آقا بزرگ طهرانی

آقا بزرگ طهراني، محمد محسن بن علي (1293-1389ق /1876- 1969م)، يكي از بزرگ‌ترين و معروف‌ترين كتابشناسان شيعي و ايراني. در تهران به دنيا آمد. پدر و پدربزرگش از روحانيون اين شهر بودند. جد بزرگش، حاج‌محسن، بازرگان بود و به ياري منوچهرخان معتمدالدولة گرجي، نخستين چاپخانة ايران را بنيان نهاده بود.¹

آقا بزرگ مقدمات را در مدارس ديني دانگي، پامنار و فخريه (مروي) تهران خواند و سطح  را  نزد استادان فن اين شهر فرا گرفت و در كنار تحصيل، به مطالعاتي گسترده در تاريخ، ادبيات، و رجال حديث پرداخت.²

در 1329ق/1911م آقا بزرگ به كاظمين رفت و به منظور تدوين بزرگ‌ترين كتاب‌شناسي شيعي، يعني الذريعة الي تصانيف‌ الشيعة به تحقيق و تتبع پرداخت.³

وي در خلال سال‌هاي متمادي تحقيق، مجموعه‌اي از آثار نفيس را گرد آورده بود كه در زمان حيات خود، اين كتابخانة ارزشمند را وقف دانشجويان علوم ديني در نجف كرد.⁴

آثار وي عبارتند از: 1) الذريعة الي تصانيف‌الشيعة (26جلد)؛ 2) طبقات اعلام الشيعة (11 جزء،1373ق-1372ش)؛ 3) مصفي المقال في مصنفي علم الرجال (تهران،1337ش)؛ 4)المشيخة (نجف، 1356ق)؛ 5) هدية الرازي الي المجدد الشيرازي (كربلا، 1383ق)؛ 6) النقداللطيف في نفي التحريف عن القرآن‌الشريف (خطي)؛ 7) توضيح‌ الرشاد في تاريخ حصرالاجتهاد (قم، 1401ق)؛ 8) تنفيذ قول‌العوام بقدم‌الكلام (خطي)؛ 9) ذيل المشيخة (نجف، 1355ق)؛  10)ضياء المفازات في طريق مشايخ الاجازات (خطي)؛  11) اجازات ‌الرواية و الوراثة في القرون الاخيرة الثلاثة (خطي)؛ 12)حيات شيخ طوسي (نجف، 1376ق)؛ و 13) مستدرك كشف‌الظنون يا ذيل كشف‌الظنون (تهران، 1378ق)⁵

آقا بزرگ پس از بيماري طولاني در نجف اشرف در گذشت و بر طبق وصيتش،در كتابخانة خود به خاك سپرده شد.⁶

مآخذ:

1. آقا بزرگ طهراني، محمدمحسن. تاريخ حصرالاجتهاد. به كوشش محمد علي انصاري. قم: مطبعة الخيام، 1359، ص 55، 56؛ حكيمي، محمدرضا. شيخ آقا بزرگ طهراني. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامي، [بي‌تا]، ص 3-4؛ منزوي، علينقي، «الذريعة و آقا بزرگ تهراني»، آينده. س ششم، ش 3-4، خرداد ـ تير1359، 247.
2. آقابزرگ. همان. ص 56؛ منزوي. همان. ص 248.
3. آقابزرگ. همان. ص 59-60؛ حكيمي. همان. ص 6-7؛ منزوي. همان. ص 249.
4. خليلي، جعفر. موسوعة العتبات المقدسة. بغداد: دارالتعارف، 1967م، 7 (2) / 261-262.
5. مشار، خانبابا، فهرست كتاب‌هاي چاپي عربي. تهران: چاپخانة رنگين،1344.
6. آقابزرگ. همان. ص 64؛ منزوي. همان. ص 249-250.

کاظم موسوی بجنوردی