اهل هوا: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''اهل هوا'''، افرادي كه بنا بر باور ساحلنشينان جنوب ايران به تسخير بادهاي بيماريزا درآمده و با رام شدن بادها از گزندشان رها شدهاند. در فرهنگ اسلامي، برداشتي كم و بيش مشابه جنّ دربارة باد وجود دارد.<sup>1</sup> مجلسي باد را كنايه از جن گرفته و آن...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''اهل هوا'''، | '''[[اهل هوا]]'''، افرادیکه بنا بر باور ساحلنشینان جنوب ایران به تسخیر بادهایبیماریزا درامده و با رام شدن بادها از گزندشان رها شدهاند. | ||
در فرهنگ | در فرهنگ اسلامی، برداشتی کم و بیش مشابه جنّ دربارهباد وجود دارد<ref>قزوینی، زکریا. '''''عجایب المخلوقات'''''. به کوشش نصرالله صبوحی، تهران: کتابخانهمرکزی، 1361، ص 379-380. </ref>. مجلسیباد را کنایه از جن گرفته و ان را باد ـ جن نامیده و بیماریریح الصبیان، یا باد کودکان (= ام صبیان<sup>*</sup>) را در اثر باد ـ جن دانسته است<ref> رسولی، هاشم. '''''حواشیبر اصول کافیکلینی'''''. تهران: انتشارات علمیهاسلامیه، بیتاریخ، 4/362. </ref>. ساحل نشینان میگویند هر بادی جنّیدارد که با ان به درون جسم ادمیزادگان میرود و انها را تسخیر و «هوایی» میکند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48.</ref>. شخص «بادْ زده» (قس: جن زده) یا مُسَخَّر باد اختیارش را از دست میدهد و به بیماری«دیو باد»، جنون و دیوانگی<ref> خلف تبریزی، محمدحسین. '''''برهان قاطع.''''' به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 1361، ج 2 / ذیل «دیوباد».</ref> دچار میشود و در تمام عمر به صورت مَرکب (فَرَس) بادهایرام شده در درون خود و میانجیو وسیلهارتباطیبا انها در میاید. مادام که اهل هوا از این بادها فرمان میبرند و خواستهها و نیازهایشان را براورده میکنند، از گزند و ازارشان در امانند<ref>مأخذ شماره3، ص </ref>. | ||
اهل هوا | اهل هوا میگویند بیشتر بادها، از جمله بادهایموسوم به زار، از سواحل افریقایسیاه، هند، و شمار اندکی از عربستان و جزایر دیگر به ایران امدهاند<ref> '''''همان'''''. ص 46.</ref>. مردم بلوچ بادها را به بادهایمهاجر افریقاییو بادهای بومی بلوچستان تقسیم میکنند<ref>ریاحی، علی. '''''زار و باد و بلوچ'''''. تهران: طهوری: 1356، ص 2. </ref>. همچنین بادها را به دو دسته مسلمان بینا و صالح بیزیان و کافر کور و ناصالح زیانکار تقسیم کردهاند<ref> '''''مأخذ شماره3'''''. ص 48.</ref>. میان بادهای مسلمانِ مشهور به بادهای مشایخ پیوندی روحانی با گروههای قومی و اجتماعی جامعه برقرار است<ref> بلوکباشی، علی. «هویتسازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، '''''نامهانسانشناسی'''''. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 36.</ref>. | ||
بادهای مشایخ ارواح شیوخ و پیران عابد و زاهدیهستند که میان قوم خود منزلت و اعتبار قدسیانه داشتهاند. امروزه قدمگاههای<sup>*</sup> این مشایخ زیارتگاه بیماران بادزده و حاجتمندان است<ref> '''''مأخذ شماره7'''''. ص 28؛ '''''مأخذ شماره3'''''. ص 80.</ref>. | |||
جن ـ بادها طالب | جن ـ بادها طالب کالبد ادمهای پریشان و خستهجان هستند و بیشتر در فضاهای اکنده از وحشت و اضطراب و در عرصههای فقر و بیکاری و میان سیاه پوستان مهاجر و لایههای فرودست عمل میکنند<ref>'''''مأخذ شماره3'''''. ص 30 و 47.</ref>. | ||
نشانههایبادزدگی بنا بر نوع باد فرق میکند. مثلاً باد «مَتوری» بیشتر با حمله قلبی و «بُو مَریم» با کمردرد و خونریزی رحم زنان بروز میکند<ref>'''''همان'''''. ص 42 و 92</ref>. از دیدگاه روانشناسی، برخیاز علامتهای جنزدگی، نشانههاییاز جنون یا طبیعت هیستریایی[Hysterical nature]دارد و صورتهاییاز واکنشهای روانی بیمار را در برابر فشارها و تنشهای ناشی از وضعیت اجتماعی جامعه نشان میدهد<ref>'''''The Encyclopaedia of Religion.''''' ed. by Mircea Eliade, New York, XIV/16.</ref>. | |||
در | در میان اهل هوا گروهی مرد و زن که به «بابا» و «ماما» مشهورند، باد درمانی میکنند. بیشتر بابا ـ ماماها از نسل مهاجران سیاه افریقایی، و یا دورگه هستند<ref>'''''مأخذ شماره3'''''. ص 160. </ref>. هر بادی بابا ـ مامای خاص خود را دارد که به نام همان باد خوانده میشود، مانند بابا یا مامازار و بابا یا مامانوبان<ref>'''''همان'''''. ص 48-50.</ref>. | ||
اهل هوا در چارچوب | اهل هوا در چارچوب یک نظام اعتقادی ابتدایی طبیعت و علل بروز بیماریبادزدگیو اسباب و راههای درمان ان را پیشبینیکردهاند. به پنداشت انان، پزشک و دارو و دعا و طلسم نمیتوانند این بیمارها را درمان کنند. چارهدرمان انها به دست بابا ـ ماماها است<ref>'''''یادداشتهای مؤلف'''''. </ref>. | ||
جنزدایی[Exorcism]عموماً به دو صورت پایا [Permanent Exorcism]و گَشْتاری[Transformational Exorcism]انجام میگیرد. در جنزدایی پایا، بیمار جنزده کاملاً شفا مییابد و به حالت عادیخود باز میگردد، لیکن در جنزدایی گشتاری، دگرگونی اشکاری در بیمار رخ میدهد و هویت او را تغییر میدهد<ref>'''''مأخذ شماره13'''''. همانجا، P. 16-17.</ref>. اهل هوا همه از گروه جن ـ بادزُدگان گشتاری، یا استحاله یافته هستند که پس از اجرایمراسم جنزدایی رویانها، هویت تازه یافته و به جرگه اهل هوا و جن ـ بادزُدایان پیوستهاند<ref>'''''مأخذ شماره9'''''. ص 39.</ref>. | |||
جادوپزشکان اهل هوا برایرهانیدن بیمار از ازار جن ـ باد «مجلس بازی» برپا میدارند و در 3 مرحله: در حجاب نگهداشتن بیمار، احضار جن ـ باد، و تسخیر باد و پائین اوردن ان از مرکب، بیمار را ازاد میکنند<ref>'''''مأخذ شماره3'''''. ص 52-54. و جمـ.</ref>. بابا ـ ماماها معمولاً با شیوهبمباران حسی[Sensory Bombardment ]، یعنیتحریک با محرّکهایبیرونیبیماران بادزده را به هیجان و حالت جذبه درمیاورند و او را از چنگال جن ـ باد رها میسازند. در مجلس بازیهر باد، که زنان و مردان با هم شرکت میکنند، طبل و دهل و ساز مخصوص همان باد را به کار میبرند<ref>'''''یادداشتهایمؤلف'''''؛ نیز '''''مأخذ شماره9'''''. ص 41؛ '''''مأخذ شماره3'''''. ص 76؛ '''''مأخذ شماره7'''''. ص 16.</ref>. | |||
بادها | بادها برایپائین امدن از مرکب خود توقعات و خواستههاییدارند که انها را به دو صورت از زبان بابا ـ ماماها بیان میکنند. گرفتن مجلس، انداختن سفره، ریختن خون قربانی<ref>'''''مأخذ شماره3'''''. ص 49. </ref> از خواستههای عمومی؛ و لباسهایحریر، خیزران، خلخال طلا و شال گردن از خواستههای خصوصی انها به شمار میروند<ref>'''''همان'''''. ص 56 و 63؛ '''''مأخذ شماره7'''''. ص 10 و 12.</ref>. | ||
رعایت برخی مطهرات و محرّمات برایاعضای جرگه اهل هوا بایسته است. پوشیدن لباس سفید و پاکیزه، شستوشوی مرتب خود و عطراگین کردن بدن از جمله شایستها؛ دست زدن به مرده انسان و حیوان و نجاسات، پوشیدن جامه الوده، اشامیدن باده، نزدیکی کردن با نامحرم از جمله ناشایستها به شمار میروند. به کار نبستن انها خشم جن ـ بادها را برمیانگیزاند و انها را به ازار رساندن و رنجاندن مرکبهای خود وامیدارد<ref>'''''مأخذ شماره3'''''. ص 49، 54، 119 و 121.</ref>. | |||
== نیز نگاه کنید به == | |||
== ماخذ == | |||
== منبع اصلی == | |||
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی، | |||
== نویسنده مقاله == | |||
علی بلوکباشی | |||
تلخیص: بلوکباشی، علی. «اهل هوا»، '''''دایرةالمعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران: 1380، 10/478-481؛ همو. «هویتسازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، '''''نامه انسانشناسی'''''. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 34-43. | |||
نسخهٔ ۱۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۵۵
اهل هوا، افرادیکه بنا بر باور ساحلنشینان جنوب ایران به تسخیر بادهایبیماریزا درامده و با رام شدن بادها از گزندشان رها شدهاند.
در فرهنگ اسلامی، برداشتی کم و بیش مشابه جنّ دربارهباد وجود دارد[۱]. مجلسیباد را کنایه از جن گرفته و ان را باد ـ جن نامیده و بیماریریح الصبیان، یا باد کودکان (= ام صبیان*) را در اثر باد ـ جن دانسته است[۲]. ساحل نشینان میگویند هر بادی جنّیدارد که با ان به درون جسم ادمیزادگان میرود و انها را تسخیر و «هوایی» میکند[۳]. شخص «بادْ زده» (قس: جن زده) یا مُسَخَّر باد اختیارش را از دست میدهد و به بیماری«دیو باد»، جنون و دیوانگی[۴] دچار میشود و در تمام عمر به صورت مَرکب (فَرَس) بادهایرام شده در درون خود و میانجیو وسیلهارتباطیبا انها در میاید. مادام که اهل هوا از این بادها فرمان میبرند و خواستهها و نیازهایشان را براورده میکنند، از گزند و ازارشان در امانند[۵].
اهل هوا میگویند بیشتر بادها، از جمله بادهایموسوم به زار، از سواحل افریقایسیاه، هند، و شمار اندکی از عربستان و جزایر دیگر به ایران امدهاند[۶]. مردم بلوچ بادها را به بادهایمهاجر افریقاییو بادهای بومی بلوچستان تقسیم میکنند[۷]. همچنین بادها را به دو دسته مسلمان بینا و صالح بیزیان و کافر کور و ناصالح زیانکار تقسیم کردهاند[۸]. میان بادهای مسلمانِ مشهور به بادهای مشایخ پیوندی روحانی با گروههای قومی و اجتماعی جامعه برقرار است[۹].
بادهای مشایخ ارواح شیوخ و پیران عابد و زاهدیهستند که میان قوم خود منزلت و اعتبار قدسیانه داشتهاند. امروزه قدمگاههای* این مشایخ زیارتگاه بیماران بادزده و حاجتمندان است[۱۰].
جن ـ بادها طالب کالبد ادمهای پریشان و خستهجان هستند و بیشتر در فضاهای اکنده از وحشت و اضطراب و در عرصههای فقر و بیکاری و میان سیاه پوستان مهاجر و لایههای فرودست عمل میکنند[۱۱].
نشانههایبادزدگی بنا بر نوع باد فرق میکند. مثلاً باد «مَتوری» بیشتر با حمله قلبی و «بُو مَریم» با کمردرد و خونریزی رحم زنان بروز میکند[۱۲]. از دیدگاه روانشناسی، برخیاز علامتهای جنزدگی، نشانههاییاز جنون یا طبیعت هیستریایی[Hysterical nature]دارد و صورتهاییاز واکنشهای روانی بیمار را در برابر فشارها و تنشهای ناشی از وضعیت اجتماعی جامعه نشان میدهد[۱۳].
در میان اهل هوا گروهی مرد و زن که به «بابا» و «ماما» مشهورند، باد درمانی میکنند. بیشتر بابا ـ ماماها از نسل مهاجران سیاه افریقایی، و یا دورگه هستند[۱۴]. هر بادی بابا ـ مامای خاص خود را دارد که به نام همان باد خوانده میشود، مانند بابا یا مامازار و بابا یا مامانوبان[۱۵].
اهل هوا در چارچوب یک نظام اعتقادی ابتدایی طبیعت و علل بروز بیماریبادزدگیو اسباب و راههای درمان ان را پیشبینیکردهاند. به پنداشت انان، پزشک و دارو و دعا و طلسم نمیتوانند این بیمارها را درمان کنند. چارهدرمان انها به دست بابا ـ ماماها است[۱۶].
جنزدایی[Exorcism]عموماً به دو صورت پایا [Permanent Exorcism]و گَشْتاری[Transformational Exorcism]انجام میگیرد. در جنزدایی پایا، بیمار جنزده کاملاً شفا مییابد و به حالت عادیخود باز میگردد، لیکن در جنزدایی گشتاری، دگرگونی اشکاری در بیمار رخ میدهد و هویت او را تغییر میدهد[۱۷]. اهل هوا همه از گروه جن ـ بادزُدگان گشتاری، یا استحاله یافته هستند که پس از اجرایمراسم جنزدایی رویانها، هویت تازه یافته و به جرگه اهل هوا و جن ـ بادزُدایان پیوستهاند[۱۸].
جادوپزشکان اهل هوا برایرهانیدن بیمار از ازار جن ـ باد «مجلس بازی» برپا میدارند و در 3 مرحله: در حجاب نگهداشتن بیمار، احضار جن ـ باد، و تسخیر باد و پائین اوردن ان از مرکب، بیمار را ازاد میکنند[۱۹]. بابا ـ ماماها معمولاً با شیوهبمباران حسی[Sensory Bombardment ]، یعنیتحریک با محرّکهایبیرونیبیماران بادزده را به هیجان و حالت جذبه درمیاورند و او را از چنگال جن ـ باد رها میسازند. در مجلس بازیهر باد، که زنان و مردان با هم شرکت میکنند، طبل و دهل و ساز مخصوص همان باد را به کار میبرند[۲۰].
بادها برایپائین امدن از مرکب خود توقعات و خواستههاییدارند که انها را به دو صورت از زبان بابا ـ ماماها بیان میکنند. گرفتن مجلس، انداختن سفره، ریختن خون قربانی[۲۱] از خواستههای عمومی؛ و لباسهایحریر، خیزران، خلخال طلا و شال گردن از خواستههای خصوصی انها به شمار میروند[۲۲].
رعایت برخی مطهرات و محرّمات برایاعضای جرگه اهل هوا بایسته است. پوشیدن لباس سفید و پاکیزه، شستوشوی مرتب خود و عطراگین کردن بدن از جمله شایستها؛ دست زدن به مرده انسان و حیوان و نجاسات، پوشیدن جامه الوده، اشامیدن باده، نزدیکی کردن با نامحرم از جمله ناشایستها به شمار میروند. به کار نبستن انها خشم جن ـ بادها را برمیانگیزاند و انها را به ازار رساندن و رنجاندن مرکبهای خود وامیدارد[۲۳].
نیز نگاه کنید به
ماخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
علی بلوکباشی
تلخیص: بلوکباشی، علی. «اهل هوا»، دایرةالمعارف بزرگ اسلامی. تهران: 1380، 10/478-481؛ همو. «هویتسازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، نامه انسانشناسی. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 34-43.
- ↑ قزوینی، زکریا. عجایب المخلوقات. به کوشش نصرالله صبوحی، تهران: کتابخانهمرکزی، 1361، ص 379-380.
- ↑ رسولی، هاشم. حواشیبر اصول کافیکلینی. تهران: انتشارات علمیهاسلامیه، بیتاریخ، 4/362.
- ↑ ساعدی، غلامحسین. اهل هوا. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48.
- ↑ خلف تبریزی، محمدحسین. برهان قاطع. به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 1361، ج 2 / ذیل «دیوباد».
- ↑ مأخذ شماره3، ص
- ↑ همان. ص 46.
- ↑ ریاحی، علی. زار و باد و بلوچ. تهران: طهوری: 1356، ص 2.
- ↑ مأخذ شماره3. ص 48.
- ↑ بلوکباشی، علی. «هویتسازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، نامهانسانشناسی. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 36.
- ↑ مأخذ شماره7. ص 28؛ مأخذ شماره3. ص 80.
- ↑ مأخذ شماره3. ص 30 و 47.
- ↑ همان. ص 42 و 92
- ↑ The Encyclopaedia of Religion. ed. by Mircea Eliade, New York, XIV/16.
- ↑ مأخذ شماره3. ص 160.
- ↑ همان. ص 48-50.
- ↑ یادداشتهای مؤلف.
- ↑ مأخذ شماره13. همانجا، P. 16-17.
- ↑ مأخذ شماره9. ص 39.
- ↑ مأخذ شماره3. ص 52-54. و جمـ.
- ↑ یادداشتهایمؤلف؛ نیز مأخذ شماره9. ص 41؛ مأخذ شماره3. ص 76؛ مأخذ شماره7. ص 16.
- ↑ مأخذ شماره3. ص 49.
- ↑ همان. ص 56 و 63؛ مأخذ شماره7. ص 10 و 12.
- ↑ مأخذ شماره3. ص 49، 54، 119 و 121.