شیخ محمد خیابانی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۲۵

خیابانی، شیخ‌محمد، از روحانیان و آزادی خواهان مشروطه‌خواه در اواخر دوره قاجار و نماینده دوره دوم مجلس شورای ملی. (1297ق ـ 1338ق / ؟ م /1299ش).

شیخ محمد خیابانی فرزند عبدالمجید در تبریز زاده شد در کودکی با پدرش به روسیه رفت و پس از بازگشت به تبریز به ادامه تحصیل پرداخت و در مقام امام جماعت مسجد کرمان تبریز در سلک روحانیت ^[۱]و در جرگه مخالفان محمدعلی شاه^* قرار گرفت. پس از استبداد صغیر از تبریز به نمایندگی دومین دورهمجلس شورای ملی(؟ ق / ؟ م) رسید^[۲]. در 1329ق/ ؟ م از جمله مخالفان اولتی ماتوم روسیه به ایران بود^[۳]. وی بعدها روزنامه تجدد را که ارگان حزب دموکرات بود در تبریز منتشر کرد (1337ق/ ؟ م) ^[۴] و در 1338ق/1919م در سبزه میدان تهران با سخنرانی علیه حسن وثوق‌الدوله عاقد قرارداد 1919 با انگلیس، و در تبریز با فعالیت‌های سیاسی، مخالفت خود را اعلام کرد و با احیاء تشکیلات حزب دموکرات در تلاش علیه حکومت ارتجاعی و نیمه استعماری برای آزادی ایران، آذربایجان را جمهوری آزادی ستان^[۵] نامید و روزنامه‌ای به این نام منتشر کرد، جمهوری آزادی ستان مورد توجه بلشویک‌های شوروی قرار گرفت اما با مخالفت مردم مواجه شد^[۶]. سرانجام نیز در برابر نیروهای دولت مرکزی قیام او شکست خورد و خود او کشته شد^[۷].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

کوروش صالحی

جعفر گلشن

↑ بامداد، مهدی. شرح حال رجال ایران. تهران: زوار، 1371، ج6، ص196؛ دایرةالمعارف فارسی، مصاحب. 1/929.
↑ آوری، پیتر. تاریخ معاصر ایران. ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: عطایی، 1373، ج1، ص440.
↑ میراحمدی، مریم. پژوهشی در تاریخ معاصر ایران. مشهد: آستان قدس رضوی، 1368، ص24.
↑ دایرةالمعارف فارسی، مصاحب. 1/929.
↑ کسروی، احمد. قیام شیخ‌محمد خیابانی. چاپ محمدعلی همایون کاتوزیان، تهران: مرکز، 1376، ص52-51.
↑ شمیم، علی‌اصغر. ایران در دوره سلطنت قاجار. تهران: مدبّر، 1374، ص601-600.
↑ مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه. تهران: زوار، 1360، ج3، ص131-128.

[1] بامداد، مهدی. شرح حال رجال ایران. تهران: زوار، 1371، ج6، ص196؛ دایرةالمعارف فارسی، مصاحب. 1/929.

[2] آوری، پیتر. تاریخ معاصر ایران. ترجمه محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: عطایی، 1373، ج1، ص440.

[3] میراحمدی، مریم. پژوهشی در تاریخ معاصر ایران. مشهد: آستان قدس رضوی، 1368، ص24.

[4] دایرةالمعارف فارسی، مصاحب. 1/929.

[5] کسروی، احمد. قیام شیخ‌محمد خیابانی. چاپ محمدعلی همایون کاتوزیان، تهران: مرکز، 1376، ص52-51.

[6] شمیم، علی‌اصغر. ایران در دوره سلطنت قاجار. تهران: مدبّر، 1374، ص601-600.

[7] مستوفی، عبدالله. شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه. تهران: زوار، 1360، ج3، ص131-128.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

@@ خط ۶: / خط ۶: @@
-علوم سیاسی
-'''خیابانی، شیخ محمد'''، (1338-1297ق /  ؟؟؟ م)، از روحانیون آزادی خواه و رهبر قیام آذربایجان.
-در خامنه آذربایجان به دنیا آمد. تحصیلات دینی را تا درجه اجتهاد ادامه داد<ref>شرح حال و اقدامات شیخ محمد خیابانی به چند نفر از دوستان و آشنایان او. تهران: سحر، چ 2، 1356، ص 23 و 24؛ مجتهدی، مهدی. '''''رجال آذربایجان در عصر مشروطیت'''''. به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: زرین، ص 134. </ref>. به دنبال فعالیت در انجمن ایالتی آذربایجان، در دوره دوم مجلس شورای ملی نماینده تبریز شد و در این سمت با اولتی ماتوم روس به ایران (1329ق) مخالفت کرد<ref>مجتهدی، مهدی. '''''همان'''''. ص 134؛ '''''شرح حال...''''' . همان، ص 25 و 26. </ref>. پس از سفر به روسیه و بازگشت، با تشکیل فرقه دموکرات و ایجاد روزنامه ''تجدّد<sup>*</sup>'' (ارگان) در 1296ش، فعالیت سیاسی خود را سازمان داد. فعالیتش را خصوصاً پس از آزادی از زندان عثمانی‌ها، در پی ابراز مخالفت با قرارداد 1919م قوت بخشید. قیام او و هوا خواهانش علیه دولت مرکزی با تشکیل «مجلس ملی تبریز» تحت ریاست خود خیابانی و تصرف تبریز در فروردین 1299ش به اوج رسید ولی با نقشه مخبرالسلطنه (والی آذربایجان) و تصرف شهر توسط قزاقان سرکوب شد <ref>مجتهدی، مهدی. '''''همان'''''. ص 135-139؛ '''''شرح حال...''''' . همان، ص 26-39. </ref> و خیابانی هم در 22 شهریور 1299ش / 22 ذیحجه 1338ق به‌دست اسماعیل قزاق به قتل رسید و در قبرستان سید حمزه مدفون شد<ref>آذری، علی. '''''قیام شیخ محمد خیابانی در تبریز'''''. تهران: صفی‌علیشاه، چ 4، 1354، ص 257-495؛ عاقلی، باقر. '''''شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران'''''. ج 1، تهران: گفتار ـ علم، 1380، ص 643.</ref>.
 == نیز نگاه کنید به ==