بابا شمل

باباشمل، نشرية فكاهي و طنزآميز باباشمل در زمرة نشرياتي است كه در اثر فضاي ايجاد شده پس از شهريور بيست در ايران شروع به انتشار كرد.  صاحب امتياز اين نشريه كه به صورت هفته‌نامه منتشر مي‌شد، مهندس رضا گنجه‌اي از رجال سياسي وقت بود كه خود او هم به «باباشمل» شهرت پيدا كرده بود. اين روزنامة هفتگي در روزهاي پاياني 1321ش موفق به كسب امتياز از وزارت فرهنگ گرديد و در 1322ش شروع به انتشار نمود. مهندس گنجه‌اي مدير روزنامه، استاد و رئيس دانشكدة فني و يك‌ بار هم وزير پست و تلگراف شده بود. او در 1290ش ديده به جهان گشود و در 15 شهريور 1374 در خارج كشور چشم از جهان بربست. وي شخصاً با ذوق و نويسنده‌اي خوش قلم بود و خيلي از مطالب مندرجه در باباشمل را شخصاً مي‌نگاشت. هفته‌نامة باباشمل جمعاً مدت چهار سال منتشر شد و در 1326ش به كلي تعطيل گرديد. نخستين شمارة هفته‌نامة باباشمل كه به قطع كتابي و كوچك منتشر مي‌شد در روز 25 فروردين 1322ش انتشار يافت و سرمقالة آن را مهندس گنجه‌اي نوشت و ضمن آن از روزنامه‌نگاران دوران مشروطه چون صوراسرافيل و دهخدا به خوبي ياد كرد. هر شمارة باباشمل 8 صفحه داشت و در سال اول 47 شمارة آن انتشار پيدا كرد.

مندرجات باباشمل به زبان طنز است و حتي اخبار خارجي و داخلي آن به صورت فكاهي و طنزآميز تدوين شده است. باباشمل از 1322ش به طور مرتب طي سه سال منتشر شد و در اين مدت 123شمارة آن عرضه شد. اما پس از انتشار شمارة 123 در 12 مهر 1324 نشرية باباشمل از انتشار بازماند. تعطيلي مذكور به سبب سفر مدير مسئوول هفته‌نامه به اروپا بود كه ظاهراً دو سال به طول انجاميد. از آن پس دورة دوم انتشار باباشمل در 29 مرداد 1326ش يا منتشر شد، شمارة 124 آغاز گرديد و در سرمقاله‌اي تحت عنوان «سفرنامه» علت تعطيلي و وقفة دو ساله را بيان نمود. از باباشمل در دورة دوّم انتشار بيش از 26 شماره منتشر شد و آخرين شمارة آن (پيوسته150) در اسفند 1326ش منتشر گرديد و ضمن آن مهندس گنجه‌اي اعلام كرد كه نشريه را به كلي تعطيل خواهد كرد و دلايل آن را بيان كرد.

هفته‌‌نامة باباشمل را به سبب آن‌كه در دورة آزادي مطبوعات شروع به انتشار كرده بود بايد در زمرة بهترين مطبوعات طنزي زبان فارسي به شمار آورد. با اين نشريه گروه برجسته از نويسندگان طنز‌نويس اين دوران همكاري نمودند. در اين زمان روزنامة چلنگر از انتشارات حزب توده هم، نشريه‌اي فكاهي بود و شهرت بسيار به دست آورده بود مهذا باباشمل همچنان نزد عده‌اي به عنوان نشرية موفق طنز مطرح بود. از ويژگي‌هاي ديگر باباشمل آن بود كه براي هر يك از رجال سياسي آن دوران لقبي انتخاب كرد كه نوعي با شخصيت او تناسب داشت.

مأخذ:

افشار، ايرج. تا دره كاران. تهران: قطره، 1383، ص835؛ آينده. سال 2ش، ص9-10 (آذر- دي 1369ش)، نامة باباشمل و گردونه پيشكشي، ص 655-657، روستاتي، محسن، و غلامرضا سلامي. اسناد مطبوعات ايران. تهران: سازمان اسناد ملي ايران، 1377ش، ج2/227.

سید ابوالحسن آل داود