پرویز ناتل خانلری: تفاوت میان نسخهها
صفحهای تازه حاوی «'''خانلري، پرويزناتل،''' (اسفند 1292 قمري و برابر آن ميلادي ـ اول شهريور 1369ش)، پژوهشگر، اديب و شاعر، استاد دانشگاه و مدير مجلة ادبي سخن.<sup>*</sup> خانلري به هنگام تحصيل در سال اول رشتة ادبي مدرسة دارالفنون (1309ش) قدم به عالم مطبوعات گذاشت و به تشويق عبد...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''خانلري، پرويزناتل،''' (اسفند 1292 قمري و برابر آن ميلادي ـ اول شهريور 1369ش)، پژوهشگر، اديب و شاعر، استاد دانشگاه و مدير | '''خانلري، پرويزناتل،''' (اسفند 1292 قمري و برابر آن ميلادي ـ اول شهريور 1369ش)، پژوهشگر، اديب و شاعر، استاد دانشگاه و مدير مجله ادبي سخن.<sup>*</sup> خانلري به هنگام تحصيل در سال اول رشته ادبي مدرسه دارالفنون (1309ش) قدم به عالم مطبوعات گذاشت و به تشويق عبدالرحمن فرامرزي اولين مقاله خود را ـ كه تكليف درسياش درباره تأثير تعليم و تربيت بود ـ در [[اقدام|روزنامه اقدام]]،<sup>*</sup> به مديريت عباس خليلي، به چاپ رساند. وي در سال چهارم دبيرستان (حدود 1312ش) و در دوران دانشجويي خود در دانشسراي عالي و دانشگاه تهران (1313ش تا 1322ش) فعاليت مطبوعاتي خود را همچنان با چاپ مقالات و ترجمهها و اشعارش در مجله مهر،<sup>*</sup> به مديريت مجيد موقر و مجله موسيقي ادامه داد ''(خانلري، خاطرات؛ ص431- 433، 436 همو، «مينوي دوستي كه از دست رفت»، ص467).'' گويا در همين سالها، نظارت و مديريت صفحه فارسي يكي از روزنامههاي ارمني چاپ تهران را نيز چندي به عهده داشته است ''(افشار، ص652).'' خانلري در خرداد 1322ش با همكاري ذبيحالله صفا مجله سخن را منتشر كرد ''(نك: سخن)'' و از شمارههاي هفتم و هشتم (بهمن و اسفند 1322ش) خود به ياري احمد بيرشك انتشار آن را از پي گرفت و تا پايان 1357ش با مساعدت كسان ديگري كه به عنوان سردبير همكار او بودند ''(نك: سخن)'' به چاپ و انتشار سخن پرداخت. خانلري همچنين بر آن شد تا نشريهاي مستقل از مجله سخن درباره مسائل علمي و فني منتشر كند كه اهل علم و فن و استادان و دانشمندان رشتههاي علمي بتوانند حاصل پيشرفتها و اختراعات خود را به زباني ساده در اختيار خوانندگان گذارند. اولين شماره اين مجله كه در دورههاي آغازين «مجله علمي سخن» و بعدها «سخن دانش و فن» نام داشت در بهمن 1340 چاپ شد و تا آخرين شماره آن ـ كه در فروردين 1349ش منتشر شد ـ بيوقفه طي هشت سال 90 شماره از اين مجله در 5500 صفحه به چاپ رسيد. سردبير شمارههاي اول و دوم مجله علمي سخن، رضا سيدحسيني و شمارههاي بعد پرويز شهرياري بود. مقالاتي كه در سخن دانش و فن به قلم دانشمنداني چون دكتر عبدالكريم قريب، محمد بهزاد، احمد راد، احمد بيرشك و رضا اقصي به چاپ ميرسيد، در موضوعاتي مانند پزشكي، تاريخ دانش، جامعهشناسي، روانشناسي، زمينشناسي، شيمي و رياضيات بود ''(نك: شهرياري، ص360- 361).'' | ||
از ديگر فعاليتهاي مطبوعاتي خانلري بايد به مقالات او اشاره كرد كه در موضوعاتِ زبانشناسي، عروض، تصحيح متون، نقد كتاب، دستور زبان فارسي، تاريخ، موسيقي و هنر در نشريات سخن، راهنماي كتاب، | از ديگر فعاليتهاي مطبوعاتي خانلري بايد به مقالات او اشاره كرد كه در موضوعاتِ زبانشناسي، عروض، تصحيح متون، نقد كتاب، دستور زبان فارسي، تاريخ، موسيقي و هنر در نشريات سخن، راهنماي كتاب، مجله موسيقي، مجله دانشكده ادبيات تهران، پيامنو، مهر، يغما، شعر و هنر، تاريخ و فرهنگ ايران و نگين به چاپ رساند. مجموعه نوشتههاي وي نيز ـ كه در مجله سخن عمدتاً به عنوان سرمقاله منتشر ميشده است ـ طي سالهاي 1367 تا 1370ش در چهار جلد با عنوان هفتاد سخن (جلد اول: شعر و هنر؛ جلد دوم: فرهنگ و اجتماع؛ جلد سوم: از گوشه و كنار ادبيات؛ جلد چهارم: شيوههاي نو در ادبيات جهان) با سرمايه انتشارات توس به چاپ رسيده است. خانلري در نثر مقالات مطبوعاتي خود (و نيز در تمام آثارش) ـ كه با نام مستعار «پژوهنده»، «ت. آ» «پ. ن. خ» منتشر ميشد ـ از كلمات و عبارات مهجور و متروك، حشو و اطناب پرهيز ميكرد و از واژههاي ساده و حتي روزمره در كنار كاربرد مبتكرانه واژهها و عبارات به كار رفته در متون قديم نثر فارسي به خوبي بهره ميبرد و از آنجا كه معتقد بود نثر فارسي پيش از آنكه بيشتر مورد پسند افتد بايد فهميدنيتر باشد (ويژگي كه آن را متأثر از نثر احمد بهمنيار و سعيد نفيسي دانستهاند) جملاتش را كوتاه و گويا و ساده و استوار مينوشت ''(نك: نادرپور، «مكتب سخن و نثر دبيري» ص249- 255؛ همو، «خانلري و نثر جديد دبيري»، ص19- 20).'' | ||
'''مآخذ:''' | '''مآخذ:''' | ||
افشار، ايرج. «دكتر پرويز ناتل خانلري»، '''''آينده.''''' سال شانزدهم، شمارههاي 9- 12، آذر و اسفند 1369؛ شهرياري، پرويز. | افشار، ايرج. «دكتر پرويز ناتل خانلري»، '''''آينده.''''' سال شانزدهم، شمارههاي 9- 12، آذر و اسفند 1369؛ شهرياري، پرويز. «نشريه علمي سخن»، '''''قافله سالار سخن'''''. تهران: 1370؛ نادرپور، نادر. خانلري و نثر جديد دبيري»، '''''دنياي سخن'''''. شماره 34، مهرماه1369؛ همو «مكتب سخن و نثر دبيري»، '''''ايرانشناسي'''''. دوره سوم، شماره 2، تابستان 1370؛ ناتلخانلري، پرويز. «خاطرات». (به كوشش يدالله جلالي پندري)، '''''آينده'''''. سال شانزدهم، شمارههاي 5- 8، مرداد و آبان 1369؛ همو، «مينوي: دوستي كه از دست رفت»، '''''پرويز ناتل خانلري'''''. (نوشته منصور رستگارفسايي)، تهران: 1379. | ||
فرهاد طاهری | فرهاد طاهری | ||
نسخهٔ ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۲۲
خانلري، پرويزناتل، (اسفند 1292 قمري و برابر آن ميلادي ـ اول شهريور 1369ش)، پژوهشگر، اديب و شاعر، استاد دانشگاه و مدير مجله ادبي سخن.* خانلري به هنگام تحصيل در سال اول رشته ادبي مدرسه دارالفنون (1309ش) قدم به عالم مطبوعات گذاشت و به تشويق عبدالرحمن فرامرزي اولين مقاله خود را ـ كه تكليف درسياش درباره تأثير تعليم و تربيت بود ـ در روزنامه اقدام،* به مديريت عباس خليلي، به چاپ رساند. وي در سال چهارم دبيرستان (حدود 1312ش) و در دوران دانشجويي خود در دانشسراي عالي و دانشگاه تهران (1313ش تا 1322ش) فعاليت مطبوعاتي خود را همچنان با چاپ مقالات و ترجمهها و اشعارش در مجله مهر،* به مديريت مجيد موقر و مجله موسيقي ادامه داد (خانلري، خاطرات؛ ص431- 433، 436 همو، «مينوي دوستي كه از دست رفت»، ص467). گويا در همين سالها، نظارت و مديريت صفحه فارسي يكي از روزنامههاي ارمني چاپ تهران را نيز چندي به عهده داشته است (افشار، ص652). خانلري در خرداد 1322ش با همكاري ذبيحالله صفا مجله سخن را منتشر كرد (نك: سخن) و از شمارههاي هفتم و هشتم (بهمن و اسفند 1322ش) خود به ياري احمد بيرشك انتشار آن را از پي گرفت و تا پايان 1357ش با مساعدت كسان ديگري كه به عنوان سردبير همكار او بودند (نك: سخن) به چاپ و انتشار سخن پرداخت. خانلري همچنين بر آن شد تا نشريهاي مستقل از مجله سخن درباره مسائل علمي و فني منتشر كند كه اهل علم و فن و استادان و دانشمندان رشتههاي علمي بتوانند حاصل پيشرفتها و اختراعات خود را به زباني ساده در اختيار خوانندگان گذارند. اولين شماره اين مجله كه در دورههاي آغازين «مجله علمي سخن» و بعدها «سخن دانش و فن» نام داشت در بهمن 1340 چاپ شد و تا آخرين شماره آن ـ كه در فروردين 1349ش منتشر شد ـ بيوقفه طي هشت سال 90 شماره از اين مجله در 5500 صفحه به چاپ رسيد. سردبير شمارههاي اول و دوم مجله علمي سخن، رضا سيدحسيني و شمارههاي بعد پرويز شهرياري بود. مقالاتي كه در سخن دانش و فن به قلم دانشمنداني چون دكتر عبدالكريم قريب، محمد بهزاد، احمد راد، احمد بيرشك و رضا اقصي به چاپ ميرسيد، در موضوعاتي مانند پزشكي، تاريخ دانش، جامعهشناسي، روانشناسي، زمينشناسي، شيمي و رياضيات بود (نك: شهرياري، ص360- 361).
از ديگر فعاليتهاي مطبوعاتي خانلري بايد به مقالات او اشاره كرد كه در موضوعاتِ زبانشناسي، عروض، تصحيح متون، نقد كتاب، دستور زبان فارسي، تاريخ، موسيقي و هنر در نشريات سخن، راهنماي كتاب، مجله موسيقي، مجله دانشكده ادبيات تهران، پيامنو، مهر، يغما، شعر و هنر، تاريخ و فرهنگ ايران و نگين به چاپ رساند. مجموعه نوشتههاي وي نيز ـ كه در مجله سخن عمدتاً به عنوان سرمقاله منتشر ميشده است ـ طي سالهاي 1367 تا 1370ش در چهار جلد با عنوان هفتاد سخن (جلد اول: شعر و هنر؛ جلد دوم: فرهنگ و اجتماع؛ جلد سوم: از گوشه و كنار ادبيات؛ جلد چهارم: شيوههاي نو در ادبيات جهان) با سرمايه انتشارات توس به چاپ رسيده است. خانلري در نثر مقالات مطبوعاتي خود (و نيز در تمام آثارش) ـ كه با نام مستعار «پژوهنده»، «ت. آ» «پ. ن. خ» منتشر ميشد ـ از كلمات و عبارات مهجور و متروك، حشو و اطناب پرهيز ميكرد و از واژههاي ساده و حتي روزمره در كنار كاربرد مبتكرانه واژهها و عبارات به كار رفته در متون قديم نثر فارسي به خوبي بهره ميبرد و از آنجا كه معتقد بود نثر فارسي پيش از آنكه بيشتر مورد پسند افتد بايد فهميدنيتر باشد (ويژگي كه آن را متأثر از نثر احمد بهمنيار و سعيد نفيسي دانستهاند) جملاتش را كوتاه و گويا و ساده و استوار مينوشت (نك: نادرپور، «مكتب سخن و نثر دبيري» ص249- 255؛ همو، «خانلري و نثر جديد دبيري»، ص19- 20).
مآخذ:
افشار، ايرج. «دكتر پرويز ناتل خانلري»، آينده. سال شانزدهم، شمارههاي 9- 12، آذر و اسفند 1369؛ شهرياري، پرويز. «نشريه علمي سخن»، قافله سالار سخن. تهران: 1370؛ نادرپور، نادر. خانلري و نثر جديد دبيري»، دنياي سخن. شماره 34، مهرماه1369؛ همو «مكتب سخن و نثر دبيري»، ايرانشناسي. دوره سوم، شماره 2، تابستان 1370؛ ناتلخانلري، پرويز. «خاطرات». (به كوشش يدالله جلالي پندري)، آينده. سال شانزدهم، شمارههاي 5- 8، مرداد و آبان 1369؛ همو، «مينوي: دوستي كه از دست رفت»، پرويز ناتل خانلري. (نوشته منصور رستگارفسايي)، تهران: 1379.
فرهاد طاهری