاب اسلامی ایران بدون تغییر باقی ماند. در این زمان نشان پرچم جای خود را به طرحی شبیه به واژه الله داد [که مانند لاله سرخی است که از خون شهیدان انقلاب سربرآورده و چهار قسمت آن شبیه به هلال و جزء قائم میانی یادآور شمشیر به نشانه قدرت و ایستادگی ملت مسلمان ایران است و مجموعاً «کلمه توحید» (لااله‌الا‌الله) را تشکیل می‌دهد]. همچنین عبارت «الله‌اکبر» 22 بار در حاشیه پایین نوار سبز رنگ و حاشیه بالای نوار قرمز رنگ تکرار شده است که نماد 22 بهمن 1357، روز به پیروزی انقلاب است^[۱۱].

نیز نگاه کنید به

پوستر

مآخذ

↑ مصاحب، غلامحسین. فارسی. ذیل پرچم.
↑ فرهنگنامه كودكان و نوجوانان. تهران: 1380، ذیل پرچم.
↑ .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/12
↑ فردوسی، ابوالقاسم. شاهنامه. چاپ مسكو، 1963- 1971م: 1/64- 65، جمـ.
↑ نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». ایرانشهر. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951؛ نیز: شاپور شهبازی، ع. «پرچم»، دانشنامه جهان اسلام. 5/537- 538.
↑ فرهنگنامه كودكان و نوجوانان. تهران: 1380، ذیل پرچم؛ نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». ایرانشهر. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951.
↑ .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/22
↑ ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، هنر و مردم. شمـ34، مرداد 1344، ص 39-40.
↑ .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/25- 26
↑ ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، هنر و مردم. شمـ38، آذر 1344، ص 23.
↑ شهبازی، شاپور. 5/542؛ نیز: Shapur. Shahabazi. x/26.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

بهارعلی فتحی

[1] مصاحب، غلامحسین. فارسی. ذیل پرچم.

[2] فرهنگنامه كودكان و نوجوانان. تهران: 1380، ذیل پرچم.

[3] .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/12

[4] فردوسی، ابوالقاسم. شاهنامه. چاپ مسكو، 1963- 1971م: 1/64- 65، جمـ.

[5] نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». ایرانشهر. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951؛ نیز: شاپور شهبازی، ع. «پرچم»، دانشنامه جهان اسلام. 5/537- 538.

[6] فرهنگنامه كودكان و نوجوانان. تهران: 1380، ذیل پرچم؛ نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». ایرانشهر. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951.

[7] .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/22

[8] ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، هنر و مردم. شمـ34، مرداد 1344، ص 39-40.

[9] .Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", Iranica, x/25- 26

[10] ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، هنر و مردم. شمـ38، آذر 1344، ص 23.

[11] شهبازی، شاپور. 5/542؛ نیز: Shapur. Shahabazi. x/26.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''پرچم،''' بیرق یا درفش نماد و نشان اصلی یك ملت، قوم، دولت، و گروه دینی، اجتماعی و سیاسی. پرچم معمولاً به كناره نیزه یا ریسمانی متصل است. به طوری كه در صورت لزوم بتوان آن رابرافراشت. شكل و اندازه آن متفاوت، ولی اغلب به شكل مستطیل یا مربع است<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''فارسی'''''. ذیل پرچم.</ref>. در كاوش‌های 1350ش در منطقه شهداد (نزدیكی كرمان) پرچمی فلزی از حدود سه هزار سال پیش از میلاد به دست آمد. این پرچم از میله و صفحه مربع شكل فلزی تشكیل شده است. بر سر میله مجسمه عقاب و روی صفحه فلزی، نقش الهه‌ای نشسته بر تخت و چند تصویر دیگر كنده‌كاری شده است<ref>'''''فرهنگنامه كودكان و نوجوانان'''''. تهران: 1380، ذیل پرچم.</ref>. از دوره هخامنشیان استفاده از پرچم‌های امپراتوری رایج بوده است و استفاده از نشان‌های خانوادگی بر روی درفش‌های زمینداران با نفوذ در دوره پارت‌ها و ساسانیان دیده می‌شود<ref>.Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", '''''Iranica''''', x/12</ref>. درفش‌ كاویان، پرچم اسطوره‌ای ایرانیان در دوره ساسانیان است كه دارای زمینه ارغوانی مرصع و نوارهای قرمز، طلایی، و ارغوانی با نشان ستاره بوده است كه به آن «اختر كاویان» نیز گفته‌اند<ref>فردوسی، ابوالقاسم. '''''شاهنامه'''''. چاپ مسكو، 1963- 1971م: 1/64- 65، جمـ.</ref>. پرچم غزنویان معمولاً قرمز بود و نقش همای طلایی رنگ یا شیر داشت و سلجوقیان از پرچم‌هایی با رنگ‌های سبز، زرد و قرمز استفاده می‌كردند. از قرن ششم نقش خورشید در صورت فلكی اسد در منطقه البروج نقشی رایج و نمادین شد و از سده هفتم به بعد نقش شیر و خورشید كه تلفیقی از سنن كهن ایران، عرب، ترك و مغول بود، بر روی آثار مختلف هنری و سكه‌ها و پرچم‌ها دیده شد. با تشكیل دولت صفوی و رسمی شدن مذهب تشیع، بیشتر نقش شیر و خورشید بر روی پرچم‌ها رایج گردید؛ به طوری كه در زمان شاه عباس صفوی این نقش، نشان شناخته شده ایران بوده است<ref>نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». '''''ایرانشهر'''''. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951؛ نیز: شاپور شهبازی، ع. «پرچم»، '''''دانشنامه جهان اسلام'''''. 5/537- 538.</ref>. نماد شیر و خورشید همواره پیوند نزدیكی با سلطنت و شاهنشاهی در ایران داشته است. در زمان نادرشاه (حك 1148- 1160ق/ 1735- 1747م) پرچم پارچه‌ای راه راه به رنگ‌های قرمز، آبی، سفید و زرد بود و گاه نقش شیر و خورشید داشت<ref>'''''فرهنگنامه كودكان و نوجوانان'''''. تهران: 1380، ذیل پرچم؛ نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». '''''ایرانشهر'''''. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951.</ref>. در دوره فتحعلی‌قاجار، ایران دارای پرچمی رسمی با نشان شیر و خورشید گردید<ref>.Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", '''''Iranica''''', x/22</ref>. اصل پنجم متمم قانون اساسی 1326ش، پرچم ایران را «متشكل از سه رنگ (با نوارهایی به پهنا و طول برابر) سبز، سفید و قرمز با نشان یك شیر (شمشیر در دست و در حال حركت) و خورشید» تعیین كرد. بعدها، رنگ سبز به عنوان نشان اسلام و خرمی كشور و صفای روح و باطن، رنگ سفید نشان صلح و آرامش طلبی و قرمز نشان مشروطیت ایران و دفاع از استقلال و آزادی و شیر نشان شجاعت و استقامت تفسیر شد<ref>ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، '''''هنر و مردم'''''. شمـ34، مرداد 1344، ص 39-40.</ref>.  در دوران رضاشاه استفاده از این طرح همچنان ادامه یافت، هر چند شیر معمولاً چهره واقعی‌تری به خود گرفت و چهره زنانه خورشید از آن گرفته شد و فقط با شعاع‌‌های نور نشان داده شد. در موارد بسیار، نظیر موقعیت‌های نظامی، نقش تاج پهلوی نیز به نشان‌های پرچم اضافه شد<ref>.Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", '''''Iranica''''', x/25- 26</ref>. ابعاد و شكل دقیق پرچم ایران در 1336ش دوباره تعیین شد<ref>ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، '''''هنر و مردم'''''. شمـ38، آذر 1344، ص 23.</ref> و تا انقلاب اسلامی ایران بدون تغییر باقی ماند. در این زمان نشان پرچم جای خود را به طرحی شبیه به واژه الله داد [كه مانند لاله سرخی است كه از خون شهیدان انقلاب سربرآورده و چهار قسمت آن شبیه به هلال و جزء قائم میانی یادآور شمشیر به نشانه قدرت و ایستادگی ملت مسلمان ایران است و مجموعاً «كلمه توحید» (لااله‌الا‌الله) را تشكیل می‌دهد]. همچنین عبارت «الله‌اكبر» 22 بار در حاشیه پایین نوار سبز رنگ و حاشیه بالای نوار قرمز رنگ تكرار شده است كه نماد 22 بهمن 1357، روز به پیروزی انقلاب است<ref>شهبازی، شاپور. 5/542؛ نیز:
+'''پرچم،''' بیرق یا درفش نماد و نشان اصلی یک ملت، قوم، دولت، و گروه دینی، اجتماعی و سیاسی. پرچم معمولاً به کناره نیزه یا ریسمانی متصل است. به طوری که در صورت لزوم بتوان آن رابرافراشت. شکل و اندازه آن متفاوت، ولی اغلب به شکل مستطیل یا مربع است<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''فارسی'''''. ذیل پرچم.</ref>. در کاوش‌های 1350ش در منطقه شهداد (نزدیکی کرمان) پرچمی فلزی از حدود سه هزار سال پیش از میلاد به دست آمد. این پرچم از میله و صفحه مربع شکل فلزی تشکیل شده است. بر سر میله مجسمه عقاب و روی صفحه فلزی، نقش الهه‌ای نشسته بر تخت و چند تصویر دیگر کنده‌کاری شده است<ref>'''''فرهنگنامه كودكان و نوجوانان'''''. تهران: 1380، ذیل پرچم.</ref>. از دوره هخامنشیان استفاده از پرچم‌های امپراتوری رایج بوده است و استفاده از نشان‌های خانوادگی بر روی درفش‌های زمینداران با نفوذ در دوره پارت‌ها و ساسانیان دیده می‌شود<ref>.Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", '''''Iranica''''', x/12</ref>. درفش‌ کاویان، پرچم اسطوره‌ای ایرانیان در دوره ساسانیان است که دارای زمینه ارغوانی مرصع و نوارهای قرمز، طلایی، و ارغوانی با نشان ستاره بوده است که به آن «اختر کاویان» نیز گفته‌اند<ref>فردوسی، ابوالقاسم. '''''شاهنامه'''''. چاپ مسكو، 1963- 1971م: 1/64- 65، جمـ.</ref>.
+پرچم غزنویان معمولاً قرمز بود و نقش همای طلایی رنگ یا شیر داشت و سلجوقیان از پرچم‌هایی با رنگ‌های سبز، زرد و قرمز استفاده می‌کردند. از قرن ششم نقش خورشید در صورت فلکی اسد در منطقه البروج نقشی رایج و نمادین شد و از سده هفتم به بعد نقش شیر و خورشید که تلفیقی از سنن کهن ایران، عرب، ترک و مغول بود، بر روی آثار مختلف هنری و سکه‌ها و پرچم‌ها دیده شد. با تشکیل دولت صفوی و رسمی شدن مذهب تشیع، بیشتر نقش شیر و خورشید بر روی پرچم‌ها رایج گردید؛ به طوری که در زمان شاه عباس صفوی این نقش، نشان شناخته شده ایران بوده است<ref>نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». '''''ایرانشهر'''''. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951؛ نیز: شاپور شهبازی، ع. «پرچم»، '''''دانشنامه جهان اسلام'''''. 5/537- 538.</ref>. نماد شیر و خورشید همواره پیوند نزدیکی با سلطنت و شاهنشاهی در ایران داشته است. در زمان نادرشاه (حک 1148- 1160ق/ 1735- 1747م) پرچم پارچه‌ای راه راه به رنگ‌های قرمز، آبی، سفید و زرد بود و گاه نقش شیر و خورشید داشت<ref>'''''فرهنگنامه كودكان و نوجوانان'''''. تهران: 1380، ذیل پرچم؛ نیرنوری، حمید. «بیرق شیر و خورشید». '''''ایرانشهر'''''. تهران: كمیسیون ملی یونسكو، 1342- 1343، 2/951.</ref>.
+در دوره فتحعلی‌قاجار، ایران دارای پرچمی رسمی با نشان شیر و خورشید گردید<ref>.Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", '''''Iranica''''', x/22</ref>. اصل پنجم متمم قانون اساسی 1326ش، پرچم ایران را «متشکل از سه رنگ (با نوارهایی به پهنا و طول برابر) سبز، سفید و قرمز با نشان یک شیر (شمشیر در دست و در حال حرکت) و خورشید» تعیین کرد. بعدها، رنگ سبز به عنوان نشان اسلام و خرمی کشور و صفای روح و باطن، رنگ سفید نشان صلح و آرامش طلبی و قرمز نشان مشروطیت ایران و دفاع از استقلال و آزادی و شیر نشان شجاعت و استقامت تفسیر شد<ref>ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، '''''هنر و مردم'''''. شمـ34، مرداد 1344، ص 39-40.</ref>.  در دوران رضاشاه استفاده از این طرح همچنان ادامه یافت، هر چند شیر معمولاً چهره واقعی‌تری به خود گرفت و چهره زنانه خورشید از آن گرفته شد و فقط با شعاع‌‌های نور نشان داده شد. در موارد بسیار، نظیر موقعیت‌های نظامی، نقش تاج پهلوی نیز به نشان‌های پرچم اضافه شد<ref>.Shapur. Shahabazi, A. "Flags of Persia", '''''Iranica''''', x/25- 26</ref>.
+ابعاد و شکل دقیق پرچم ایران در 1336ش دوباره تعیین شد<ref>ذكاء، یحیی. «تاریخچه تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، '''''هنر و مردم'''''. شمـ38، آذر 1344، ص 23.</ref> و تا انقلاب اسلامی ایران بدون تغییر باقی ماند. در این زمان نشان پرچم جای خود را به طرحی شبیه به واژه الله داد [که مانند لاله سرخی است که از خون شهیدان انقلاب سربرآورده و چهار قسمت آن شبیه به هلال و جزء قائم میانی یادآور شمشیر به نشانه قدرت و ایستادگی ملت مسلمان ایران است و مجموعاً «کلمه توحید» (لااله‌الا‌الله) را تشکیل می‌دهد]. همچنین عبارت «الله‌اکبر» 22 بار در حاشیه پایین نوار سبز رنگ و حاشیه بالای نوار قرمز رنگ تکرار شده است که نماد 22 بهمن 1357، روز به پیروزی انقلاب است<ref>شهبازی، شاپور. 5/542؛ نیز:
  Shapur. Shahabazi. x/26.</ref>.