لکی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۵ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۸

لكیlæki/ / از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی و مرتبط با زبان‌های كردی، گیلكی، گورانی، طالشی، سمنانی. زبان‌های ایرانی شمال غربی از لهجه‌های باستانی كه در سرزمین ماد و پارت (بخش شمال غربی ایران) رایج بوده‌اند، ریشه می‌گیرند^[۱]. زبان لكی با كردی كرمانشاهی شباهت فراوان دارد^[۲] و حتی در بعضی منابع به عنوان یكی از گویش‌های كردی معرفی شده است^[۳]. در عین حال ازان‌جا كه این زبان در لرستان نیز رواج دارد در بعضی منابع به همراه لری یكی از زبان‌های ایرانی شاخه جنوب غربی به شمارامده است^[۴]. اهالی هرسین و طوایف كاكاوند، بالاوند، جلالوند و عثمانوند كه در مسیر مرز بین اكراد كلهر و زنگنه و لرستان واقع شده‌اند نیز به لكی تكلم می‌كنند^[۵]. لك‌های لرستان در اصل در سه بخش به نام‌های هرو /horru/ یا چقلوندی، سله سله یا الشتر و دلفان ساكن بوده‌اند. سپس به برخی مناطق دیگر مهاجرت كرده‌اند، مانند لك‌های دلفان و خواجه‌وند كه به كلاردشت مازندران یا دشت و كوهستان كجور رفته و با همین نام دران‌جا زندگی می‌كنند و لك‌های كرمان، صحنه، بوشهر و نقاط دیگر ایران^[۶]. نواحی كه لك‌ها دران سكونت دارند از جمله لرستان شمالی و شمال غربی، گاهی لكستان نامیده می‌شود^[۷]. لك‌ها ازان جهت اهمیت دارند كه خاندان زند از میانان‌ها برخاسته‌اند^[۸]. امروزه احتمالاً حدود 000/000/1 نفر به این زبان سخن می‌گویند كه از این تعداد 000/150 نفر تك زبانه لك می‌باشند^[۹]. لكی امیخته‌ای از واژگان كردی كلهری و لری می‌باشد به انضمام لغاتی از گویش اورامی كه به سبب شیوع مسلك اهل حق و حضور مبلغانان طی قرن‌ها بینان‌ها رواج یافته است^[۱۰]. لكی از فارسی نیز تأثیر پذیرفته است. تعدادی از كلمات لكی كاربرد خود را از دست داده‌اند و جای خود را به كلمات فارسی داده‌اند: /Čam/ (رودخانه)، /čerika/ (فریاد)^[۱۱] از ویژگی‌هایاوایی خاص زبان لكی به موارد زیر می‌توان اشاره كرد:

در بسیاری كلمات /x/ در تقابل با /G/ فارسی قرار می‌گیرد: /merx/ «مرغ» و /xam/ «غم» و /h/ در جایگاهاغاز واژه در تقابل با /x/ فارسی است: /hovârdan/ «خوردن». در بعضی كلمات لكی /ž/ در تقابل با /z/ فارسی است: /Žan/ «زن»؛ در بسیاری از كلمات /ân/ پایان كلمات فارسی، در لكی به صورت /o/ مشاهده می‌شود، مانند /no/ «نان» و /?o/ «جان»؛ /v/ و /z/ اوستایی هنوز در لكی باقی است، مانند /vâ/ «باد» و /zomâ/ «داماد»^[۱۲].

در لكی نشانه‌های جمع عربی وجود ندارد و نشانه جمع /-ay/ است، مانند /kâray/ «كارها»؛ نشانه نكره در لكی /-ey/ است، مثل /kârey/ «كاری»^[۱۳]. صرف فعل و قواعد مربوط بهان در زبان لكی، در بیشتر موارد شبیه فارسی است (به عنوان مثال همانند فارسی، لكی نیز در سوم شخص مفرد شناسه ندارد) و تفاوت‌های احتمالی در شكل تلفظ است، مثلاً درگویش لكی در بعضی موارد شناسه‌ها هنگام صرف فعل دران ادغام می‌شوند و یا در بعضی مواقع حذف می‌گردند، به گونه‌ای كه در بعضی افعال تشخیص شناسه از بن فعل دشوار است. (/me:m/ «می‌دهم» از مصدر /dâ- yen/ «دادن»^[۱۴]. لكی از نظر واژه غنی است، به عنوان مثال برای گاو كلمات مختلفی دارد كه موقعیت سنی، كاری و جنس گاو را مشخص می‌كند:^[۱۵] نوكل /nukal/ گاو ماده سه ساله)؛ كلگا /kalgâ/ (گاو نر)؛ جیل /jeyal/ (گاو نری كه تازه كاری شده است) و غیره^[۱۶]. همچنین در لكی برای صداهای موجود در طبیعت و صدای حیوانات نیز واژه خاصی وجود دارد:^[۱۷] صدای غرش خرس /bulbal/، زوزه سگ و روباه /loila/، صدای تندر /gerem hor/، صدای افتادن چیزی دراب /šelpa/^[۱۸] نحو و كلمات لكی تحت تأثیر لری كه از زبان‌های ایرانی جنوب غربی است تغییر فراوانی پیدا كرده است. با این حال دستور و نظام پایه فعل لكی و شباهتان به كردی حاكی از تعلق این زبان به شاخه زبان‌های ایرانی شمال غربی است^[۱۹]. لكی زبان شعر و بیان حال، عشق، اعتقاد و حماسه بوده است^[۲۰]. از ویژگی‌های منحصر به فرد لكی وجود هوره است. هوره در واقع راهی برای بیان احساسات درونی است كه همزمان در بطن خویشاهنگ شعر و موسیقی را به همراه دارد^[۲۱]. اثار لكی مكتوب فراوان است. ماننداثار ملامنوچهر كولیوند كه به منوچهر لك مشهور است. دستنویس‌هایی هم از داستان‌هایی از شاهنامه فردوسی به لكی موجود است^[۲۲].

نیز نگاه کنید به

ماخذ

1. امان‌اللهی بهاروند، اسكندر. قوم لر (پژوهشی درباره پیوستگی قومی و پراكندگی جغرافیایی لرها در ایران). تهران: مؤسسه انتشاراتاگاه، 1370، ص51.

- و نیز نك: .Com/ show- language. asp, Available. Onlinehttp://www.ethnologue

2. دولتیاری، روح‌الدین. لرستان (سرزمین كهن). خرم‌اباد: انتشارات افلاك، 1375، ص104.

3. Mackenzie, D.N. "kurd, kurdestān" Encyclopeadia of Islam, LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 479.

و نیز نك: رضایی باغ‌بیدی، حسن. «زبان‌های ایرانی». دایرهالمعارف بزرگ اسلامی. تهران: مركز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی. 1380، جلد10، ص549؛ صفی‌زاده بوره‌كدیی، صدیق. فرهنگ كردی (بوره‌كدیی). تهران: پلیكان، 1380، ص360.

4. ایزدپناه، حمید. فرهنگ لكی. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص40.

5. سلطانی، محمدعلی. جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل كرمانشاهان. تهران: مؤسسه فرهنگی نشر سها، 1374، ص270.

6. ایزدپناه، ص170.

7. Minorsky, V. "lak" Encyclopeadia of Islam, LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 616.

8. مصاحب، غلامحسین. «لك». دایرهالمعارف فارسی. تهران: امیركبیر، 1380، جلد2، 2498؛

http://www.ethnologue.com / show – language.asp, Available. Online.

9. Gordon, Raymond. G., Jr. (ed) 2005.

Ethenologue. Languages of the world, 15^th Edition. Dallas, Tex: sil International. به نقل از:

10. سلطانی، ص270.

11. http://www.lakestan.com. Online. Fr / article. Php3pid- article = 0141.

به نقل از: سید جلال رحیمی. «ارتباط گویش لكی با زبان‌های فارسی قدیم». چاپ شده در هفته‌نامه رشید، هفتم دی‌ماه 1382؛ و نیز: ایزدپناه، ص40.

12. ایزدپناه، ص46.

13. عالی‌پور خرم‌ابادی، كامین. دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه. خرم‌اباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105.

14. عالی‌پور خرم‌ابادی، كامین. دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه. خرم‌اباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105 ص28.

15. http://www.lakestan.com. Online. Fr, Available. Online.

به نقل از رحیمی، سیدجلال. همان.

16. ایزدپناه، ص134، 104 و 36.

17. http://www.lakestan.com. Online. Fr, Available. Online.

به نقل از رحیمی، سیدجلال. همان.

18. ایزدپناه، ص15، 122، 113 و 84.

19. htpp://www.kordishacademy. org/ English/ language/ laki – htmi, Available. Online.

به نقل از: - The Kurds, A Concise Hand book, By Dr. Mehrdad R. Izady, Dep. Of Near Eastern languages and Civilization Harvard University, USA. 1992.

20. ایزدپناه، ص40.

21. http://www.lakestan.com. Online. Fr, Available. Online.

به نقل از: سیدجلال رحیمی. «ارتباط گویش لكی با زبان‌های فارسی قدیم».

22. سلطانی، ص270.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

اتوسا رستم بیک

↑ مان‌اللهی بهاروند، اسكندر. قوم لر (پژوهشی درباره پیوستگی قومی و پراكندگی جغرافیایی لرها در ایران). تهران: مؤسسه انتشاراتاگاه، 1370، ص51. - و نیز نك: .Com/ show- language. asp, Available. Onlinehttp://www.ethnologue
↑ دولتیاری، روح‌الدین. لرستان (سرزمین كهن). خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1375، ص104
↑ Mackenzie, D.N. "kurd, kurdestān" Encyclopeadia of Islam, LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 479.
↑ ایزدپناه، حمید. فرهنگ لكی. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص40.
↑ سلطانی، محمدعلی. جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل كرمانشاهان. تهران: مؤسسه فرهنگی نشر سها، 1374، ص270
↑ ایزدپناه، ص170.
↑ Minorsky, V. "lak" Encyclopeadia of Islam, LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 616.
↑ مصاحب، غلامحسین. «لك». دایرهالمعارف فارسی. تهران: امیركبیر، 1380، جلد2، 2498؛
↑ Gordon, Raymond. G., Jr. (ed) 2005. Ethenologue. Languages of the world, 15^th Edition. Dallas, Tex: sil International. به نقل از:
↑ سلطانی، ص270.
↑ http://www.lakestan.com. Online. Fr / article. Php3pid- article = 0141
↑ ایزدپناه، ص46.
↑ عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه. خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105
↑ عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه. خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105 ص28.
↑ http://www.lakestan.com. Online. Fr, Available. Online.
↑ ایزدپناه، ص134، 104 و 36.
↑ http://www.lakestan.com. Online. Fr, Available. Online.
↑ ایزدپناه، ص15، 122، 113 و 84.
↑ htpp://www.kordishacademy. org/ English/ language/ laki – htmi, Available. Online.
↑ ایزدپناه، ص40.
↑ http://www.lakestan.com. Online. Fr, Available. Online. به نقل از: سیدجلال رحیمی. «ارتباط گویش لكی با زبان‌های فارسی قدیم».
↑ سلطانی، ص270.

[1] مان‌اللهی بهاروند، اسكندر. قوم لر (پژوهشی درباره پیوستگی قومی و پراكندگی جغرافیایی لرها در ایران). تهران: مؤسسه انتشاراتاگاه، 1370، ص51. - و نیز نك: .Com/ show- language. asp, Available. Onlinehttp://www.ethnologue

[2] دولتیاری، روح‌الدین. لرستان (سرزمین كهن). خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1375، ص104

[3] Mackenzie, D.N. "kurd, kurdestān" Encyclopeadia of Islam, LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 479.

[4] ایزدپناه، حمید. فرهنگ لكی. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص40.

[5] سلطانی، محمدعلی. جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل كرمانشاهان. تهران: مؤسسه فرهنگی نشر سها، 1374، ص270

[6] ایزدپناه، ص170.

[7] Minorsky, V. "lak" Encyclopeadia of Islam, LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 616.

[8] مصاحب، غلامحسین. «لك». دایرهالمعارف فارسی. تهران: امیركبیر، 1380، جلد2، 2498؛

[9] Gordon, Raymond. G., Jr. (ed) 2005. Ethenologue. Languages of the world, 15^th Edition. Dallas, Tex: sil International. به نقل از:

[10] سلطانی، ص270.

[11] ttp://www.lakestan.com. Online. Fr / article. Php3pid- article = 0141

[12] ایزدپناه، ص46.

[13] عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه. خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105

[14] عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه. خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105 ص28.

[15] ttp://www.lakestan.com. Online. Fr, Available. Online.

[16] ایزدپناه، ص134، 104 و 36.

[17] ttp://www.lakestan.com. Online. Fr, Available. Online.

[18] ایزدپناه، ص15، 122، 113 و 84.

[19] tpp://www.kordishacademy. org/ English/ language/ laki – htmi, Available. Online.

[20] ایزدپناه، ص40.

[21] ttp://www.lakestan.com. Online. Fr, Available. Online. به نقل از: سیدجلال رحیمی. «ارتباط گویش لكی با زبان‌های فارسی قدیم».

[22] سلطانی، ص270.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-لكيlæki/ / از زبان‌هاي ايراني شاخة شمال غربي و مرتبط با زبان‌هاي كردي، گيلكي، گوراني، طالشي، سمناني. زبان‌هاي ايراني شمال غربي از لهجه‌هاي باستاني كه در سرزمين ماد و پارت (بخش شمال غربي ايران) رايج بوده‌اند، ريشه مي‌گيرند.<sup>1</sup> زبان لكي با كردي كرمانشاهي شباهت فراوان دارد<sup>2</sup> و حتي در بعضي منابع به عنوان يكي از گويش‌هاي كردي معرفي شده است.<sup>3</sup> در عين حال از آن‌جا كه اين زبان در لرستان نيز رواج دارد در بعضي منابع به همراه لري يكي از زبان‌هاي ايراني شاخة جنوب غربي به شمار آمده است.<sup>4</sup> اهالي هرسين و طوايف كاكاوند، بالاوند، جلالوند و عثمانوند كه در مسير مرز بين اكراد كلهر و زنگنه و لرستان واقع شده‌اند نيز به لكي تكلم مي‌كنند.<sup>5</sup> لك‌هاي لرستان در اصل در سه بخش به نام‌هاي هرو /horru/ يا چقلوندي، سله سله يا الشتر و دلفان ساكن بوده‌اند. سپس به برخي مناطق ديگر مهاجرت كرده‌اند، مانند لك‌هاي دلفان و خواجه‌وند كه به كلاردشت مازندران يا دشت و كوهستان كجور رفته و با همين نام در آن‌جا زندگي مي‌كنند و لك‌هاي كرمان، صحنه، بوشهر و نقاط ديگر ايران.<sup>6</sup> نواحي كه لك‌ها در آن سكونت دارند از جمله لرستان شمالي و شمال غربي، گاهي لكستان ناميده مي‌شود.<sup>7</sup> لك‌ها از آن جهت اهميت دارند كه خاندان زند از ميان آن‌ها برخاسته‌اند.<sup>8</sup> امروزه احتمالاً حدود 000/000/1 نفر به اين زبان سخن مي‌گويند كه از اين تعداد 000/150 نفر تك زبانة لك مي‌باشند.<sup>9</sup> لكي آميخته‌اي از واژگان كردي كلهري و لري مي‌باشد به انضمام لغاتي از گويش اورامي كه به سبب شيوع مسلك اهل حق و حضور مبلغان آن طي قرن‌ها بين آن‌ها رواج يافته است.<sup>10</sup> لكي از فارسي نيز تأثير پذيرفته است. تعدادي از كلمات لكي كاربرد خود را از دست داده‌اند و جاي خود را به كلمات فارسي داده‌اند: /Čam/ (رودخانه)، /čerika/ (فرياد)<sup>11</sup> از ويژگي‌هاي آوايي خاص زبان لكي به موارد زير مي‌توان اشاره كرد:
+[[لکی|لكی]]læki/ / از زبان‌های ایرانی شاخه شمال غربی و مرتبط با زبان‌های كردی، گیلكی، گورانی، طالشی، سمنانی. زبان‌های ایرانی شمال غربی از لهجه‌های باستانی كه در سرزمین ماد و پارت (بخش شمال غربی ایران) رایج بوده‌اند، ریشه می‌گیرند<ref>مان‌اللهی بهاروند، اسكندر. ''قوم لر'' (پژوهشی درباره پیوستگی قومی و پراكندگی جغرافیایی لرها در ایران). تهران: مؤسسه انتشاراتاگاه، 1370، ص51.
-در بسياري كلمات /x/ در تقابل با /G/ فارسي قرار مي‌گيرد: /merx/ «مرغ» و /xam/ «غم» و /h/ در جايگاه آغاز واژه در تقابل با /x/ فارسي است: /hovârdan/ «خوردن». در بعضي كلمات لكي /ž/ در تقابل با /z/ فارسي است: /Žan/ «زن»؛ در بسياري از كلمات /ân/ پايان كلمات فارسي، در لكي به صورت /o/ مشاهده مي‌شود، مانند /no/ «نان» و /?o/ «جان»؛ /v/ و /z/ اوستايي هنوز در لكي باقي است، مانند /vâ/ «باد» و /zomâ/ «داماد».<sup>12</sup>
+- و نیز نك:                  .Com/ show- language. asp, Available. Onlinehttp://www.ethnologue  </ref>. زبان لكی با كردی كرمانشاهی شباهت فراوان دارد<ref>دولتیاری، روح‌الدین. ''لرستان'' (سرزمین كهن). خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1375، ص104</ref> و حتی در بعضی منابع به عنوان یكی از گویش‌های كردی معرفی شده است<ref>Mackenzie, D.N. "kurd, kurdestān"  ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 479.</ref>. در عین حال ازان‌جا كه این زبان در لرستان نیز رواج دارد در بعضی منابع به همراه لری یكی از زبان‌های ایرانی شاخه جنوب غربی به شمارامده است<ref>ایزدپناه، حمید. ''فرهنگ لكی''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص40.</ref>. اهالی هرسین و طوایف كاكاوند، بالاوند، جلالوند و عثمانوند كه در مسیر مرز بین اكراد كلهر و زنگنه و لرستان واقع شده‌اند نیز به لكی تكلم می‌كنند<ref>سلطانی، محمدعلی. ''جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل كرمانشاهان''. تهران: مؤسسه فرهنگی نشر سها، 1374، ص270 </ref>. لك‌های لرستان در اصل در سه بخش به نام‌های هرو /horru/ یا چقلوندی، سله سله یا الشتر و دلفان ساكن بوده‌اند. سپس به برخی مناطق دیگر مهاجرت كرده‌اند، مانند لك‌های دلفان و خواجه‌وند كه به كلاردشت مازندران یا دشت و كوهستان كجور رفته و با همین نام دران‌جا زندگی می‌كنند و لك‌های كرمان، صحنه، بوشهر و نقاط دیگر ایران<ref>ایزدپناه، ص170.</ref>. نواحی كه لك‌ها دران سكونت دارند از جمله لرستان شمالی و شمال غربی، گاهی لكستان نامیده می‌شود<ref>Minorsky, V. "lak"  ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 616.</ref>. لك‌ها ازان جهت اهمیت دارند كه خاندان زند از میانان‌ها برخاسته‌اند<ref>مصاحب، غلامحسین. «لك». ''دایرهالمعارف فارسی.'' تهران: امیركبیر، 1380، جلد2، 2498؛ </ref>. امروزه احتمالاً حدود 000/000/1 نفر به این زبان سخن می‌گویند كه از این تعداد 000/150 نفر تك زبانه لك می‌باشند<ref>Gordon, Raymond. G., Jr. (ed) 2005.
-در لكي نشانه‌هاي جمع عربي وجود ندارد و نشانة جمع /-ay/ است، مانند /kâray/ «كارها»؛ نشانة نكره در لكي /-ey/ است، مثل /kârey/ «كاري».<sup>13</sup> صرف فعل و قواعد مربوط به آن در زبان لكي، در بيشتر موارد شبيه فارسي است (به عنوان مثال همانند فارسي، لكي نيز در سوم شخص مفرد شناسه ندارد) و تفاوت‌هاي احتمالي در شكل تلفظ است، مثلاً درگويش لكي در بعضي موارد شناسه‌ها هنگام صرف فعل در آن ادغام مي‌شوند و يا در بعضي مواقع حذف مي‌گردند، به گونه‌اي كه در بعضي افعال تشخيص شناسه از بن فعل دشوار است. (/me:m/ «مي‌دهم» از مصدر /dâ- yen/ «دادن».<sup>14</sup> لكي از نظر واژه غني است، به عنوان مثال براي گاو كلمات مختلفي دارد كه موقعيت سني، كاري و جنس گاو را مشخص مي‌كند:<sup>15</sup> نوكل /nukal/ گاو مادة سه ساله)؛ كلگا /kalgâ/ (گاو نر)؛ جيل /jeyal/ (گاو نري كه تازه كاري شده است) و غيره.<sup>16</sup> همچنين در لكي براي صداهاي موجود در طبيعت و صداي حيوانات نيز واژة خاصي وجود دارد:<sup>17</sup> صداي غرش خرس /bulbal/، زوزة سگ و روباه /loila/، صداي تندر /gerem hor/، صداي افتادن چيزي در آب /šelpa/<sup>18</sup> نحو و كلمات لكي تحت تأثير لري كه از زبان‌هاي ايراني جنوب غربي است تغيير فراواني پيدا كرده است. با اين حال دستور و نظام پاية فعل لكي و شباهت آن به كردي حاكي از تعلق اين زبان به شاخة زبان‌هاي ايراني شمال غربي است.<sup>19</sup> لكي زبان شعر و بيان حال، عشق، اعتقاد و حماسه بوده است.<sup>20</sup> از ويژگي‌هاي منحصر به فرد لكي وجود هوره است. هوره در واقع راهي براي بيان احساسات دروني است كه همزمان در بطن خويش آهنگ شعر و موسيقي را به همراه دارد.<sup>21</sup>آثار لكي مكتوب فراوان است. مانند آثار ملامنوچهر كوليوند كه به منوچهر لك مشهور است. دستنويس‌هايي هم از داستان‌هايي از شاهنامة فردوسي به لكي موجود است.<sup>22</sup>
+Ethenologue. Languages of the world, 15<sup>th</sup> Edition. Dallas, Tex: sil International. به نقل از:</ref>. لكی امیخته‌ای از واژگان كردی كلهری و لری می‌باشد به انضمام لغاتی از گویش اورامی كه به سبب شیوع مسلك اهل حق و حضور مبلغانان طی قرن‌ها بینان‌ها رواج یافته است<ref>سلطانی، ص270.</ref>. لكی از فارسی نیز تأثیر پذیرفته است. تعدادی از كلمات لكی كاربرد خود را از دست داده‌اند و جای خود را به كلمات فارسی داده‌اند: /Čam/ (رودخانه)، /čerika/ (فریاد)<ref><nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr / article. Php3pid- article = 0141</ref> از ویژگی‌هایاوایی خاص زبان لكی به موارد زیر می‌توان اشاره كرد:
-مآخذ:
+در بسیاری كلمات /x/ در تقابل با /G/ فارسی قرار می‌گیرد: /merx/ «مرغ» و /xam/ «غم» و /h/ در جایگاهاغاز واژه در تقابل با /x/ فارسی است: /hovârdan/ «خوردن». در بعضی كلمات لكی /ž/ در تقابل با /z/ فارسی است: /Žan/ «زن»؛ در بسیاری از كلمات /ân/ پایان كلمات فارسی، در لكی به صورت /o/ مشاهده می‌شود، مانند /no/ «نان» و /?o/ «جان»؛ /v/ و /z/ اوستایی هنوز در لكی باقی است، مانند /vâ/ «باد» و /zomâ/ «داماد»<ref>ایزدپناه، ص46.</ref>.
-.    امان‌اللهي بهاروند، اسكندر. ''قوم لر'' (پژوهشي دربارة پيوستگي قومي و پراكندگي جغرافيايي لرها در ايران). تهران: مؤسسة انتشارات آگاه، 1370، ص51.
+در لكی نشانه‌های جمع عربی وجود ندارد و نشانه جمع /-ay/ است، مانند /kâray/ «كارها»؛ نشانه نكره در لكی /-ey/ است، مثل /kârey/ «كاری»<ref>عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. ''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه''. خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105</ref>. صرف فعل و قواعد مربوط بهان در زبان لكی، در بیشتر موارد شبیه فارسی است (به عنوان مثال همانند فارسی، لكی نیز در سوم شخص مفرد شناسه ندارد) و تفاوت‌های احتمالی در شكل تلفظ است، مثلاً درگویش لكی در بعضی موارد شناسه‌ها هنگام صرف فعل دران ادغام می‌شوند و یا در بعضی مواقع حذف می‌گردند، به گونه‌ای كه در بعضی افعال تشخیص شناسه از بن فعل دشوار است. (/me:m/ «می‌دهم» از مصدر /dâ- yen/ «دادن»<ref>عالی‌پور خرم‌آبادی، كامین. ''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه''. خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105 ص28.</ref>. لكی از نظر واژه غنی است، به عنوان مثال برای گاو كلمات مختلفی دارد كه موقعیت سنی، كاری و جنس گاو را مشخص می‌كند:<ref><nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.</ref> نوكل /nukal/ گاو ماده سه ساله)؛ كلگا /kalgâ/ (گاو نر)؛ جیل /jeyal/ (گاو نری كه تازه كاری شده است) و غیره<ref>ایزدپناه، ص134، 104 و 36.</ref>. همچنین در لكی برای صداهای موجود در طبیعت و صدای حیوانات نیز واژه خاصی وجود دارد:<ref><nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.</ref> صدای غرش خرس /bulbal/، زوزه سگ و روباه /loila/، صدای تندر /gerem hor/، صدای افتادن چیزی دراب /šelpa/<ref>ایزدپناه، ص15، 122، 113 و 84.</ref> نحو و كلمات لكی تحت تأثیر لری كه از زبان‌های ایرانی جنوب غربی است تغییر فراوانی پیدا كرده است. با این حال دستور و نظام پایه فعل لكی و شباهتان به كردی حاكی از تعلق این زبان به شاخه زبان‌های ایرانی شمال غربی است<ref>htpp://www.kordishacademy. org/ English/ language/ laki – htmi, Available. Online.</ref>. لكی زبان شعر و بیان حال، عشق، اعتقاد و حماسه بوده است<ref>ایزدپناه، ص40.</ref>. از ویژگی‌های منحصر به فرد لكی وجود هوره است. هوره در واقع راهی برای بیان احساسات درونی است كه همزمان در بطن خویشاهنگ شعر و موسیقی را به همراه دارد<ref><nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.
-- و نيز نك:                  .Com/ show- language. asp, Available. Onlinehttp://www.ethnologue
+به نقل از: سیدجلال رحیمی. «ارتباط گویش لكی با زبان‌های فارسی قدیم».</ref>. اثار لكی مكتوب فراوان است. ماننداثار ملامنوچهر كولیوند كه به منوچهر لك مشهور است. دستنویس‌هایی هم از داستان‌هایی از شاهنامه فردوسی به لكی موجود است<ref>سلطانی، ص270.</ref>.
-.    دولتياري، روح‌الدين. ''لرستان'' (سرزمين كهن). خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1375، ص104.
+== نیز نگاه کنید به ==
+== ماخذ ==
+.    امان‌اللهی بهاروند، اسكندر. ''قوم لر'' (پژوهشی درباره پیوستگی قومی و پراكندگی جغرافیایی لرها در ایران). تهران: مؤسسه انتشاراتاگاه، 1370، ص51.
+- و نیز نك:                  .Com/ show- language. asp, Available. Onlinehttp://www.ethnologue
+.    دولتیاری، روح‌الدین. ''لرستان'' (سرزمین كهن). خرم‌اباد: انتشارات افلاك، 1375، ص104.
 . Mackenzie, D.N. "kurd, kurdestān"  ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 479.
-و نيز نك: رضايي باغ‌بيدي، حسن. «زبان‌هاي ايراني». ''دايرةالمعارف بزرگ اسلامي''. تهران: مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي. 1380، جلد10، ص549؛ صفي‌زاده بوره‌كديي، صديق. ''فرهنگ كردي (بوره‌كديي)''. تهران: پليكان، 1380، ص360.
+و نیز نك: رضایی باغ‌بیدی، حسن. «زبان‌های ایرانی». ''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی''. تهران: مركز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی. 1380، جلد10، ص549؛ صفی‌زاده بوره‌كدیی، صدیق. ''فرهنگ كردی (بوره‌كدیی)''. تهران: پلیكان، 1380، ص360.
-.    ايزدپناه، حميد. ''فرهنگ لكي''. گيلان: مؤسسة جهانگيري، 1367، ص40.
+.    ایزدپناه، حمید. ''فرهنگ لكی''. گیلان: مؤسسه جهانگیری، 1367، ص40.
-.    سلطاني، محمدعلي. ''جغرافياي تاريخي و تاريخ مفصل كرمانشاهان''. تهران: مؤسسة فرهنگي نشر سها، 1374، ص270.
+.    سلطانی، محمدعلی. ''جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل كرمانشاهان''. تهران: مؤسسه فرهنگی نشر سها، 1374، ص270.
-.    ايزدپناه، ص170.
+.    ایزدپناه، ص170.
 . Minorsky, V. "lak"  ''Encyclopeadia of Islam'', LEIDEN E.J. BRILL. 1986, vol 5, P 616.
-.    مصاحب، غلامحسين. «لك». ''دايرةالمعارف فارسي.'' تهران: اميركبير، 1380، جلد2، 2498؛
+.    مصاحب، غلامحسین. «لك». ''دایرهالمعارف فارسی.'' تهران: امیركبیر، 1380، جلد2، 2498؛
 <nowiki>http://www.ethnologue.com</nowiki> / show – language.asp, Available. Online.
@@ خط ۳۴: / خط ۴۱: @@
 Ethenologue. Languages of the world, 15<sup>th</sup> Edition. Dallas, Tex: sil International. به نقل از:
-.  سلطاني، ص270.
+.  سلطانی، ص270.
 .  <nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr / article. Php3pid- article = 0141.
-به نقل از: سيد جلال رحيمي. «ارتباط گويش لكي با زبان‌هاي فارسي قديم». چاپ شده در هفته‌نامة رشيد، هفتم دي‌ماه 1382؛ و نيز: ايزدپناه، ص40.
+به نقل از: سید جلال رحیمی. «ارتباط گویش لكی با زبان‌های فارسی قدیم». چاپ شده در هفته‌نامه رشید، هفتم دی‌ماه 1382؛ و نیز: ایزدپناه، ص40.
-.  ايزدپناه، ص46.
+.  ایزدپناه، ص46.
-.  عالي‌پور خرم‌آبادي، كامين. ''دستور زبان لكي، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه''. خرم‌آباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105.
+.  عالی‌پور خرم‌ابادی، كامین. ''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه''. خرم‌اباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105.
-.  همان. ص28.
+.  عالی‌پور خرم‌ابادی، كامین. ''دستور زبان لكی، ضرب‌المثل‌ها و واژه‌نامه''. خرم‌اباد: انتشارات افلاك، 1383، ص 105 ص28.
 .  <nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.
-به نقل از رحيمي، سيدجلال. همان.
+به نقل از رحیمی، سیدجلال. همان.
-.  ايزدپناه، ص134، 104 و 36.
+.  ایزدپناه، ص134، 104 و 36.
 .  <nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.
-به نقل از رحيمي، سيدجلال. همان.
+به نقل از رحیمی، سیدجلال. همان.
-.    ايزدپناه، ص15، 122، 113 و 84.
+.    ایزدپناه، ص15، 122، 113 و 84.
 .  htpp://www.kordishacademy. org/ English/ language/ laki – htmi, Available. Online.
@@ خط ۶۲: / خط ۶۹: @@
 به نقل از: - ''The Kurds, A Concise Hand book'', By Dr. Mehrdad R. Izady, Dep. Of Near Eastern languages and Civilization  Harvard University, USA. 1992.
-.  ايزدپناه، ص40.
+.  ایزدپناه، ص40.
 .  <nowiki>http://www.lakestan.com</nowiki>. Online. Fr, Available. Online.
-به نقل از: سيدجلال رحيمي. «ارتباط گويش لكي با زبان‌هاي فارسي قديم».
+به نقل از: سیدجلال رحیمی. «ارتباط گویش لكی با زبان‌های فارسی قدیم».
-.  سلطاني، ص270.
-.  ايزدپناه، ص25.
+.  سلطانی، ص270.
+== منبع اصلی ==
+سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
-آتوسا رستم بیک
+== نویسنده مقاله ==
+اتوسا رستم بیک