پرش به محتوا

برزخ: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی ایران
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
Samei (بحث | مشارکت‌ها)
deletegroup
۸٬۷۱۸ ویرایش‌ها
خط ۱: خط ۱:
'''برزخ،''' به معنای فاصله و حائل میان دو چیز است. این کلمه در سه آیه از قرآن آمده است<ref>قرآن کریم. سوره فرقان، آیه 45؛ سوره الرحمن، آیه 20؛ سوره مومنون، آیه 100.</ref>.  برزخ را از دو دیدگاه می‌توان تعریف کرد:  
'''برزخ،''' به معنای فاصله و حائل میان دو چیز است. برزخ ظاهراً واژه‌یی‌ست معرب که به‌قول راغب اصفهانی، اصل آن (واژه پارسی) «برزه» بوده است<ref>راغب اصفهانی. '''''مفردات'''''. ماده برزخ.</ref>. این واژه در قرآن در سه آیه ذکر شده است. در یک آیه در سوره فرقان و در آیـه دیگر در سوره الرحمن، برزخ در معنی فاصله و حاجز میان دو دریا (یکی شور و دیگر شیرین) که به هم نمی‌آمیزند، آمده و در آیـه سوم که از سوره مؤمنون است، در معنی عالم برزخ، یا فاصلـه میان مرگ و رستاخیز:  


1) '''از دیدگاه کلامی – اعتقادی،'''
1ـ «او خدایی‌ست که آب دو دریا را به هم آمیخت، دو دریایی که آبِ یکی از آن دو شیرین و گوارا و آبِ دیگری شور و تلخ و میان این دو آب، فاصله و حائلی قرار داد تا همیشه از هم جدا باشند و به هم نیامیزند»<ref>قرآن کریم، سوره فرقان، آیه 53.</ref>.


برزخ در معانی زیر به کار رفته است:
2ـ «و میان آن دو دریا فاصله‌یی است که به حدود یک‌دیگر تجاوز نمی‌کنند و به هم نمی‌آمیزند»<ref>قرآن کریم، سوره الرحمن، آیه 20.</ref>.
 
3ـ «گناهکاران گویند تا شاید به تدارک و جبران گذشته کردار نیک انجام دهم (و به آنان خطاب شود) که هرگز چنین نخواهد شد و (گناهکاران) کلمـه «ارجعونی» را که از سرِ حسرت بر زبان رانند و نتیجه‌یی نگیرند که از عقب آن‌ها عالم برزخ است تا روزی که برانگیخته شوند»<ref>قرآن کریم، سوره مومنون، آیه 100.</ref>.


'''الف)''' زمان مرگ تا رستاخیز که مراد فاصله زمانی میان دنیا و آخرت است<ref>شیخ‌طوسی، '''''تفسیر تبیان'''''. 7/394.</ref><ref>راغب، '''''مفردات'''''. 41.</ref><ref>لاهیجی، عبدالرزاق، '''گوهر مراد'''. 474.</ref>؛
اصطلاح «اعراف» نیز که نام سوره‌یی از قرآن است، در آیات 46 تا 49 آن سوره به‌معنی جایگاهی میان بهشت و دوزخ است. برزخ در فلسفـه اشراق، دقیقاً معادل جرم و جسم در فلسفـه مشائی‌ست. بنابراین می‌توان برازخ را به علوی و سفلی تقسیم کرد<ref>'''''دایره‌المعارف تشیّع'''''. مدخل‌های «اعراف»، ج 1، ص 271 و «برزخ»، ج 2، ص 176.</ref>.  


'''ب)''' گور یا قبر که مراد فاصله مکانی میان دنیا و آخرت است<ref>شیخ‌طوسی، '''''تفسیر تبیان'''''. 7/294.</ref><ref>طبرسی، '''''تفسیر مجمع‌البیان'''''. 7/118.</ref>؛
برزخ را از دو دیدگاه می‌توان تعریف کرد:


'''ج)''' مانع بین دوزخ و بهشت<ref>تهانوی، '''''کشف اصطلاحات.''''' 1/114.</ref>.
=== از دیدگاه کلامی – اعتقادی ===
برزخ در معانی زیر به کار رفته است:


'''2) از دیدگاه فلسفی – عرفانی'''،
# زمان مرگ تا رستاخیز که مراد فاصله زمانی میان دنیا و آخرت است<ref>شیخ‌طوسی، '''''تفسیر تبیان'''''. 7/394.</ref><ref>راغب، '''''مفردات'''''. 41.</ref><ref>لاهیجی، عبدالرزاق، '''گوهر مراد'''. 474.</ref>؛
# گور یا قبر که مراد فاصله مکانی میان دنیا و آخرت است<ref>شیخ‌طوسی، '''''تفسیر تبیان'''''. 7/294.</ref><ref>طبرسی، '''''تفسیر مجمع‌البیان'''''. 7/118.</ref>؛
# مانع بین دوزخ و بهشت<ref>تهانوی، '''''کشف اصطلاحات.''''' 1/114.</ref>.


=== از دیدگاه فلسفی – عرفانی ===
برزخ در معانی مختلفی به کار رفته است:  
برزخ در معانی مختلفی به کار رفته است:  


'''الف)''' جسم، در حکمت اشراق [←حکمت اشراق]<ref>سهروردی، یحیی بن حبش. '''''مجموعه مصنفات.''''' 2/107.</ref>؛
# جسم، در حکمت اشراق [←حکمت اشراق]<ref>سهروردی، یحیی بن حبش. '''''مجموعه مصنفات.''''' 2/107.</ref>؛
 
# تعین اول، از دیدگاه عرفا که نخستین آفریده را به اعتبارات مختلف به نام‌های گوناگون نامیده‌اند که از جمله به اعتبار آن‌که فاصله (= برزخ) میان خالق و مخلوق است به آن '''برزخ جامع''' گویند<ref>آملی، سیدحیدر. '''''نقدالنقود.''''' 690 – 694.</ref>؛
'''ب)''' تعین اول، از دیدگاه عرفا که نخستین آفریده را به اعتبارات مختلف به نام‌های گوناگون نامیده‌اند که از جمله به اعتبار آن‌که فاصله (= برزخ) میان خالق و مخلوق است به آن '''برزخ جامع''' گویند<ref>آملی، سیدحیدر. '''''نقدالنقود.''''' 690 – 694.</ref>؛
# عالم مثال، که، فروتر از عالم مجردات و فراتر از عالم اجسام قرار دارد<ref>قطب‌الدین شیرازی، '''''شرح حکمه الاشراق'''''. 511- 512.</ref><ref>لاهیجی، ملاعبدالرزاق. '''''گوهر مراد'''''. 434- 437.</ref><ref>سبزواری، ملاهادی. '''''شرح منظومه'''''. 183.</ref> و چون فاصله بین این دو عالم است، برخی از عرفاً و حکما از آن به برزخ یا عالم برزخ تعبیر کرده‌اند<ref>دادبه، اصغر. «برزخ». '''''دایره المعارف تشیع'''''، 1380، ج 3/176-177.</ref>.


'''ج)''' عالم مثال، که، فروتر از عالم مجردات و فراتر از عالم اجسام قرار دارد<ref>قطب‌الدین شیرازی، '''''شرح حکمه الاشراق'''''. 511- 512.</ref><ref>لاهیجی، ملاعبدالرزاق. '''''گوهر مراد'''''. 434- 437.</ref><ref>سبزواری، ملاهادی. '''''شرح منظومه'''''. 183.</ref> و چون فاصله بین این دو عالم است، برخی از عرفاً و حکما از آن به برزخ یا عالم برزخ تعبیر کرده‌اند<ref>دادبه، اصغر. «برزخ». '''''دایره المعارف تشیع'''''، 1380، ج 3/176-177.</ref>.
== نیز نگاه کنید به ==


== مآخذ ==
== مآخذ ==
<references />


== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،


'''برزخ'''، در لغت، فاصله و حائل و مانع میان دو چیز را گویند. برزخ ظاهراً واژه‌یی‌ست معرب که به‌قول راغب اصفهانی، اصل آن (واژه پارسی) «برزه» بوده است<ref>راغب اصفهانی. '''''مفردات'''''. ماده برزخ.</ref>. این واژه در قرآن در سه آیه ذکر شده است. در یک آیه در سوره فرقان و در آیـه دیگر در سوره الرحمن، برزخ در معنی فاصله و حاجز میان دو دریا (یکی شور و دیگر شیرین) که به هم نمی‌آمیزند، آمده و در آیـه سوم که از سوره مؤمنون است، در معنی عالم برزخ، یا فاصلـه میان مرگ و رستاخیز:
== نویسندگان مقاله ==
 
اصغر دادبه و سید حسن امین
1ـ «او خدایی‌ست که آب دو دریا را به هم آمیخت، دو دریایی که آبِ یکی از آن دو شیرین و گوارا و آبِ دیگری شور و تلخ و میان این دو آب، فاصله و حائلی قرار داد تا همیشه از هم جدا باشند و به هم نیامیزند» (سوره فرقان، آیـه 53).
 
2ـ «و میان آن دو دریا فاصله‌یی است که به حدود یک‌دیگر تجاوز نمی‌کنند و به هم نمی‌آمیزند.» (سوره الرحمن، آیـه 20).
 
3ـ «گناهکاران گویند تا شاید به تدارک و جبران گذشته کردار نیک انجام دهم (و به آنان خطاب شود) که هرگز چنین نخواهد شد و (گناهکاران) کلمـه «ارجعونی» را که از سرِ حسرت بر زبان رانند و نتیجه‌یی نگیرند که از عقب آن‌ها عالم برزخ است تا روزی که برانگیخته شوند.» (سوره مؤمنون، آیـه 100).
 
اصطلاح «اعراف» نیز که نام سوره‌یی از قرآن است، در آیات 46 تا 49 آن سوره به‌معنی جایگاهی میان بهشت و دوزخ است.
 
برزخ در فلسفـه اشراق، دقیقاً معادل جرم و جسم در فلسفـه مشائی‌ست. بنابراین می‌توان برازخ را به علوی و سفلی تقسیم کرد.
 
'''مآخذ:'''
 
1.    راغب اصفهانی. '''''مفردات'''''. ماده برزخ.
 
2.    '''''قرآن مجید'''''. سوره‌های فرقان، الرحمن و مؤمنون.
 
تلخیص از: '''''دایره‌المعارف تشیّع'''''. مدخل‌های «اعراف»، ج 1، ص 271 و «برزخ»، ج 2، ص 176.
 
 
سید حسن امین

نسخهٔ ‏۱۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۶

برزخ، به معنای فاصله و حائل میان دو چیز است. برزخ ظاهراً واژه‌یی‌ست معرب که به‌قول راغب اصفهانی، اصل آن (واژه پارسی) «برزه» بوده است[۱]. این واژه در قرآن در سه آیه ذکر شده است. در یک آیه در سوره فرقان و در آیـه دیگر در سوره الرحمن، برزخ در معنی فاصله و حاجز میان دو دریا (یکی شور و دیگر شیرین) که به هم نمی‌آمیزند، آمده و در آیـه سوم که از سوره مؤمنون است، در معنی عالم برزخ، یا فاصلـه میان مرگ و رستاخیز:

1ـ «او خدایی‌ست که آب دو دریا را به هم آمیخت، دو دریایی که آبِ یکی از آن دو شیرین و گوارا و آبِ دیگری شور و تلخ و میان این دو آب، فاصله و حائلی قرار داد تا همیشه از هم جدا باشند و به هم نیامیزند»[۲].

2ـ «و میان آن دو دریا فاصله‌یی است که به حدود یک‌دیگر تجاوز نمی‌کنند و به هم نمی‌آمیزند»[۳].

3ـ «گناهکاران گویند تا شاید به تدارک و جبران گذشته کردار نیک انجام دهم (و به آنان خطاب شود) که هرگز چنین نخواهد شد و (گناهکاران) کلمـه «ارجعونی» را که از سرِ حسرت بر زبان رانند و نتیجه‌یی نگیرند که از عقب آن‌ها عالم برزخ است تا روزی که برانگیخته شوند»[۴].

اصطلاح «اعراف» نیز که نام سوره‌یی از قرآن است، در آیات 46 تا 49 آن سوره به‌معنی جایگاهی میان بهشت و دوزخ است. برزخ در فلسفـه اشراق، دقیقاً معادل جرم و جسم در فلسفـه مشائی‌ست. بنابراین می‌توان برازخ را به علوی و سفلی تقسیم کرد[۵].

برزخ را از دو دیدگاه می‌توان تعریف کرد:

از دیدگاه کلامی – اعتقادی

برزخ در معانی زیر به کار رفته است:

  1. زمان مرگ تا رستاخیز که مراد فاصله زمانی میان دنیا و آخرت است[۶][۷][۸]؛
  2. گور یا قبر که مراد فاصله مکانی میان دنیا و آخرت است[۹][۱۰]؛
  3. مانع بین دوزخ و بهشت[۱۱].

از دیدگاه فلسفی – عرفانی

برزخ در معانی مختلفی به کار رفته است:

  1. جسم، در حکمت اشراق [←حکمت اشراق][۱۲]؛
  2. تعین اول، از دیدگاه عرفا که نخستین آفریده را به اعتبارات مختلف به نام‌های گوناگون نامیده‌اند که از جمله به اعتبار آن‌که فاصله (= برزخ) میان خالق و مخلوق است به آن برزخ جامع گویند[۱۳]؛
  3. عالم مثال، که، فروتر از عالم مجردات و فراتر از عالم اجسام قرار دارد[۱۴][۱۵][۱۶] و چون فاصله بین این دو عالم است، برخی از عرفاً و حکما از آن به برزخ یا عالم برزخ تعبیر کرده‌اند[۱۷].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ راغب اصفهانی. مفردات. ماده برزخ.
  2. ↑ قرآن کریم، سوره فرقان، آیه 53.
  3. ↑ قرآن کریم، سوره الرحمن، آیه 20.
  4. ↑ قرآن کریم، سوره مومنون، آیه 100.
  5. ↑ دایره‌المعارف تشیّع. مدخل‌های «اعراف»، ج 1، ص 271 و «برزخ»، ج 2، ص 176.
  6. ↑ شیخ‌طوسی، تفسیر تبیان. 7/394.
  7. ↑ راغب، مفردات. 41.
  8. ↑ لاهیجی، عبدالرزاق، گوهر مراد. 474.
  9. ↑ شیخ‌طوسی، تفسیر تبیان. 7/294.
  10. ↑ طبرسی، تفسیر مجمع‌البیان. 7/118.
  11. ↑ تهانوی، کشف اصطلاحات. 1/114.
  12. ↑ سهروردی، یحیی بن حبش. مجموعه مصنفات. 2/107.
  13. ↑ آملی، سیدحیدر. نقدالنقود. 690 – 694.
  14. ↑ قطب‌الدین شیرازی، شرح حکمه الاشراق. 511- 512.
  15. ↑ لاهیجی، ملاعبدالرزاق. گوهر مراد. 434- 437.
  16. ↑ سبزواری، ملاهادی. شرح منظومه. 183.
  17. ↑ دادبه، اصغر. «برزخ». دایره المعارف تشیع، 1380، ج 3/176-177.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسندگان مقاله

اصغر دادبه و سید حسن امین

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=برزخ&oldid=3389»